زبان اویغوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اویْغوری یا زبان تُرکی اُیغوری زبان ملت اویغور است که در ترکستان شرقی واقع در غرب جمهوری دمکراتیک چین در ایالت سین‌کیانگ زندگی می‌کنند.

طومارهای مکشوفه تورفان[ویرایش]

تعداد کثیری از کتابها و نوشته‌ها به این زبان با خط اویغوری در دست است. در اواخر قرن نوزده میلادی تعداد کثیری از کتابهای مانوی به خط و زبان اویغوری از غاری در نزدیکی شهر تورفان کشف شد.

قضیه چنین است که در صحرای گوبی در آسیای مرکزی چندین شهر تمام در نتیجه توفان مخصوصی زیر شن رفته و مردم آن شهرها سرزمین خود را رها کرده و از آنجا رفتند و خانه های ایشان هم چنان در زیر شن ماند. از اواخر قرن نوزدهم میلادی برخی از مسافران متوجه شدند که کاغذ پاره هایی گاهی از زیر شنها بیرون می آید و بومیان برخی از آنها را به جای شیشه در و پنجره بکار میبرند و خطوطی بر آن هست. انجمن جغرافیایی سن پطرزبورگ از سال 1893 تا 1895 در آنجا حفریات علمی کرد و سه سال دکتر کلمنتز فرستاده فرهنگستان علوم روسیه دنباله کار را گرفت و سپس چند تن دیگر از دانشمندان روسی در آنجا کار کردند. جایی که در آن حفریات کردند در شمال تورفان یعنی در جایگاه شهریست که سابقا به آن کوشان می گفتند و مردم محلی به آن " خوچو" و مردم چین به آن "کائو چانگ" میگفتند. پس از چندی دولت آلمان دسته ای از دانشمندان خود را سه بار پی در پی به آنجا فرستاد. در 1902 هیئتی به ریاست " گرونودل" با اعانه فرهنگستان علوم مونیخ در سال 1904 هیئت دیگری به ریاست "فن لو کوک" به سرپرستی فرهنگستان برلن و در 1905 هیئت سومی به ریاست گرونودل و عضویت فن لو کوک به آنجا رفتند. سرانجام هیئت دیگری از فرانسه به ریاست پول پلیو مامور این کار شد و نتایج مهمتری بدست آمد. از آن جمله در غاری در "تون-هوانگ" یک جایگاه پنهانی کشف کردند و طومارهای خطی بسیار گرانبها در آن جا یافتند که اکنون در کتابخانه پاریس است. در میان اسنادی که بدست آمده تعدادی متون مانوی است که کارل زالمان دانشمند مشهو روسی و "ف.و.ک. مولر دانشمند آلمانی متون زبان دری آن و رادلف عالم روسی و فن لو کوک عالم آلمانی متون ترکی آنها را با رنج فراوان خوانده اند.در میان متنهای ترکی کتابی است درباره اعتراف به گناه در دین مانی که باستان شناس معروف مجار " سر اورل استاین" که بیشتر در هندوستان میزیسته به دست آورده و رادلف و فن لو کوک تدریجا آن را خوانده اند این کتاب به" خواس توانیفت" معروف است.در میان طومارهایی که در توئن هوانگ بدست آورده اند و مسافران اروپایی نتوانسته اند با خود ببرند و دولت چین آنها را به پکن برده و در کتابخانه مخصوصی که در آنجا ترتیب داده گذارده است طومار بزرگی است که تقریبا کامل است و چیزی از آن از میان نرفته است. شاوان و پلیو دانشمندان فرانسوی پی برده اند که این طومار یکی از کتابهای مانوی است و تفسیر آنها در مجله آسیایی پاریس منتشر کرده اند.اسناد دیگری به زبان ترکی اویغوری و پارسی باستان و سغدی و چینی است.[۱]

خط[ویرایش]

در زمان چنگیزخان چون مغول‌ها هنوز کتابت به زبان خود نداشتند، خط اویغوری اولین خط رسمی حکومتهای مغول شد. بعد از مسلمان شدن اویغورها، خط عربی جایگزین خط اویغوری گردید. شیوه بهبودیافته خط عربی امروزه به عنوان الفبای رسمی این زبان در منطقه خودمختار شنجیانگ اویغور شناخته شده و به شکل گسترده چه توسط مردم و چه توسط دولت منتصب از مرکز محلی استفاده می شود.

پانویس[ویرایش]

  1. سرچشمه تصوف در ایران،سعید نفیسی،چاپ فروغی،1343،صص 90-93


پیوند به بیرون[ویرایش]

Wikipedia
ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد به زبان ترکی ایغوری موجود هست.