جراحی عروق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

جراحی عروق یک رشته نوین فوق تخصصی در عرصه علوم پزشکی است که در آن اختلالهای سیستم عروقی، بیماریهای شریانها (سرخرگها)، وریدها (سیاهرگها) و رگهای لنفاوی (چربی) با روشهای درمان دارویی، روشهای نیمه تهاجمی با استفاده از سوندها و کاتترها و بازسازی سیستم عروقی با روشهای جراحی درمان می‌شوند. این رشته با داخلی قلب و عروق و جراحی قلب و عروق که موضوع آن بیماریهای قلب، و عروق کرونری است متفاوت است. به دلیل وابستگی تمامی اعضای بدن به گردش خون وسعت این رشته از سر و گردن تا قفسه سینه و شکم و دستها و پاها را شامل می‌شود. نمونه‌هایی از موضوعات این رشته عبارت است از: سکته‌های مغزی ناشی از تنگی عروق کاروتید، فشار خون ناشی از تنگی شریانهای کلیوی، نارسایی کلیه و دیالیز، نارسایی خون به دستها و پاها، پیوند اعضاء، واریس، انسدادهای شریانی و وریدی، لنفادم، تعریق مرضی، مشکلات عروقی کبد، آنوریسم آئورت و فشار روی اعصاب محیطی می‌باشد. درمان این بیماریها در بعضی موارد بصورت دارویی، در بخش قابل توجهی بصورت جراحی باز یا با روشهای مدرن و کم تهاجمی مثل آنژیوپلاستی و استنت گذاری و آمبولیزاسیون یا لیزر انجام می‌شود که تمامی این اقدامات توسط جراح عروق انجام می‌شود.

این تخصص با پیشرفت جراحی عمومی و جراحی قلب و همچنین تکنیکهای نیمه تهاجمی پرتونگاری مداخله گر سیر تکاملی داشته‌است. جراح عروق برای تشخیص و درمان و اداره بیماری‌هایی که سیستم عروقی را درگیر می‌کنند (بجز عروق قلب و مغز) آموزش می‌بیند. جراحان قلب و ریه و متخصصین داخلی قلب به عروق قلب و جراحان اعصاب و نورورادیولوژیستها (رادیولوژی مداخله‌ای) به درمان بیماریهای عروق مغز می‌پردازند.

عروق بدن در جریان تصلب شرایین ممکن است دچار تنگی یا انسداد شوند و از طرفی هم ممکن است گشادشدگی مرضی ایجاد گردد. علاوه بر آن سوانح و حوادث می‌تواند موجب پارگی عروق یا آسیب عروق شوند.

تاریخچه و سیر تکاملی[ویرایش]

از اولین پیشگامان جراحی عروق، جراح روس نیکولای کوروتکوف که روشهای اولیه جراحی را ابداع کرد[۱][۲] و چارلز تئودور دوتر رادیولوژیست آمریکایی است که آنژیوپلاستی نیمه تهاجمی را ابداع کرد.[۳] از استرالیا کوشش رابرت پاتون کمک کرد که این رشته به عنوان یک تخصص ویژه شناخته شود.[۴] در دهه ۷۰ میلادی ادوین وایلی در سانفرانسیسکو یکی از اولین پیشتازان این رشته در آمریکا بود و آموزشهای فوق تخصصی در جراحی عروق را گذراند و برای شناساندن این رشته به عنوان تخصص کوشید.[۵] پیشرفت علوم پزشکی در جهان به همراه پیشرفت فناوری‌های مؤثر که امکان جراحی میکروواسکولار را حتی بر روی شرایین انگشتی (دیژیتال) به وجود آورد. همچنین، به وجود آمدن ابزار لازم برای مداخلات داخل عروقی باعث شده که جراحی عروق جایگاه ویژه در علوم بالینی پیدا نماید.

در آمریکا ابتدا دوره جراحی قلب و سینه به صورت فوق‌تخصص به وجود آمد که اعمال جراحی قلب و عروق و توراکس را با هم انجام می‌داد، سپس جراحی عروق هویت مستقل پیدا نموده و با توجه به وسعت اعمال جراحی عروق و بخصوص ترمیم ضایعات ترومایی و ضایعات عروقی این فوق تخصص در سال ۱۹۷۹ به صورت یک دوره مستقل به تصویب American board of surgery رسید و بورد فوق تخصصی جراحی عروق به صورت رسمی آغاز به کار کرد.

در ایران هم با توجه به شروع جنگ ایران و عراق و بخصوص ضایعات عروقی در بیماران با ترومای جنگی نیاز به این دوره احساس شد و دوره تکمیلی تخصصی دو ساله جراحی عروق در ۱۲ خرداد ۱۳۶۵ به تصویب شورای آموزش پزشکی و تخصصی وقت رسید.

دوره تکمیلی تخصصی جراحی عروق از سال ۱۳۶۰ در بیمارستان آیت الله طالقانی تهران به‌طور رسمی با سرپرستی ایرج فاضل و در بیمارستان شهدای تجریش به سرپرستی محمدرضا کلانترمعتمد پایه‌گذاری شد و سپس این دوره در بیمارستان‌های سینا تهران توسط محمدرضا ظفرقندی و در مشهد نیز توسط محمد هادی سعید مدقق شروع شده و در بیمارستان فوق تخصصی جراحی عروق علوی مشهد فعالیت دارند.[۶]

حوزه فعالیت[ویرایش]

دسته‌های اصلی بیماری و روش‌های مربوط به آنها:

شاخص / بیماری روش
ایسکمی حاد اندام Balloon embolectomyThrombectomy

Vascular bypass grafting

قطع عضو
آنوریسم آئورت شکمی Open aortic surgery

Endovascular Aneurysm Repair (EVAR)

Aortic dissection Open aortic surgery

Thoracic Endovascular Aneurysm Repair (TEVAR)

انسداد Aortoiliac آنژیوپلاستی

vascular bypass

آترواسکلروز آنژیوپلاستی

vascular bypass

بیماری بورگر sympathectomy

آنژیوپلاستی

IV PGI bypass

تنگی کاروتید اندآرترکتومی کاروتید

Carotid stenting

بیماری مزمن کلیوی Cimino fistula

Dialysis catheter placement

نارسایی مزمن وریدی Endovenous laser treatment

Vein stripping

بیماری بافت همبند
ترومبوز سیاهرگی عمقی Inferior vena cava filter

Thrombectomy

Endoleak
Fibromuscular dysplasia angioplasty
آرتریت گیجگاهی
Lymphedema Vascularized lymph node transfer

Lymphaticovenous anastomosis

Suction assisted lipectomy

Low level laser therapy

ایسکمی مزانتریک Surgical revascularization
بیماری انسداد شریانی محیطی آنژیوپلاستی با/بدون استنت گذاری

Vascular bypass

Endarterectomy

Atherectomy

Popliteal artery entrapment syndrome
پرفشاری ورید باب Portosystemic shunt
Pseudoaneurysm Covered stent

Surgical ligation with or without vascular bypass

آمبولی ریه Inferior vena cava filter

Suction thrombectomy

Renovascular hypertension Surgical revascularization
سکته مغزی و حملات ایسکمیک گذرا Carotid endarterectomy
نشانگان خون‌دزدی زیرترقوه‌ای Medical management

Carotid-subclavian bypass

Angioplasty and stenting

آنوریسم آئورت قفسه سینه Hybrid arch debranching

Thoracic endovascular aneurysm repair

سندرم خروجی توراکس Surgical decompression
رگهای واریسی Vein stripping

Sclerotherapy

Endovenous Laser Treatment

سیاهرگ‌بری سرپایی

Vascular access steal syndrome آنژیوگرافی

DRIL

Revision using distal inflow

MILLER banding

vascular access complications روش‌های کم‌تهاجمی جراحی open surgery

رادیولوژی مداخله‌ای

جراحی عروق در ایران[ویرایش]

بورد جراحی عروق با تصویب شورای گسترش در سال ۱۳۹۰ تشکیل گردید.

آموزش در ایران[ویرایش]

در ایران پس از اتمام دوره پزشکی عمومی (۷ سال) داوطلبان در کنکور دستیاری شرکت می‌کنند تا در رشته جراحی عمومی پذیرفته شوند. بعد از اتمام این دوره که چهار سال به طول می‌انجامد در صورت قبولی در آزمون بورد تخصصی جراحی عمومی، فرد به عنوان جراح عمومی شناخته می‌گردد.[۷] بعد از قبولی در آزمون ورودی جراحی عروق دوره سه ساله این رشته فوق تخصصی شروع خواهد شد. در پایان این دوره مجدداً آزمون بورد فوق تخصصی برگزار خواهد شد. در ایران چندین مرکز آموزشی و پژوهشی در زمینه جراحی عروق فعالند.[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. Samokhvalov, Igor M.; Reva, Viktor A.; Fomin, Nikolai F.; Rasmussen, Todd E. (Feb 2016). "Contributions of the surgeon Nikolai Korotkov (1874–1920) to the management of extremity vascular injury". Journal of Trauma and Acute Care Surgery (in انگلیسی). 80 (2): 341–346. doi:10.1097/TA.0000000000000919. ISSN 2163-0755. [[Category:]]
  2. Cantwell, J. D. (12 April 1989). "Nicolai S. Korotkoff (1874-1920)". Clinical Cardiology. 12 (4): 233–235. doi:10.1002/clc.4960120411. ISSN 0160-9289 – via Wiley Online Library. 
  3. Friedman، Steven G.. A History of Vascular Surgery. Malden, Massachusetts, USA: Blackwell Publishing, Inc.، 2005. i–xiv. doi:10.1002/9780470750773.fmatter. شابک ‎۹۷۸۰۴۷۰۷۵۰۷۷۳. 
  4. http://www.rph.wa.gov.au/~/media/Files/Hospitals/RPH/PDFs/Emeritus%20Consultant%20Biographies%20vol%203.pdf
  5. Ehrenfeld، W.K.. «Biography of E. J. Wylie, M.D.». بازبینی‌شده در 7 Aug 2018. 
  6. کمیسیون تدوین و برنامه‌ریزی آموزشی، دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی. «برنامه آموزشی و ضوابط دوره فوق تخصصی جراحی عروق». وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. آذر ۱۳۸۹. 
  7. «معرفی رشته جراحی». دانشگاه علوم پزشکی مشهد. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 
  8. «مرکز پزشکی، آموزشی و درمانی آیت الله طالقانی - جراحی عروق». دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 
  9. «بخش جراحی عروق و تروما». بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی سینا. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 
  10. «بخش فوق تخصصی جراحی عروق رازی افتتاح شد». دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 
  11. «بیمارستان نمازی در یک نگاه». بیمارستان نمازی. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 
  12. «تاریخچه رشته جراحی عروق». بیمارستان فوق تخصصی جراحی عروق علوی. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 
  13. «اهداف مرکز تحقیقات جراحی عروق و اندوواسکولار مشهد». دانشگاه علوم پزشکی مشهد. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۲. 

پیوند به بیرون[ویرایش]