دامپزشکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
یک دامپزشک در حال نمونه‌گیری از شتر در یمن

دامپزشکی شاخه‌ای از پزشکی است که به شناخت، پیش‌گیری، تشخیص و درمان آسیب‌ها و بیماری‌های حیوانات با تمرکز ویژه بر بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان می‌پردازد. همچنین نظارت بر مراحل تولید و تضمین سلامت محصولات با منشأ حیوانی مورد استفادهٔ انسان (از جمله محصولات لبنی، گوشتی، پوششی و…)، دامپروری، رفاه حیوانات از جمله امور مرتبط با دامپزشکی است.

در زبان فارسی، در گذشته از کلمات بیطار، ستورپزشک و ستوران‌پزشک نیز برای توصیف دامپزشک استفاده شده‌است تا اینکه فرهنگستان ایران کلمهٔ «دامپزشک» را به شکل رسمی پیشنهاد کرد.[۱] در زبان انگلیسی، واژه veterinary برای نخستین بار توسط توماس براون در سال ۱۶۴۶ به کار گرفته شد.

تاریخچه[ویرایش]

کلاودی بورگلا

ریشه‌های علم دامپزشکی را می‌توان هم‌دوره با پیدایش دامداری تا انقلاب نوسنگی دنبال کرد، یافته‌های باستان‌شناسان از عمل جراحی جمجمه روی حیوانات در آن دوره حکایت دارد.[۲]

با رواج اهلی سازی حیوانات، دامپزشکی اهمیت بیشتری یافت. در لوح حمورابی (۲۲۰۰ سال پیش از میلاد) به ارزش کار فردی که به معالجه گاو وسایر حیوانات می‌پرداخته اشاره شده‌است. بعد از سقوط امپراطوری روم و تا حدود قرن سیزدهم میلادی، اسناد کلی راجع به دامپزشکی وجود دارد. در قرون وسطی اطلاعاتی در مورد دامپزشکی از هند و ایران وجود دارد.

با موافقت لوئی پانزدهم، شورای دولتی پادشاهی قانون تأسیس مدارس دامپزشکی را در تاریخ ۴ اوت ۱۷۶۱ تصویب نمود و در تاریخ ۱۰ ژانویه ۱۷۶۲ اولین مدرسه دامپزشکی در دنیا توسط کلاودی بورگلا در شهر لیون فرانسه تأسیس شد. در سال ۱۷۶۶ مدرسه دامپزشکی دیگری در مزون آلفورت (پاریس) تأسیس شد. سپس تا قبل از سال ۱۸۰۰ به‌طور متوالی مدارس دامپزشکی در وین، تورین، کپنهاک، پادوآ، هانور، لایپزیک، بولونیا، ناپل، برلین، مونیخ، میلان، لندن و مادرید تأسیس شدند.

دامپزشکی کهن در ایران[ویرایش]

در سفرنامه فیثاغورث در مورد زرتشت و آئین او نکته جالبی وجود دارد و آن نکته این است که زرتشت از فن دامپزشکی و درمان حیوانات اطلاع داشته‌است که در کتاب اوستا می‌توان نکات متعددی دربارهٔ پرورش حیوانات و روش درمان بیماری‌های دام مشاهده کرد.

در این کتاب برای اولین بار به طبقه‌بندی حیوانات برمی‌خوریم. مسئولیت پرورش و درمان بیماری‌های حیواناتی چون اسب، گاو، گوسفند، شتر، سگ، و پرندگان به عهده دامپزشکان بوده‌است و دامپزشکان بدین جهت دارای مقامی ارجمند و با ارزش بوده‌اند.

علاوه بر این چون اسب در ارتش ایران باستان نقش بسیار ارزنده و مهمی داشته‌است، لذا دامپزشکانی که عهده‌دار تربیت، پرورش و درمان بیماری‌های آن‌ها بوده‌اند، مقامی بسیار والا داشتند. چنان‌که رئیس اداره دامپزشکی ارتش در زمان داریوش دارای مقام سپهبدی و فرماندهی دسته سواره نظام بوده‌است. فن دامپزشکی در حدود ۵۰۰ سال بعد از میلاد مسیح در ایران به صورت علمی و کلاسیک درآمده‌است. باید توجه داشت هدف از تربیت مدرسه دامپزشکی در آن زمان درمان اسبان ارتش بوده‌است لذا احتیاج به داشتن افراد متخصص و کاردان زیاد بوده و دامپزشکان در آن زمان به نگارش کتبی تحت عناوین پرورش اسب، فن سوارکاری، درمان بعضی از بیماری‌های غیر عفونی و عفونی و چگونگی استفاده از اسب در جنگ اقدام نموده‌اند.

مهمترین وظیفه دامپزشک در ایران بعد از اسلام درمان و جلوگیری از بیماری اسبان بود که از دو جنبه جهاد و انجام فریضه حج اهمیت فوق‌العاده داشت. در ایران در تمام سده‌های بعد از اسلام دامپزشکی در مدارس و جایگاه‌های خاصی تدریس می‌شد.

روز دامپزشکی[ویرایش]

در سال ۲۰۰۱ میلادی، با تصمیم اتحادیه جهانی دامپزشکی، آخرین شنبهٔ ماه آوریل (در تقویم میلادی) به عنوان روز جهانی دامپزشکی انتخاب شد. هر ساله برای این روز شعار خاصی در جهت تببین اهداف سازمان‌های دامپزشکی انتخاب می‌شود. در سال ۲۰۲۱، این روز در تاریخ ۲۴م آوریل با شعار «پاسخ دامپزشکان به دنیاگیری کووید-۱۹» گرامی داشته شد.[۳] روز جهانی دامپزشکی در سال ۲۰۲۰ نیز روز شنبه ۲۵ آوریل بود و شعار انتخاب شده برای آن سال «محافظت از محیط زیست برای بهبود سلامت حیوانات و انسان» در نظر گرفته شد.[۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «مشروح مذاکرات «فرهنگستان ایران» برای انتخاب نامی مناسب جایگزین واژه بیطار: «دام‌پزشک» یا «ستوران‌پزشک»، مسئله این است!». حکیم مهر. ۱۶ مهر ۱۳۹۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۸ خرداد ۱۴۰۰.
  2. Ramirez Rozzi, Fernando; Froment, Alain (19 April 2018). "Earliest Animal Cranial Surgery: from Cow to Man in the Neolithic". Scientific Reports. 8 (1): 5536. Bibcode:2018NatSR...8.5536R. doi:10.1038/s41598-018-23914-1. PMC 5908843. PMID 29674628.
  3. «گرامیداشت روز جهانی دامپزشکی در سال 2021 با شعار «پاسخ و نقش دامپزشکان در بحران کووید- 19»». سازمان دامپزشکی کشور. ۴ اردیبهشت ۱۴۰۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ خرداد ۱۴۰۰. کاراکتر soft hyphen character در |نشانی= در موقعیت 129 (کمک)
  4. «شعار روز جهانی دامپزشکی ۲۰۲۰: «محافظت از محیط زیست برای بهبود سلامت حیوانات و انسان»». hakimemehr.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۲۵.

veterinary science. (2008). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.