عملیات خیبر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
عملیات خیبر
زمان ۳ اسفند ۱۳۶۲
تا
۲۲ اسفند ۱۳۶۲
مکان هورالعظیم
جزایر مجنون
نتیجه اشغال جزیره مجنون توسط ایران
تغییرات سرزمینی عراق
جنگندگان
 عراق  ایران
فرماندهان
محمد ابراهیم همت
حسین خرازی
حمید باکری
نیروها
۲۵۰٫۰۰۰ نفر سرباز ۲۵۰٫۰۰۰ نفر سرباز
تلفات
۱۵٫۰۰۰ کشته و زخمی ۳۰٫۰۰۰ کشته و زخمی

عملیات خیبر از عملیات تهاجمی نیروهای مسلح ایران، در خلال جنگ ایران و عراق بود، که در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۶۲ آغاز شد و پس از ۱۹ روز نبرد خونین، در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۶۲ با اشغال جزیره مجنون توسط نیروهای ایرانی و با بجا گذاشتن ۳۰ هزار کشته و زخمی از طرف ایرانی و ۱۵ هزار نفر کشته و زخمی از سوی نیروهای عراقی، به‌پایان رسید. عملیات خیبر بخشی از تهاجم نیروهای ایران در جریان نبرد نیزارها محسوب می‌شود.

پیشینه[ویرایش]

در پی انجام عملیات‌های والفجر ۴ و والفجر ۵ در جنوب عراق، نیروهای مسلح ایرانی توانستند جبهه جدیدی را در نیزارهای هویزه باز نمایند، که پس از آن، ۲۵۰ هزار نفر از نیروهای ایرانی از این محل به بیابان‌های سرزمینی عراق راه یافتند، ولی پس از عبور نیروهای ایرانی از نیزارها، نیروهای زرهی ارتش عراق، مترصد رسیدن نیروهای ایرانی به این محل بودند. در این برهه از جنگ نیروی هوایی ایران (به علت تحریم‌ها و نبود قطعات یدکی) قادر به پشتیبانی هوایی از نیروهای پیاده نبود و این مسئله، نیروهای زمینی ایرانی را بسیار آسیب‌پذیر کرده بود.

عملیات[ویرایش]

عملیات خیبر
جنگ ایران و عراق
رمز عملیات یا رسول‌الله
آغاز عملیات ۳ اسفند ۱۳۶۲
پایان عملیات ۲۲ اسفند ۱۳۶۲
جبهه جنوبی
مکان عملیات هورالهویزه - شمال بصره
نوع تک گسترده
فرماندهی مشترک ارتش و سپاه

در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۶۲ نیروهای مسلح ایرانی به سمت جزیره مجنون یورش بردند. این اولین عملیات استراتژیک تهاجمی نیروهای ایرانی در طول جنگ ایران و عراق به‌شمار می‌آید. در این زمان، نیروی هوایی ایران زمین‌گیر بود و تنها می‌توانست در حدود ۱۰۰ سرتی عملیاتی انجام دهد. این کار دست نیروهای عراقی را در استفاده از بالگرد برای نبرد با ایرانی‌ها باز می‌گذاشت. با این حال ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را از جزیرهٔ مجنون بیرون کنند.

با وجود اینکه تلفات عراقی‌ها کمتر از ایرانی‌ها بود، ۹ هزار عراقی در برابر ۲۰ هزار ایرانی، جبران این تلفات برای عراق سخت‌تر می‌نمود. در ۵ اسفند ۱۳۶۲ ایرانی‌ها عملیات خیبر را آغاز نمودند. آن‌ها پیشتر و از تاریخ ۲۶ بهمن حملات خود را متوجه جبهه مرکزی کرده بودند،[۱]:۱۷۱ ;i که لشکر دوم نیروی زمینی ارتش عراق با استعداد ۲۵۰ هزار سرباز، در حال دفاع از مواضع آن بخش بود. نفرات ایران نیز با استعداد برابر با نیروهای عراق (در حدود ۲۵۰ هزار سرباز) در حال تهاجم به این مواضع بودند. در ۵ اسفند نیروهای ایرانی در یک عملیات آبی خاکی، با استفاده از قایق‌های تندرو از نیزارهای هورالهویزه گذشتند و موفق شدند عراقی‌ها را غافلگیر نمایند. این نیزارها همچنین ضرب توپخانه عراق را نیز محدود می‌نمود. (بسیاری از مهمات در آب یا زمین‌های گلی منفجر نمی‌شوند) [۲][۳] ایرانی‌ها با استفاده از بالگرد نیروهای خود را در جزیره مجنون پیاده نمودند[۴] و پس از تثبیت نیروهای خود در این بخش از خاک عراق، حملات خود را متوجه شهر قرنه کردند.

از روز ۱۵ فوریه به نظر می‌رسید خطوط دفاعی عراق در آستانه شکست باشد ولی استفاده از استراتژی دفاع عمقی چند لایه، مانع از سقوط آن‌ها شد. نیروهای ایرانی در هر یورش، حتی در صورت شکستن خط اول دفاعی عراق، به علت خستگی مفرط و از دست دادن نفرات زیاد، از شکستن خط دوم دفاعی باز می‌ماندند.[۱]:۱۷۱ ایران همچنین از کمبود حمایت هوایی به دلیل زمین‌گیر شدن نیروی هوایی ایران رنج می‌برد. در این عملیات نیروهای سپاه پاسداران، اقدام به استفاده از تکنیک‌های جنگ چریکی نمودند و تلاش کردند با استفاده از موتورسیکلت، با سرعت در عمق خطوط دفاعی ارتش عراق نفوذ نمایند.[۳]

عدم پشتیبانی هوایی مناسب نیروی هوایی ایران دست عراقی‌ها را در استفاده از جنگنده و هلیکوپتر برای سرکوب تهاجم ایرانی‌ها باز گذاشت. عراق با استفاده از میل می-۲۴ به شکار بسیاری از نیروهای ایرانی در نیزارها پرداخت. با این‌ حال در روز ۸ اسفند، ایران توانست جزیره مجنون (در داخل اروندرود) را به اشغال خود درآورد ولی این اشغال به قیمت از بین بردن تعداد زیادی از بالگردهای ایرانی تمام شد. بطوریکه ۴۹ بالگرد از مجموع ۵۰ بالگرد ایرانی شرکت‌کننده در عملیات، توسط جنگنده‌های عراقی هدف قرار گرفتند.[۳] این نبردها در آب‌هایی با عمق دو متر انجام می‌شد و نیروهای عراقی با کابل‌های الکتریکی نصب شده در برخی کانال‌ها جریان الکتریسیته را به آب‌های نیزارها جاری ساخت، که به برق‌گرفتگی و مرگ بسیاری از سربازهای ایرانی‌ها انجامید و در همان ایام نیز تلویزیون دولتی عراق، اجساد نیروهای ایرانی را به نمایش گذاشت.

در نهایت تا تاریخ ۱۰ اسفند، نیروهای ایرانی از این نیزارها عبور کرده و در حال تثبیت نیروهای خود در دروازه‌های شهر قرنه و برنامه‌ریزی برای تصرف بزرگراه بغداد به بصره بودند و از سوی دیگر، پس از عبور از پوشش حایل نیزارها، در تیررس ارتش عادی عراق نیز قرار داشتند.[۳] از طرفی در اراضی مسطح بیرون نیزارها، عراق به‌طور مؤثری می‌توانست از گاز خردل استفاده نماید و تنها در پی انجام یکی از این پاتکها، بیش از ۱٫۲۰۰ نفر از نیروهای ایرانی کشته شدند. با استفاده از این روش عراقی‌ها توانستند نیروهای ایرانی را به درون نیزارها عقب برانند، که در نهایت در پایان این نبرد خونین پس از ۱۹ روز، نیروهای ایرانی توانستند جزیره مجنون را تصرف کرده و تا حدود یک سال پس از این اجرای این عملیات نیز جزیره مجنون در اشغال نیروهای ایرانی باقی ماند.[۳]

تلفات انسانی[ویرایش]

عملیات خیبر ۱۹ روز به طول انجامید که در خلال آن بیش از ۳۰ هزار نفر از نیروهای ایرانی کشته و زخمی شدند. در این عملیات محمد ابراهیم همت؛ فرمانده لشکر ۲۷ محمدرسول‌الله و حمید باکری جانشین فرمانده لشکر ۳۱ عاشورا از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران، کشته شدند. همچنین حسین خرازی فرمانده لشکر ۱۴ امام حسین نیز در عملیات خیبر به شدت مجروح شد و یک دست خود را از دست داد.

جنگ‌افزارهای شیمیایی[ویرایش]

در عملیات خیبر نیروهای عراقی از سلاح‌های شیمیایی استفاده کردند.[۵][۶]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Bulloch, John; Morris, Harvey (1989). The Gulf War: Its Origins, History and Consequences (1st published ed.). London: Methuen. ISBN 9780413613707.
  2. Karsh, Efraim (25 April 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. pp. 1–8, 12–16, 19–82. ISBN 978-1841763712.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ Farrokh, Kaveh (2011). Iran at War: 1500-1988. Osprey Publishing.
  4. Cooper, Thomas; Bishop, Farzad (9 September 2003). "Persian Gulf War, 1980–1988: The Mother of All Build-Ups". Arabian Peninsula and Persian Gulf Database. Air Combat Information Group.
  5. http://www.chemical-victims.com/HomePage.aspx?TabID=4001&Site=chemical&Lang=fa-IR
  6. http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=6341&mid=12551
  • محسن رشید، گزارشی کوتاه از مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ویرایش: مهدی انصاری، تهران: ۱۳۷۸، شابک: ۹۶۴-۶۳۱۵-۳۳-x