پزشکی شخصی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

پزشکی شخصی یا پزشکی شخصی شده (عنوان انگلیسی: Personalized medicine) به معنی ارائه خدمات پزشکی (سلامت، پیشگیری، تشخیص، درمان و مراقبت) متناسب با ژنتیک فرد می‌باشد.[۱]

در این مدل، به عنوان مثال، پزشک با آگاهی از اطلاعات نهفته شده در ژنوم فرد می‌تواند به او داروی مؤثر (با حداقل آثار سوء جانبی) و در دوز مناسب را تجویز نموده و سفارش مناسب را برای تغییر در سبک زندگی و رژیم غذایی (محیط) به منظور پیشگیری و درمان بیماریها و تغییر صفات ارائه دهد. از این رو به این مدل از پزشکی می‌توان پزشکی ژنومی[۲] نیز گفت.

"همان گونه که هر فرد کفش را متناسب با پای خود انتخاب می‌کند، پزشکی شخصی که فرم نوین پزشکی در آینده خواهد بود، به فرد این امکان را می‌دهد تا سرویس پزشکی متناسب با ژنتیک خود دریافت نماید."

به‌طور خلاصه، در این زمینه، ژنوم هر فرد می‌تواند به او یا پزشکش اطلاعاتی در زمینه‌های زیر را بدهد:

  • ریسک ابتلا به بیماریها
  • ایا فرد ناقل ژن‌هایی است که ممکن است سبب بروز ویژگی‌های خاصی در فرزندانش شود
  • پاسخ فرد به داروها چگونه است، آیا حساسیت به داروی خاصی دارد
  • آیا ژنتیک فرد، او را مستعد به پیدایش صفات خاصی می‌نماید: نظیر ریزش مو، ناسازگاری با لاکتوز (شیر)، سیگار کشیدن، سازگاری با رژیم غذایی خاص، مستعد بودن در فعالیت‌های ورزشی خاص

تاریخچه و چگونگی پیدایش[ویرایش]

در طی سال‌ها تحقیقات، موتاسیون‌های زیادی برای بیماریها و صفات مختلف شناسایی، و به تأیید رسیده‌است.[۳]

تا قبل از سال ۲۰۰۵ امکان اینکه بتوان از وجود یا عدم وجود این موتاسیون‌های در ژنوم یک فرد اطمینان حاصل کرد وجود نداشت، چرا که استفاده از تکنیکی مانند PCR بسیار زمانبر و عملاً غیرممکن بود، ضمن اینکه بسیاری از صفات و بیماریها چند ژنی و حاصل برهم کنش با محیط بودن و مدل‌های ریاضی برای اندازه‌گیری ریسک ژنتیکی توسعه نیافته بود.

از سال ۲۰۰۵ به بعد دنبال پیشرفتهایی که در زمینه تکنولوژی مایکرواری، علوم کامپیوتر و آمار صورت گرفت امکان این فراهم شد که در زمان کوتاه و هزینه پایین ژنوتایپ فرد را در تمام موتاسیونهای شناخته شده تعیین و برای فرد پروفایل ژنتیکی ایجاد کرد.[۴] ایجاد این پروفایلها و فراگیر شدن آن‌ها اساس پزشکی شخصی می‌باشد، که به فرد این امکان را می‌دهد تا سرویس پزشکی متناسب با ژنتیک خود دریافت نماید.

رویکرد اصلی در پزشکی شخصی[ویرایش]

رویکرد اصلی در پزشکی شخصی تعیین ژنوتایپ فرد در موتاسیونهای شناخته شده‌ای است که تأثیر مثبت یا منفی آن‌ها براساس پژوهشهای گذشته به اثبات رسیده‌است.[۱] بدین لحاظ در پزشکی شخصی عمدتاً از تکنولوژی مایکرواری استفاده می‌شود. زیرا مایکرواری تنها به تعیین ژنوتایپ فرد در موتاسیونهای شناخته شده می‌پردازد، نیازی به تعیین توالی ژنوم فرد ندارد و بنابراین بسیار ارزان و سریع می‌باشد.[۵]

از تکنیک سیکونسینگ یا توالی‌یابی برای پیدا کردن موتاسیونهای نو و بیماری‌زا که خاصه فرد می‌باشد استفاده می‌شود؛ ولی علاوه بر گران بودن، محدودیت دیگر این تکنیک این است، که حتی اگر تمام ژنوم فرد توالی یابی شود و موتاسیونهای نوی را که خاص فرد هست شناسایی شود، سیکونسینگ نمی‌تواند به این پرسش پاسخ دهد که آیا این موتاسیونها بیماری‌زا هستن یا نه؟ و تأیید یا رد بیماری‌زا بودن این موتاسیونها در نهایت نیازمند پژوهشهای آزمایشگاهی و آنالیز بیوانفورماتیکی است.[۶]

زیر ساخت‌ها[ویرایش]

زیر ساخت‌های لازم[۱][۷] برای ارائه اصولی و ارزان سرویس پزشکی شخصی عبارتند از:

  1. ایجاد آزمایشگاه مایکرواری
  2. راه اندازی سرور کامپیوتری مختصه پزشکی شخصی
  3. آموزش نیروی متخصص آشنا با مباحث ژنتیک، بیوانفورماتیک و آماری مطرح در پزشکی شخصی
  4. ایجاد کمیته‌ای متخصص که مسئولیت گردآوری و استخراج موتاسیونهای شناخته شده و اندازه تأثیر شان را از مقالات پژوهشی برعهده دارد
  5. آشنا کردن پزشکان با مفهوم پروفایل ژنتیکی، وراثت، برهم کنش ژنها با محیط، و فنوتایپ‌های تک ژنی و چند ژنی

منابع[ویرایش]