اصالت علت موقعی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اصالت علت موقعی یا مداخله‌گرایی (به انگلیسی: Occasionalism) یک نظریهٔ فلسفی درباره علیت است. مطابق این دیدگاه، مادهذهن) علل واقعی رویدادها نیستند. همه رویدادها به وسیله قدرت برتر (خدا) پدید آمده‌اند. تعاقب دائمی علت و معلول از این رو است که هر گاه علت واقع می‌شود، زمینه‌ساز معلول است و معلول در آن ظرف به وسیله قدرت برتر ایجاد می‌شود.

یکی از انگیزه‌های این دیدگاه پایبندی به دوگانه انگاری در مسأله ذهن و بدن است. بنابر دوگانه انگاری رابطه علی دو طرفه میان ذهن و بدن قابل تبیین نیست؛ اصالت علت موقعی برای گریز از این اشکال هیچ یک از ذهن و بدن را علت واقعی قلمداد نمی‌کند.

مالبرانش و ارادهٔ خدا[ویرایش]

مالبرانش با ارائهٔ این آموزه تلاش کرد تا بر شکافی که میان مسئلهٔ روح-کالبد در تفکر دکارتی وجود داشت فائق آید. مشکل چکونگی تأثیر روح و کالبد بر یکدیگر با وجود جوهر کاملاً متمایز آن دو بود. مداخلهٔ خدا امکان چنین تأثیر متقابلی را میان روح و کالبد رد می‌کند. مالبرانش می‌نویسد: «ما علل طبیعی حرکت بازوی خود هستیم اما علل طبیعی به‌هیچ‌وجه علل حقیقی نیستند. آن‌ها فقط علل به‌موقع‌اند و فقط از طریق قدرت و اثر ارادهٔ خداوند عمل می‌کنند.» [۱]

آموزهٔ اشعری[ویرایش]

برخی اکیژنالیسم را معادل نظریهٔ اشاعره در رد علیت می‌دانند. برطبق این ایده، خداوند با خواست و ارادهٔ خود عالم را لحظه‌به‌لحظه اداره می‌کند. در این دیدگاه، اعمال انسانها مخلوق است. هر عمل از دو عامل برمی‌خیزد: یکی خدا که خالق عمل است، و دیگری انسان که عاملیت‌اش را «کسب» می‌کند. خدا در مورد اعمال انسانی دارای عاملیتی است که انسان در واقعیت به شکل عامل آنرا به اجرا می‌گذارد.[۲]

پانوشت‌ها[ویرایش]

  1. کاسیرر: ۱۳۸۲، صص ۱۱۲-۳، به‌نقل از پاورقی مترجم
  2. توبی هاف

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]