فهرست اسکناس‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

این نوشتار به توضیح و نمایش اسکناس‌های چاپ شده در بانک شاهنشاهی، بانک ملی و بانک مرکزی و رایج در سه دوره قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی می‌پردازد. همچنین برای اطلاعات بیشتر، نوشتارهای اسکناس و ریال ایران را بینید.

اسکناس‌های قاجاری (۱۳۰۴–۱۲۲۹)[ویرایش]

سری یکم قاجار[ویرایش]

تمامی اسکناس‌های رایج این دوره با دو زبان فارسی در رو و انگلیسی در پشت انتشار یافته‌اند. خط استفاده شده نیز به تقلید از خط رسمی امپراتوری عثمانی با کمی تغییرات خط ثلث است اما اعداد با شکل فارسی خود (۱، ۲، ۳ و ۵) چاپ شده‌است. عناصر موجود بر اسکناس‌ها (نگاره ناصرالدین شاه و شیر و خورشید با تاج کیانی) تقریباً ثابت بوده و اسکناس‌ها تنها از نظر اندازه، تزئینات و رنگ با هم متفاوت هستند. این سری توسط شرکت انگلیسی Bradbury, Wilkinson & Company و در سال ۱۸۹۰ میلادی به چاپ رسید.

کد سری یکم اسکناس‌های قاجار
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۰۱ ۱ تومان ۸۲×۱۴۶ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۲ ۲ تومان ۸۸×۱۶۴ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۳ ۳ تومان ۹۴×۱۷۲ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۴ Naser Aldin Shah 5 Toman banknote Obverse.jpg Naser Aldin Shah 5 Toman banknote Reverse.jpg ۵ تومان ۱۰۰×۱۸۰ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۵ ۱۰ تومان ۱۰۶×۱۸۸ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۶ ۲۰ تومان ۱۱۲×۱۹۶ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۷ ۲۵ تومان ۱۱۸×۲۰۴ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۸ ۵۰ تومان ۱۲۴×۲۱۲ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۰۹ صد تومان - سری یکم قاجار - کد ۹ (رو).jpg صد تومان - سری یکم قاجار - کد ۹ (پشت).jpg ۱۰۰ تومان ۱۳۰×۲۲۰ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۱۰ Naser Aldin Shah 500 Toman specimen banknote Obverse.jpg Naser Aldin Shah 500 Toman specimen banknote Reverse.jpg ۵۰۰ تومان ۱۳۶×۲۲۸ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۱۱ Naser Aldin Shah 1000 Toman specimen banknote Obverse.jpg هزار تومان - سری یکم قاجار - کد ۱۱ (پشت).jpg ۱۰۰۰ تومان ۱۴۲×۲۳۶ نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

سری دوم قاجار[ویرایش]

در این سری برای نخستین بار فیلیگران (واترمارک) به اسکناس‌های ایرانی اضافه شد. نگاره ناصرالدین شاه در ارقام ۱، ۵ و ۱۰ تومان به صورت تمام رخ درآمده و در طراحی سایر ارقام همان نگاره سری نخست استفاده شد. همچنین ارقام درشت ۵۰۰ و ۱۰۰۰ تومانی و ارقام نامتعارف ۳ و ۲۵ تومان در این سری چاپ نشدند. این سری توسط شرکت انگلیسی Waterlow & Sons به چاپ رسید.

کد سری دوم اسکناس‌های قاجار
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۱۲ ۱ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه ارزش پول
۰۱۳ ۲ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه ارزش پول
۰۱۴ ۵ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه ارزش پول
۰۱۵ ۱۰ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه ارزش پول
۰۱۶ ۲۰ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۱۷ ۵۰ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۱۸ Naser Aldin Shah 100 Toman specimen banknote Obverse.jpg Naser Aldin Shah 100 Toman specimen banknote Reverse.jpg ۱۰۰ تومان نامشخص نگاره ناصرالدین شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

اسکناس‌های رضا شاه پهلوی (۱۳۲۰–۱۳۱۰)[ویرایش]

سری یکم رضا شاه (کلاه کوچک)[ویرایش]

از ویژگیهای بارز اسکناس‌های رضاشاه، اهمیت دادن به خط نستعلیق برای نگارش، بناهای تاریخی و مکان‌های طبیعی ایران است. نخستین سری اسکناس‌های بانک ملی ایران معروف به اسکناس‌های کلاه کوچک رضا شاه در اواخر سال ۱۳۱۰ در چاپخانه شرکت چاپ اسکناس آمریکا چاپ شد و از اول فروردین ۱۳۱۱ به گردش گذاشته شد. امضای دکتر کورت لیندن بلات آلمانی به عنوان رئیس کل بانک ملی ایران و دکتر علی علامیر به عنوان مُفتّش دولت در بانک ملی ایران بر روی اسکناس‌های این سری که شامل ارقام ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۵۰۰ ریال است نقش بسته‌است. این سری توسط شرکت آمریکایی American Bank Note Company به چاپ رسید.

کد سری یکم رضا شاه (کلاه کوچک)
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۱۹ ۵ ریال نامشخص نگاره تمام رخ رضا شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۰ ۱۰ ریال نامشخص نگاره تمام رخ رضا شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۱ ۲۰ ریال نامشخص نگاره تمام رخ رضا شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۲ پنجاه ریال - سری یکم رضا شاه - کد ۲۲ (رو).jpg پنجاه ریال - سری یکم رضا شاه - کد ۲۲ (پشت).jpg ۵۰ ریال نامشخص نگاره تمام رخ رضا شاه

چهل ستون

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۳ صد ریال - سری یکم رضا شاه - کد ۲۳ (رو).jpg صد ریال - سری یکم رضا شاه - کد ۲۳ (پشت).jpg ۱۰۰ ریال نامشخص نگاره تمام رخ رضا شاه

تخت جمشید

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۴ ۵۰۰ ریال نامشخص نگاره تمام رخ رضا شاه

کوه دماوند

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

سری دوم و سوم رضا شاه (کلاه بزرگ)[ویرایش]

در این سری، به اسکناس‌های پیشین رقم ۱۰۰۰ ریال نیز افزوده شد. نگاره رضا شاه از تمام‌رخ به سه‌رخ دگرگون شد، اما دیگر عناصر طراحی حفظ شدند. در سری دوم ارقام ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ ریالی با امضای عبدالحسین هژیر و حسین علاء به چاپ رسیدند و در سری سوم ارقام ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰ و ۱۰۰۰ ریالی با امضای رضاقلی امیرخسروی و عبدالحسین هژیر به چاپ رسیدند. این سری توسط شرکت American Bank Note Company به چاپ رسید.

کد سری دوم و سوم رضا شاه (کلاه بزرگ)
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۳۱ ۵ ریال

سری سوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۳۲ ۱۰ ریال

سری سوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۳۳ ۲۰ ریال

سری سوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۳۴ Reza Shah 50 Rials 1st series banknote obverse.jpg Reza Shah 50 Rials 1st series banknote reverse.jpg ۵۰ ریال

سری سوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه

چهل ستون

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۸ Reza Shah 100 Rials banknote 1st series obverse.jpg Reza Shah 100 Rials banknote 1st series reverse.jpg ۱۰۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه

تخت جمشید

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۲۹ ۵۰۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه

کوه دماوند

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

۰۳۰ Reza Shah Pahlavi 1000 Rial banknote obverse 1st series.jpg Reza Shah Pahlavi 1000 Rial banknote reverse 1st series.jpg ۱۰۰۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره سه رخ رضا شاه

شهریار و شیر

نماد شیر و خورشید

ارزش پول

سری چهارم تا هشتم رضاشاه (بدون کلاه)[ویرایش]

اسکناس‌های سری چهارم تا هشتم رضا شاه دارای نیم‌رخ بدون کلاه وی در رو و نگاره‌هایی از اماکن باستانی یا طبیعی ایران در پشت اسکناس هستند. سری چهارم و پنجم رضا شاه به دو زبان فارسی در رو و فرانسوی در پشت، انتشار یافتند؛ در حالیکه اسکناس‌های سری ششم تا هشتم تماماً به زبان فارسی بوده بطوریکه ارزش اسکناس با عدد بر رو و با حروف بر پشت آن نقش بسته‌است. همچنین سریال اسکناس‌ها از سری یکم تا ششم به صورت لاتین و در سری هفتم و هشتم به صورت فارسی چاپ شدند. در این سری‌ها، اسکناس‌های ۱۰۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ به ترتیب با عناوین یک پهلوی، پنج پهلوی و ده پهلوی نیز نامگذاری شده‌اند که می‌تواند حاکی از معادل سازی آن‌ها با سکه‌های طلای ضرب شده در این دوره باشد. بدین ترتیب اسکناس ۱۰۰ ریالی معادل یک عدد سکه طلا با وزن ۸/۱۳ گرم و درجهٔ خلوص ۰/۹۰۰ بوده‌است. سری چهارم تا هشتم رضا شاه همگی توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue به چاپ رسیدند.

ویژگی‌های سری چهارم:

  • شماره سریال لاتین
  • نام بانک به فرانسوی و ارزش اسکناس با حروف لاتین در پشت اسکناس
  • تاریخ چاپ شده روی اسکناس «فروردین ۱۳۱۵» و «فروردین ۱۳۱۶»
  • بدون مُهر یا مُهر شده با تاریخ‌های ۱۳۱۹، ۱۳۲۰ و ۱۳۲۱

ویژگی‌های سری پنجم:

  • شماره سریال لاتین
  • نام بانک به فرانسوی و ارزش اسکناس با حروف لاتین در پشت اسکناس
  • تاریخ چاپ شده روی اسکناس «فروردین ۱۳۱۶»
  • مُهر شده با تاریخ ۱۳۱۷٫۰۵٫۱۵

ویژگی‌های سری ششم:

  • شماره سریال لاتین
  • نام بانک و ارزش اسکناس با حروف فارسی در پشت اسکناس
  • تاریخ چاپ شده روی اسکناس «فروردین ۱۳۱۷»
  • بدون مُهر

ویژگی‌های سری هفتم:

  • شماره سریال فارسی
  • نام بانک و ارزش اسکناس با حروف فارسی در پشت اسکناس
  • تاریخ چاپ شده روی اسکناس «فروردین ۱۳۱۷»
  • بدون مُهر

ویژگی‌های سری هشتم:

  • شماره سریال فارسی
  • نام بانک و ارزش اسکناس با حروف فارسی در پشت اسکناس
  • تاریخ چاپ شده روی اسکناس «فروردین ۱۳۱۷»
  • مُهر شده با تاریخ‌های ۱۳۱۹ فریم‌دار، ۱۳۱۹، ۱۳۲۰ و ۱۳۲۱
کد سری چهارم تا هشتم رضا شاه (بدون کلاه)
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۵۹ ۵ ریال

سری هفتم

۶۳×۱۲۲ نگاره رضا شاه آرامگاه دانیال نبی
۰۶۰ ۱۰ ریال

سری هفتم

۷۰×۱۳۰ نگاره رضا شاه دامنه کوه‌های البرز
۰۴۰ ۲۰ ریال

سری چهارم

نامشخص نگاره رضا شاه

تخت جمشید

سه خط طلایی

راه‌آهن شمال

۰۶۲ ۵۰ ریال

سری هفتم

نامشخص نگاره رضا شاه

کوه دماوند

از آثار تخت جمشید

کاخ تچر

۰۵۶ ۱۰۰ ریال

سری ششم

نامشخص نگاره رضا شاه

بنای بانک ملی ایران

کشتی سلطنتی
۰۵۷ ۵۰۰ ریال

سری ششم

نامشخص نگاره رضا شاه

شیر و خورشید

پاسارگاد
۰۵۸ ۱۰۰۰ ریال

سری ششم

نامشخص نگاره رضا شاه

کوه دماوند

کوه دماوند

اسکناس‌های محمدرضا شاه (بانک ملی ایران)[ویرایش]

سری یکم و دوم بانک ملی ایران (۱۳۲۳ و ۱۳۲۵)[ویرایش]

اسکناس‌های محمدرضاشاه تنها در این دو سری تک‌زبانه (فارسی) بوده و در سری‌های بعد به دو زبان (فارسی و انگلیسی) انتشار یافته‌اند. سری اول بانک ملی ایران در ارقام ۵، ۱۰، ۲۰ و ۱۰۰ ریال (قهوه‌ای) در سال ۱۳۲۳ و سری دوم با ارقام ۵۰، ۱۰۰ (بنفش)، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ ریال در سال ۱۳۲۵ منتشر شدند. سری یکم توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue و سری دوم توسط شرکت Harrison & Sons به چاپ رسیدند.

کد سری یکم و دوم بانک ملی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۹۰ ۵ ریال

سری یکم

۶۳×۱۲۲ نگاره محمدرضا شاه پهلوی آرامگاه دانیال نبی
۰۹۱ ۱۰ ریال

سری یکم

۷۰×۱۳۰ نگاره محمدرضا شاه پهلوی دامنه کوه‌های البرز
۰۹۲ ۲۰ ریال

سری یکم

نامشخص نگاره محمدرضا شاه پهلوی

تخت جمشید

سه خط طلایی

راه‌آهن شمال

۰۹۳ صد ریال - سری یکم بانک ملی - کد ۹۳ ـرو).jpg صد ریال - سری یکم بانک ملی - کد ۹۳ (پشت).jpg ۱۰۰ ریال

سری یکم

نامشخص نگاره محمدرضا شاه پهلوی

بنای بانک ملی ایران

کشتی سلطنتی
۰۹۴ ۵۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره محمدرضا شاه پهلوی پاسارگاد
۰۹۵ ۱۰۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره محمدرضا شاه پهلوی پل قدیم دزفول
۰۹۶ ۵۰۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره محمدرضا شاه پهلوی از آثار تخت جمشید

کاخ تچر

۰۹۷ ۱۰۰۰ ریال

سری دوم

نامشخص نگاره محمدرضا شاه پهلوی کوه دماوند

سری سوم بانک ملی ایران (۱۳۲۷ تا ۱۳۳۰)[ویرایش]

در این سری تنها نام بانک ملی ایران با حروف لاتین در پشت اسکناس درج شده و از تغییر اعداد به نوشتار لاتین اثری نیست. ارقام ۱۰، ۲۰ و ۵۰ ریال در سال ۱۳۲۷ و ارقام ۱۰۰، ۲۰۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ ریال در سال ۱۳۳۰ منتشر شدند. از این سری، به عنوان زیباترین سری اسکناس‌های محمدرضا شاه یاد می‌شود. این سری توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری سوم بانک ملی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۰۹۸ ۱۰ ریال ۶۷×۱۳۰ نگاره محمدرضا شاه پهلوی طاق بستان - اژدهای بالدار
۰۹۹ ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ نگاره محمدرضا شاه پهلوی از آثار تخت جمشید

سنگ‌نگاره شیر گاوشکن

۱۰۰ ۵۰ ریال ۷۱×۱۴۲ نگاره محمدرضا شاه پهلوی از آثار تخت جمشید

سنگ‌نگاره پیشکش‌آوران

۱۰۱ ۱۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ نگاره محمدرضا شاه پهلوی کاخ داریوش کبیر در تخت جمشید
۱۰۲ ۲۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ نگاره محمدرضا شاه پهلوی پل ورسک - راه‌آهن شمال
۱۰۳ IRN0052o.jpg IRN0052r.jpg ۵۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ نگاره محمدرضا شاه پهلوی از آثار کاخ چهل ستون

نقاشی مینیاتور

۱۰۴ IRN0053o.jpg IRN0053r.jpg ۱۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ نگاره محمدرضا شاه پهلوی کوه دماوند

سری چهارم و پنجم بانک ملی ایران (۱۳۳۰) و (۱۳۳۲)[ویرایش]

در این سری علاوه بر درج نام بانک ملی ایران با حروف لاتین، ارزش اسکناس نیز با حروف انگلیسی درج گردیده‌است؛ اما ابتدا واحد پول و سپس مقدار آن چاپ شده (RIALS 10) که از نظر دستور زبان انگلیسی صحیح نیست. سری ۱۳۳۲ همانند سری ۱۳۳۰ طراحی شد و تفاوت تنها در سال درج شده بر روی اسکناس و امضای رئیس کل و بازرس دولت بود. این سری توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue به چاپ رسید.

کد سری چهارم و پنجم بانک ملی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۱۰ ۱۰ ریال ۶۷×۱۳۰ نگاره محمدرضا شاه پهلوی مهر سلطنتی داریوش کبیر
۱۰۶ ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ نگاره محمدرضا شاه پهلوی عالی قاپو

کاخ شاه عباس کبیر در اصفهان

۱۰۷ ۵۰ ریال ۷۱×۱۴۲ نگاره محمدرضا شاه پهلوی کاخ داریوش کبیر در تخت جمشید
۱۰۸ ۱۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ نگاره محمدرضا شاه پهلوی از آثار تخت جمشید

داریوش بر اورنگ شاهنشاهی

۱۰۹ دویست ریال - سری چهارم بانک ملی - کد ۱۰۹ (رو).jpg دویست ریال - سری چهارم بانک ملی - کد ۱۰۹ (پشت).jpg ۲۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ نگاره محمدرضا شاه پهلوی

تخت جمشید در چپ

پل الله وردی خان در اصفهان

سری ششم بانک ملی ایران (۱۳۳۳)[ویرایش]

این سری در ارقام ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ ریال منتشر شد که به سری نیمرخ معروف است. این سری توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری ششم بانک ملی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۱۴ ۱۰ ریال ۶۷×۱۳۰ نیم‌رخ محمدرضا شاه پهلوی

تخت جمشید در چپ

آرامگاه ابن سینا
۱۱۵ ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ نیم‌رخ محمدرضا شاه پهلوی

شهریار و شیر در چپ

بنای بانک ملی ایران
۱۱۶ ۵۰ ریال ۷۱×۱۴۲ نیم‌رخ محمدرضا شاه پهلوی تونل کوهرنگ و سد آن
۱۱۷ ۱۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ نیم‌رخ محمدرضا شاه پهلوی پالایشگاه آبادان

سری هفتم بانک ملی ایران (۱۳۳۷)[ویرایش]

این سری در ارقام ۱۰، ۲۰ و ۲۰۰ ریال به چاپ رسید و آخرین سری منتشر شده توسط بانک ملی ایران به عنوان نهاد صادرکننده اسکناس در ایران تا سال ۱۳۳۹ است. این سری توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue به چاپ رسید.

کد سری هفتم بانک ملی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۱۸ ۱۰ ریال ۶۷×۱۳۰ نگاره محمدرضا شاه پهلوی سد کرج
۱۱۹ ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ نگاره محمدرضا شاه پهلوی رامسر

مجسمه رضا شاه و هتل رامسر

۱۲۰ دویست ریال - سری هفتم بانک ملی - کد ۱۲۰ (رو).jpg دویست ریال - سری هفتم بانک ملی - کد ۱۲۰ (پشت).jpg ۲۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ نگاره محمدرضا شاه پهلوی

تخت جمشید در چپ

فرودگاه مهرآباد

اسکناس‌های محمدرضا شاه (بانک مرکزی ایران)[ویرایش]

سری یکم بانک مرکزی ایران (۱۳۴۰)[ویرایش]

این سری در ارقام ۱۰ و ۲۰ ریال منتشر شد که از لحاظ طراحی کاملاً شبیه به سری ۱۳۳۷ هستند، اما تاریخ، امضا و عنوان بانک در آن‌ها تغییر کرده‌است. این سری توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue به چاپ رسید.

کد سری یکم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۲۱ ده ریال - سری یکم بانک مرکزی - کد ۱۲۱ (رو).jpg ده ریال - سری یکم بانک مرکزی - کد ۱۲۱ (پشت).jpg ۱۰ ریال ۶۷×۱۳۰ نگاره محمدرضا شاه پهلوی سد کرج
۱۲۲ بیست ریال - سری یکم بانک مرکزی - کد ۱۲۲ (رو).jpg بیست ریال - سری یکم بانک مرکزی - کد ۱۲۲ (پشت).jpg ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ نگاره محمدرضا شاه پهلوی رامسر

مجسمه رضا شاه و هتل رامسر

سری دوم بانک مرکزی ایران (۱۳۴۱)[ویرایش]

این سری از اسکناس‌ها در ارقام ۵۰ ریال تاریخ کوچک، ۵۰ ریال تاریخ بزرگ، ۵۰۰ ریال تاریخ بزرگ و ۱۰۰۰ ریال تاریخ کوچک موجود هستند. طرح کلی این اسکناس‌ها تا سری یازدهم بانک مرکزی ایران تقریباً ثابت بوده و تنها پرتره محمدرضا شاه و رنگ زمینه نام بانک تغییر کرده‌اند. نکته مهم در این سری اسکناس‌ها، توالی شماره سریال آن‌هاست؛ بدین صورت که شماره سریال از سری دوم با پیشوند یک (۱) آغاز شده و تا سری یازدهم (به جز اسکناس‌های یادبودی) ادامه می‌یابد. این سری توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری دوم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۲۳ ۵۰ ریال

تاریخ ریز

۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران تونل کوهرنگ و سد آن
۱۲۴ ۵۰ ریال

تاریخ درشت

۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران تونل کوهرنگ و سد آن
۱۲۵ ۵۰۰ ریال

تاریخ درشت

۷۷×۱۷۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران نقش جام مارلیک

سه هزار سال پیش

۱۲۶ ۱٬۰۰۰ ریال

تاریخ ریز

۷۹×۱۷۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران آرامگاه حافظ

سری سوم بانک مرکزی ایران (۴۳–۱۳۴۲)[ویرایش]

این سری از اسکناس‌ها در دو رقم ۵۰ ریال تاریخ ۱۳۴۳ بزرگ و ۱۰۰ ریال تاریخ ۱۳۴۲ بزرگ موجود هستند. این سری آخرین اسکناس‌های تاریخ‌دار غیریادبودی در دوره پهلوی به‌شمار می‌روند. این سری توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری سوم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۲۷ ۱۰۰ ریال

تاریخ ۱۳۴۲

۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران پالایشگاه آبادان
۱۲۸ ۵۰ ریال

تاریخ ۱۳۴۳

۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران تونل کوهرنگ و سد آن

سری چهارم و پنجم بانک مرکزی ایران (۴۳–۱۳۴۲) و (۴۵–۱۳۴۴)[ویرایش]

اسکناس‌های سری چهارم در ارقام ۲۰، ۵۰، ۲۰۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ ریال و سری پنجم در ارقام ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ ریال چاپ شدند. طرح این دو سری همانند سری دوم و سوم بوده اما بدون تاریخ هستند. این سری توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری چهارم و پنجم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۳۴ ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران شکارگاه - نقاشی مینیاتور
۱۳۵ ۵۰ ریال ۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران تونل کوهرنگ و سد آن
۱۳۶ ۱۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران پالایشگاه آبادان
۱۳۱ ۲۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران پل ورسک - راه‌آهن شمال
۱۳۲ ۵۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران نقش جام مارلیک

سه هزار سال پیش

۱۳۳ ۱۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران آرامگاه حافظ

سری ششم و هفتم بانک مرکزی ایران (۴۷–۱۳۴۵) و (۴۹–۱۳۴۷)[ویرایش]

تنها تغییر این سری نسبت به سری‌های پیشین، پرتره محمدرضا شاه است. وی یونیفرم نظامی بر تن دارد و کمی مسن‌تر شده‌است. این سری در ارقام ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ ریال چاپ شد. برای اولین بار رقم ۵۰۰۰ ریال نیز در این سری طراحی شد که به دلیل کیفیت چاپ پایین و پخش رنگ، به سرعت از چرخه حذف شد. اسکناس ۵۰۰۰ ریال سری ششم با امضای جمشید آموزگار و مهدی سمیعی در پاکستان به چاپ رسیده بود. این سری توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری ششم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۳۷ ۲۰ ریال ۶۹×۱۳۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه تیره

شکارگاه - نقاشی مینیاتور
۱۳۸ ۵۰ ریال ۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه تیره

تونل کوهرنگ و سد آن
۱۳۹ ۱۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه تیره

پالایشگاه آبادان
۱۴۰ ۲۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه تیره

پل ورسک - راه‌آهن شمال
۱۴۱ ۵۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه تیره

نقش جام مارلیک

سه هزار سال پیش

۱۴۲ ۱۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه تیره

آرامگاه حافظ

سری هشتم تا یازدهم بانک مرکزی ایران (۵۲–۱۳۴۷)[ویرایش]

اسکناس‌های این سری در ارقام ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۵۰۰۰ و ۱۰٫۰۰۰ ریال چاپ شدند که اسکناس ۵۰۰۰ ریال و ۱۰٫۰۰۰ ریالی به عنوان درشت‌ترین ارقام اسکناس ایران تا آن روز به‌شمار می‌رفتند. طراحی این سری همانند سری پیشین بود؛ با این تفاوت که نام بانک مرکزی ایران با رنگ مشکی، حاشیه سفید و زمینه روشن طراحی شده بود. در سری قبل، نام بانک مرکزی ایران با رنگ قرمز و زمینه تیره طراحی شده بود. در سری هشتم و در دوره دوم ریاست مهدی سمیعی، نام بانک مرکزی ایران همچنان با رنگ قرمز و زمینه تیره در اسکناس ۵۰ ریالی به چاپ می‌رسید. در سال ۱۳۵۰، دو اسکناس با ارقام ۵۰ و ۱۰۰ ریال به یادبود جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران به چاپ رسیدند که در طبقه‌بندی سری دهم و یازدهم جای می‌گیرند. طراحی پشت اسکناس‌های یادبودی شامل اصول انقلاب سفید بود. اسکناس‌های این سری به جز سری اسکناس‌های یادبودی (چاپ شرکت De La Rue)، توسط شرکت انگلیسی Harrison & Sons به چاپ رسید.

کد سری دهم و یازدهم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۵۷ پنجاه ریال - سری دهم بانک مرکزی - کد ۱۵۷ (رو).jpg پنجاه ریال - سری دهم بانک مرکزی - کد ۱۵۷ (پشت).jpg ۵۰ ریال

یادبودی

۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

اصول انقلاب سفید

اصلاحات ارضی

۱۵۸ صد ریال - سری دهم بانک مرکزی - کد ۱۵۸ (رو).jpg صد ریال - سری دهم بانک مرکزی - کد ۱۵۸ (پشت).jpg ۱۰۰ ریال

یادبودی

۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

اصول انقلاب سفید

سپاه دانش

سپاه ترویج و آبادانی

سپاه بهداشت

۱۶۰ ۵۰ ریال ۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

تونل کوهرنگ و سد آن
۱۶۱ ۱۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

پالایشگاه آبادان
۱۶۲ ۲۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

پل ورسک - راه‌آهن شمال
۱۶۳ ۵۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

نقش جام مارلیک

سه هزار سال پیش

۱۶۴ ۱۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

آرامگاه حافظ
۱۶۵ پنج هزار ریال - سری یازدهم بانک مرکزی - کد ۱۶۵ (رو).jpg پنج هزار ریال - سری یازدهم بانک مرکزی - کد ۱۶۵ (پشت).jpg ۵۰۰۰ ریال ۷۹×۱۷۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

منظره کاخ گلستان

اثر کمال‌الملک

۱۶۶ ده هزار ریال - سری یازدهم بانک مرکزی - کد ۱۶۶ (رو).jpg ده هزار ریال - سری یازدهم بانک مرکزی - کد ۱۶۶ (پشت).jpg ۱۰٫۰۰۰ ریال ۸۱×۱۷۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نام بانک در زمینه روشن

مجلس شورای ملی

سری دوازدهم تا پانزدهم بانک مرکزی ایران (۵۷–۱۳۵۳)[ویرایش]

اسکناس‌های این چند سری، آخرین طراحی اسکناس‌های دوره محمدرضا شاه پهلوی هستند. در سری سیزدهم، یک نمونه اسکناس ۱۰۰ ریالی به یادبود پنجاهمین سال شاهنشاهی پهلوی منتشر شد که به اسکناس دو تصویر مشهور است. همه اسکناس‌های این سری توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue به چاپ رسید.

کد سری دوازدهم و سیزدهم بانک مرکزی ایران
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۷۵ بیست ریال - سری سیزدهم بانک مرکزی - کد ۱۷۵ (رو).jpg بیست ریال - سری سیزدهم بانک مرکزی - کد ۱۷۵ (پشت).jpg ۲۰ ریال

فشرده

۶۷×۱۳۰ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

سد امیرکبیر
۱۷۶ ۲۰ ریال

باز

۶۷×۱۳۰ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

سد امیرکبیر
۱۷۷ ۵۰ ریال ۶۹×۱۳۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

پاسارگاد
۱۷۸ ۱۰۰ ریال ۷۱×۱۴۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

موزه پهلوی
۱۷۹ دویست ریال - سری سیزدهم بانک مرکزی - کد ۱۷۹ (رو).jpg دویست ریال - سری سیزدهم بانک مرکزی - کد ۱۷۹ (پشت).jpg ۲۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

شهیاد آریامهر در میدان شهیاد

با نوشته میدان شهیاد

۱۸۰ ۲۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

شهیاد آریامهر در میدان شهیاد

با نوشته شهیاد آریامهر

۱۸۱ ۵۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

نقش جام مارلیک

سه هزار سال پیش

۱۸۲ ۱۰۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

آرامگاه حافظ
۱۸۳ ۵۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

منظره کاخ گلستان
۱۷۴ ۱۰٫۰۰۰ ریال ۸۱×۱۷۲ محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ ارتشتاران (آریابُد)

نگاره بزرگ و شانه پهن

مجلس شورای ملی
۱۸۵ ۱۰۰ ریال

یادبودی

۷۱×۱۴۲ نگاره دو رخ رضا شاه و

محمدرضا شاه پهلوی

نشانواره پنجاهمین سال شاهنشاهی پهلوی

اسکناس‌های جمهوری اسلامی[ویرایش]

اسکناس‌های سورشارژی (۱۳۵۸–۱۳۵۹)[ویرایش]

مُهر زدن بر روی اسکناس یا تمبر را سورشارژ می‌نامند. سورشارژها رنگ‌های مختلفی مانند سیاه، قهوه‌ای یا سبز دارند که هریک از رنگ‌ها ارزش خاص خود را دارد. البته بی‌دقتی‌های زیادی هم در هنگام زدن مهر سورشارژ روی اسکناس‌ها ایجاد شده‌است که خود این اشتباهات به نوعی ارورهای سورشارژ محسوب شده و گاه موجب قیمتی شدن یک اسکناس شده‌است. در این اسکناس‌ها، عکس زمینه در زیر مُهر «شیر و خورشید» یا عنوان «جمهوری اسلامی ایران» محو و روی تصویر محمدرضا پهلوی شمایل دیگری نقش بسته‌است. این پول‌ها متعلق به آغاز حکومت جمهوری اسلامی ایران است.

نمونه اسکناس سورشارژ دو مهر
نمونه اسکناس سورشارژ تک مهر

سری بارگاهی (۱۳۶۰–۱۳۶۲)[ویرایش]

در این سری نیز نگاره‌ای از بارگاه علی بن موسی جایگزین تصویر محمدرضا شاه پهلوی شده و سایر عناصر و تزئینات (به غیر از تصویر پشت اسکناس‌های ۱۰۰، ۲۰۰ و ۵۰۰۰ ریالی) همانند آخرین سری اسکناس‌های پهلوی است و حتی رنگ آرامگاه برگرفته از رنگ نگارهٔ سه‌رخ محمدرضا پهلوی است. تصویر زمینه نیز در رو و پشت اسکناس به ترتیب توسط عنوان «جمهوری اسلامی ایران» و نگاره‌ای مدور شامل ۸ مُشت، ۱۵ ستاره با دنباله بلند مرکزگریز و ۷ ستاره با دنباله کوتاه مرکزگریز به مرکزیت عنوان «جمهوری اسلامی ایران» جایگزین شده‌است. همه اسکناس‌های این سری همانند آخرین سری اسکناس‌های پهلوی، توسط شرکت انگلیسی Thomas De La Rue به چاپ رسید. شماره سریال‌های ثبت شده روی این سری اسکناس‌ها، ادامه شماره‌گذاری سری آخر پهلوی دوم است.

  • شروع پیش‌شماره سریال اسکناس ۱۰۰ ریالی بارگاهی از کسر ۲/۱۶
  • شروع پیش‌شماره سریال اسکناس ۲۰۰ ریالی بارگاهی از کسر ۱/۴۱ (با طرح بنای آزادی در پشت) و کسر ۱/۶۶ (با طرح آرامگاه پورسینا در پشت)
  • شروع پیش‌شماره سریال اسکناس ۵۰۰ ریالی بارگاهی از کسر ۲/۲ (با مهر سورشارژ ایرانی) و کسر ۲/۲۱ (با مهر سورشارژ چاپخانه)
  • شروع پیش‌شماره سریال اسکناس ۱۰۰۰ ریالی بارگاهی از کسر ۲/۲ (با مهر سورشارژ ایرانی) و کسر ۲/۱۸ (با مهر سورشارژ چاپخانه)
  • شروع پیش‌شماره سریال اسکناس ۵۰۰۰ ریالی بارگاهی از کسر ۱/۲۱
  • شروع پیش‌شماره سریال اسکناس ۱۰٫۰۰۰ ریالی بارگاهی از کسر ۱/۱۱ (با مهر سورشارژ ایرانی) و کسر ۱/۳۴ (با مهر سورشارژ چاپخانه)
۱۳۶۲–۱۳۶۰
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۰۰ ریال ۷۱×۱۴۲ آرامگاه علی بن موسی‌الرضا مدرسه چهارباغ
۲۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ آرامگاه علی بن موسی‌الرضا آرامگاه ابن سینا
۵۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ آرامگاه علی بن موسی‌الرضا نقش جام مارلیک

سه هزار سال پیش

۱٬۰۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ آرامگاه علی بن موسی‌الرضا آرامگاه حافظ
۵٬۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ آرامگاه علی بن موسی‌الرضا پالایشگاه تهران
۱۰٬۰۰۰ ریال ۸۱×۱۷۲ آرامگاه علی بن موسی‌الرضا مجلس شورای ملی

سری انقلابی (۱۳۷۱–۱۳۶۰)[ویرایش]

سری اسکناس‌های انقلابی از سال ۱۳۶۰ شروع به چاپ شد و در سال ۱۳۷۱ دیگر چاپ نشد. مقدار این اسکناس‌ها ۱۰۰ ریالی، ۲۰۰ ریالی، ۵۰۰ ریالی، ۱٬۰۰۰ ریالی، ۲٬۰۰۰ ریالی، ۵٬۰۰۰ ریالی، و ۱۰٬۰۰۰ ریالی می‌باشد. نخستین اسکناس ۲۰۰۰ ریالی ایران در این سری دیده می‌شود. همچنین برای نخستین بار بود که تصاویر مکان‌هایی از سایر کشورها (کعبه و قبةالصخره) بر روی اسکناس‌های ایران نقش بست و عنوان «بانک مرکزی ایران» به «بانک مرکزی جُمهوری اسلامی ایران» تغییر کرد.

در پشت اسکناس ۱٬۰۰۰ ریالی از این سری با اینکه تصویر «قبةالصخره» چاپ شده بود، اما به اشتباه در زیر آن عبارت «مسجدالاقصی» درج شده بود که در چاپ سری روح‌الله خمینی، این عبارت حذف شد.

سری اسکناس‌های انقلابی
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۰۰ ریال ۶۷×۱۳۰ حسن مدرس مجلس شورای اسلامی
۲۰۰ ریال ۶۹×۱۳۶ مسجد جامع یزد جهاد سازندگی
۵۰۰ ریال ۷۱×۱۴۲ نماز جمعه سردر دانشگاه تهران
۱٬۰۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ مدرسه فیضیه قبةالصخره
۲٬۰۰۰ ریال ۷۴×۱۵۱ آزادسازی خرمشهر کعبه
۵٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ راهپیمایان بارگاه معصومه
۱۰٬۰۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ راهپیمایان بارگاه رضا

سری روح‌الله خمینی (۱۳۷۱ تا کنون)[ویرایش]

سری اسکناس‌های روح‌الله خمینی اسکناس‌هایی است که پس از درگذشت وی چاپ شد. یک سال بعد از انقلاب اسلامی که اسکناس‌های تازه قرار بود چاپ شود، روح‌الله خمینی در اطلاعیه‌ای خواسته بود که از چاپ تصویرش بر روی اسکناس‌ها خودداری شود؛ برای همین تا روزی که زنده بود تصویر او روی اسکناس‌ها چاپ نشد؛ ولی سه سال بعد از درگذشت او، تصویر وی را به تدریج روی اسکناس‌ها جایگزین کردند.[۱][۲][۳]

در تمام این اسکناس‌ها نگاره روح‌الله خمینی در سمت راست روی پول‌ها چاپ شده‌است. از شروع چاپ این اسکناس‌ها تاکنون قالب اصلی آن‌ها تغییری نکرده ولی در پشت آن‌ها بعضی تغییرات رخ داده مانند ۵٬۰۰۰ ریالی که پشت آن‌ها برای بار نخست گل و پرنده چاپ گردید، پس از آن ماهواره امید و سپس سفالینه یافت شده در زابل چاپ شد. همچنین ۲۰٬۰۰۰ ریالی و ۵۰٬۰۰۰ ریالی نیز دست‌خوش این تغییرات بوده‌اند.

سری اسکناس‌های روح‌الله خمینی
تصویر ارزش اندازه
(میلی‌متر)
توضیحات
رو پشت رو پشت
۱۰۰۰ ریالی ۱۰۰۰ ریالی ۱٬۰۰۰ ریال ۷۳×۱۴۸ روح‌الله خمینی قبةالصخره
۲۰۰۰ ریالی ۲۰۰۰ ریالی ۲٬۰۰۰ ریال ۷۴×۱۵۱ روح‌الله خمینی کعبه
۵۰۰۰ ریالی ۵۰۰۰ ریالی ۵٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ روح‌الله خمینی گل و بلبل
۵۰۰۰ ریالی ۵۰۰۰ ریالی ۵٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ روح‌الله خمینی ماهواره امید
۵۰۰۰ ریالی ۵۰۰۰ ریالی ۵٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۵۴ روح‌الله خمینی ظروف سفالی

قرن هشتم هجری

۱۰٬۰۰۰ ریال ۷۷×۱۶۰ روح‌الله خمینی کوه دماوند
۲۰٬۰۰۰ ریال ۷۸×۱۶۳ روح‌الله خمینی میدان نقش جهان
۲۰٬۰۰۰ ریال ۷۸×۱۶۳ روح‌الله خمینی مسجدالاقصی
۲۰٬۰۰۰ ریال ۷۸×۱۶۳ روح‌الله خمینی خانه آقازاده (ابرکوه)
۵۰٬۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ روح‌الله خمینی نقشه ایران با نماد اتم

واژه خلیج فارس به زبان انگلیسی

۵۰٬۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ روح‌الله خمینی سردر دانشگاه تهران
۱۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ روح‌الله خمینی آرامگاه سعدی
۱۰٬۰۰۰ ریال ۷۱×۱۴۲ روح‌الله خمینی آرامگاه حافظ
100000 Rials Bank note front.jpg 100000 Rials Bank note back.jpg ۱۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۹×۱۶۶ روح‌الله خمینی آرامگاه سعدی

ایران چک (تراول)[ویرایش]

چک واژه‌ای فارسی مربوط به دوره هخامنشیان به معنی برگه تاریخ‌دار و دارای ارزش مالی است و گاهی به معنی قباله، منشور و عهدنامه نیز به کار برده می‌شود که واژه عربی آن صک و جمع آن صکوک است. این برگه‌ها جایگزین برگه‌های بهاداری نظیر چک طلائی، چک در گردش و ایران‌چک بانکها شده‌اند که تا پیش از انتشار آنها در سال ۱۳۸۷ توسط بانک مرکزی، توسط هر یک از بانکهای عامل ایران و با نام خودشان چاپ و منتشر می‌گردید.[۴]

بانک مرکزی در این سال به منظور مقابله با تبعات منفی انتشار چک‌پول بانکها وارد عمل شد و از تاریخ ۱۳۸۷/۵/۲۵ ایران‌چک ۵۰۰ هزار و یک میلیون ریالی بانک مرکزی جایگزین بانکچک و ایران‌چک بانکها شد. در دی ماه سال ۱۳۸۹ به دلیل ایرادات نهادهای نظارتی ایران‌چک یک میلیون ریالی بانک مرکزی جمع‌آوری ولی در اسفند ماه سال ۱۳۹۲ انتشار آن ازسرگرفته شد.

در تعریف این برگه آمده: ایران‌چک، چکی است که توسط بانک مرکزی چاپ و منتشر شده و توسط تمامی مؤسسات اعتباری صادر و وجه آن در هر یک از شعب مؤسسات اعتباری پرداخت می‌شود. با این تعریف، ایران چک عملاً کارکرد یک اسکناس را پیدا کرد.[۴]

اصطلاح تراول که در زبان انگلیسی به معنی مسافرت و برگرفته از چک مسافرتی است هنوز به اشتباه به این اسکناس‌ها اطلاق می‌شود.

در این اسکناس‌ها سعی شده تا به نوعی چهار صفر از واحد پول حذف گردد؛ یعنی بر روی اسکناس ۵۰۰٬۰۰۰ ریالی عدد ۵۰ و بر روی ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریالی عدد ۱۰۰ دیده می‌شود؛ در هر دو مورد این اعداد با نوشتار انگلیسی بر روی اسکناس درج شده‌اند.

هیئت دولت در جلسه نهم مرداد ۱۳۹۸ به ریاست حسن روحانی رئیس‌جمهور وقت، لایحه پیشنهادی بانک مرکزی مبنی بر تغییر واحد پول ملی از ریال به تومان و حذف چهار صفر را به تصویب رساند.[۵]

مجلس نیز درجلسه علنی هفتم مهر ۱۳۹۸ با حضور عبدالناصر همتی ریاست بانک مرکزی وقت، یک فوریت لایحهٔ حذف چهار صفر از پول ملی و جایگزینی ریال با تومان و واحدهای خرد (کمتر از ده هزار ریال) به پارسه،[۶] را به تصویب رساند.[۷][۸]

ایران‌چک‌های بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۸۷
تصویر ارزش ابعاد
(میلی‌متر)
توضیحات سال
رو پشت رو پشت
۵۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۶۰ بارگاه علی بن موسی الرضا خط نستعلیق ۱۳۸۷
۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۶۰ کاخ تچر خط نستعلیق ۱۳۸۷
۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۶۰ کاخ تچر خط نستعلیق ۱۳۸۸
۵۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۱×۱۴۲ بارگاه علی بن موسی الرضا سقاخانه اسماعیل طلایی ۱۳۹۴
۵۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۱×۱۵۶ بارگاه علی بن موسی الرضا کوه دماوند ۱۳۹۷
Iran Cheque 1 000 000 Rials Front.jpg Iran Cheque 1 000 000 Rials Back.jpg ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۷۵×۱۶۰ کاخ تچر میدان گازی پارس جنوبی ۱۳۹۹

منابع[ویرایش]

  1. «پیشنهاد امام خمینی برای تصویر تمبر و اسکناس». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۹.
  2. همه تغییرات سیاسی در اسکناس ایرانی!
  3. http://web.archive.org/save/http://www.farhangnews.ir/category/کلیدواژه-جانبی/تصویر-امام-روی-اسکناس
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «چک‌پول چگونه در بازار ایران جا باز کرد؟ +تصاویر- اخبار اقتصادی - اخبار تسنیم - Tasnim». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۲.
  5. «لایحه تغییر واحد پول ایران از ریال به تومان و حذف چهار صفر تصویب شد». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۷-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۳۱.
  6. تسنیم. «لایحه حذف ۴ صفر پول با قید ۱فوریت به مجلس رفت/ «پارسه» نام جدید به‌جای ریال».
  7. تسنیم. «یک فوریت لایحه حذف 4 صفر از پول ملی تصویب شد».
  8. «براساس این لایحه واحد پول ایران به تومان تغییر می‌یابد و هر تومان برابر ۱۰۰۰۰ ریال جاری و معادل یکصد ریال پارسه می‌باشد».
  • Ron Wise's Banknoteworld (۹ مارس ۲۰۱۱). «Iran». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ فوریه ۲۰۰۷.
  • banknotes.it (۹ مارس ۲۰۱۱). «Asia».

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]