پیر بوردیو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پیر بوردیو
Pierre Bourdieu, painted portrait DDC 8931 (cropped).jpg
زاده ۱ اوت ۱۹۳۰
دنگین، فرانسه
درگذشته ۲۳ ژانویهٔ ۲۰۰۲ (۷۱ سال)
پاریس، فرانسه
دوره فلسفه قرن بیستم
منطقه فلسفه غربی
مکتب ساختارگرایی • Genetic structuralism • نظریه انتقادی
مهمترین علایق قدرت • Symbolic violence • دانشگاهیان • ساختارهای تاریخی • Subjective agents
ایده‌های اصلی سرمایه فرهنگی • "Field" • Habitus • Doxa • Social Illusion • بازتابندگی • سرمایه اجتماعی • Symbolic capital • Symbolic violence • Practice theory

پیر بوردیو (به فرانسوی: Pierre Bourdieu) (زاده ۱ اوت ۱۹۳۰ - درگذشته ۲۳ ژانویه ۲۰۰۲)، جامعه‌شناس و مردم‌شناس سرشناس فرانسوی است که عمدتاً روی مسائلی نظیر دینامیک قدرت و انواع شیوه‌های انتقال قدرت در جامعه در درون و بین نسل‌های مختلف بحث می‌کند. او بر خلاف سنت ایدئالیست اروپای غربی روی واقعیت جسمانی زندگی اجتماعی و نقش عمل در دینامیک‌های جامعه تأکید می‌کند. او تحت تأثیر گرامشی، هایدگر، مرلوپونتی، ویتگنشتاین، هوسرل، مارکس، وبر، دورکیم، کلود لوی-استروس و پانوسکی نظریهٔ شکل‌های فرهنگی، اجتماعی و سمبلیک سرمایه‌داری را در برابر شکل‌های اقتصادی سرمایه‌داری مطرح کرد.

کتاب معروف بوردیو به نام: «تمایز: نقد جامعه شناختی قضاوت دربارهٔ سلایق» توسط انجمن بین‌المللی جامعه‌شناسی به عنوان ششمین کتاب جامعه‌شناسی تأثیرگذار قرن ۲۰ شناخته شد. در این کتاب بوردیو به بحث در این باره می‌پردازد که قضاوت در مورد سلایق به جایگاه اجتماعی افراد بستگی دارد و خود عملی‌ست برای مشخص کردن جایگاه اجتماعی افراد. او در این کتاب از ترکیبی از تئوری جامعه‌شناسی، داده‌های آماری، عکس‌ها و مصاحبه‌ها استفاده می‌کند تا بر دشواری فهم سوژه از طریق روش‌های ابژکتیو فائق آید.

تأثیرات[ویرایش]

بوردیو تحت تأثیر افراد بسیاری بود: او از ماکس وبر مفهوم تسلط و سیستم‌های سمبلیک را به ارث برد و نظریهٔ نظم‌های جامعه‌شناسی او را از جامعه‌شناسی دین به نظریهٔ «میدان» انتقال داد.

او تحت تأثیر کارل مارکس جامعه را به عنوان مجموعی از روابط اجتماعی مستقل از آگاهی و میل فراد تعریف کرد. او تحت تأثیر دورکیم، مایکل ماوس و کلود لوی اشتراوس دیدگاهی ساختارگرا دربارهٔ تمایل ساختارهای اجتماعی به بازتولید خودشان را پرورش داد. با این حال بوردیو با تأکید بر نقش عاملان اجتماعی در نظم‌های سمبلیک از دورکیم فاصله می‌گیرد. موریس مرلوپونتی و پدیدارشناسی ادموند هوسرل تأثیری اساسی روی فرمول‌بندی بوردیو دربارهٔ بدن و صورت بندی «عمل» داشتند.

زندگی‌نامه[ویرایش]

بوردیو در اول اوت ۱۹۳۰ در دنگین (Denguin) که شهرک کوچکی در منطقهٔ بی‌آرن از بخش باسه-پیرنه در جنوب شرقی فرانسه است، متولد شد. پدر او یک کارمند دولتی بود و محل زندگی آن‌ها ناحیه‌ای روستایی و نزدیک به دهات بود.[۱]

بوردیو در دههٔ ۱۹۵۰ (میلادی) در اکول نرمال سوپریور در پاریس تحصیل می‌کرد. بنا به گفتهٔ خودش با اینکه با درجهٔ عالی در رشتهٔ فلسفه فارغ‌التحصیل شد، برای اعتراض به ماهیت خشک، بی‌روح و اقتدار طلبانهٔ آموزش‌هایی که ارائه می‌شد از نوشتن رساله امتناع کرد. وی در ۱۹۵۶ به خدمت نظام فراخوانده شد و دو سال در الجزایر در خدمت ارتش فرانسه بود. در سال ۱۹۸۵ کتاب جامعه‌شناسی الجزایر را به چاپ رساند و تا دو سال بعد در دانشگاه الجزایر به تدریس پرداخت.[۲]

او پس از بازگشت به فرانسه در سمینارهای کلود لوی استروس شرکت می‌جست و به عنوان دستیار با ریمون آرون همکاری می‌کرد. در سال ۱۹۶۸ مرکز جامعه‌شناسی اروپایی را تأسیس کرد و تا پایان عمر مدیریت آن را بر عهده داشت. در سال ۱۹۸۱ و در پی بازنشستگی ریمون آرون، کرسی او در کولژ دو فرانس به بوردیو اعطا شد.[۳] در سال ۱۹۷۵ بوردیو یک گروه تحقیقاتی در مرکز جامعه‌شناسی اروپایی تأسیس کرد که نشریهٔ «تحقیق روی علوم اجتماعی» را چاپ می‌کرد. در این گروه او به دنبال این بود که قوانین پذیرفته شدهٔ تولیدات جامعه‌شناسی را دگرگون کند و در عین حال شالوده‌های علمی جامعه‌شناسی را تقویت کند. بوردیو در سن ۷۱ سالگی از سرطان درگذشت.

سیاست[ویرایش]

در طول دههٔ ۹۰ میلادی بوردیو به یکی چهره‌های روشنفکر معروف در فضای سیاسی فرانسه تبدیل شد. او منتقد سارتر به خاطر اتخاذ یک نقش روشنفکرانه، فرصت طلب و بی مسئولیت در سیاست بود. از نظر او جامعه‌شناسی یک تفریح روشنفکرانه نیست بلکه قواعد جدی یک علم بر آن حاکم است. تناقضی بین نوشته‌های اولیهٔ بوردیو که در آن‌ها علیه به‌کارگیری جامعه‌شناسی در فعالیت‌های سیاسی سخن می‌گوید و نوشته‌های بعدی او وجود دارد که در آن‌ها به نقش روشنفکر در سیاست تأکید می‌کند. بوردیو به شدت نگران جهانی‌سازی و افرادی بود که از آن ضرر می‌بینند. او سخن رانی‌های زیادی علیه نئولیبرالیسم که در آن زمان در مرکز بحث‌های سیاسی روز بود انجام داد.

مفاهیم[ویرایش]

وی خالق مفاهیمی همچون، میدان، سرمایهٔ فرهنگی و عادت‌واره /ریختار [معادل دیگر حسن چاوشیان] (Habitus) می‌باشد.

«ریختار [عادت واره] همان جبر و ضرورتی است که درونی شده و تبدیل به قریحه ای گشته که کردوکارهای معنادار و تلقی های معنا بخش ایجاد می کند.ریختار طبع و قریحه ای عام و انتقال پذیر است که به صورتی سیستماتیک و همه شمول_ فراتر از حد و مرزهای چیزهایی که مستقیماً آموخته شده اند_ همان ضرورتی را به کار می بندد که در بطنِ شرایط یادگیریِ اولیه نهفته است. ... ریختار نه فقط ساختاری ساخت دهنده است که کرد و کارها و درک و تلقیِ کرد و کارها را سازماندهی می کند، بلکه ساختاری ساخت یافته نیز هست ... به عبارتی دیگر، با همه ی چیزهایی تعریف می شود که آن را از چیزی که نیست و خصوصاً از همه ی چیزهایی که با آن ها در تضاد است، جدا و متمایز می کند»[۴]

اگر ریختار را «مجموعه ای از روابطِ جا افتاده در کنش گران اجتماعی» بدانیم، به دنبال آن، می توان میدان را نیز«مجموعه ای از روابط بین موقعیت های مختلف، در فضای اجتماعی» دانست.در واقع « موقعیت همان نقطه ای است که منش [یا همان ریختار] را به میدان متصل می کند و به تعریف میدان از این منظر می پردازد.»[۵]

پس آنچه کنش گر، و یا به بیانی دقیق تر، ریختارِ کنش گر را به میدان مرتبط می سازد مجموعه ای از روابط است که می توان آن ها را با تأثی از ادبیات کلاسیک بازار خواند. یعنی مجموعه ای از روابط بین کنش گران که منجر به مبادله ی نمادین می شود، و حاصلِ این مبادله ی نمادین در سطح نهایی چیزی نیست جز قدرت. «جوامع سنتی با مبادله ی بی واسطه ی هدایا شناخته می شوند و جوامع مدرن بر حسب مبادله هایی که به واسطه ی بازار صورت می پذیرد. ... بازارها با این که با میدان ها یکسان نیستند،چهارچوب اسکلت میدان ها را تشکیل می دهند.»[۶]

آثار[ویرایش]

تصویر بوردیو بر روی جلد کتاب جرمی لین با عنوان: «پیر بوردیو، مقدمه‌ای انتقادی»

بوردیو جامعه‌شناسی سنتی را با نظریهٔ خود درآمیخت و همواره در پی ارتباط مفاهیم نظریه‌شناختی خود با تحقیق تجربی بود. وی آثار خود را که حوزهٔ گسترده‌ای از علوم، از فلسفه و نظریهٔ ادبی تا جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی را در بر می‌گرفت، «تئوری عمل» می‌خواند.

  • تمایز، کتابی که در آن بوردیو کوشیده‌است احکام زیباشناسی را با موقعیت‌های موجود در فضای اجتماعی مرتبط سازد و از مهم‌ترین آثار او به‌شمار می‌آید.
  • سلطهٔ مذکر
  • الجزایر

؛ مقالات:

  • خانهٔ قبایلی یا جهان واژگون
  • تجرد و موقعیت روستایی
آثار (ترجمه‌شده به فارسی)

پانویس[ویرایش]

  1. جنکینز، ۳۸–۳۹
  2. جنکینز، ۳۹–۴۰
  3. جنکینز، ۴۱–۴۲
  4. بوردیو، پیر. تمایز. ترجمهٔ حسن چاوشیان. تهران: ثالث، 1390. 238-239. 
  5. پرستش، شهرام. روایت نابودی ناب. تهران: ثالث، 1390. 70-71. 
  6. لش، اسکات. جامعه شناسی پست مدرنیسم. تهران: مرکز، 1388. 342. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]