عملیات خیبر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
عملیات خیبر
زمان ۳اسفند ۱۳۶۲ تا ۲۲ اسفند ۱۳۶۲
مکان دریاچه‌ای نیزارهای هورالعظیم و جزایر مجنون در عراق
نتیجه پیروزی ایران٬ پاتک نیروهای عراقی با شکست مواجه شد.
علت جنگ عراق مورد هجوم ایران قرار گرفت
جنگندگان
 عراق  ایران
فرماندهان
محمد ابراهیم همت فرمانده لشکر ۲۷ رسول

حسین خرازی فرمانده لشکر ۱۴ امام حسین

حمید باکری جانشین فرماندهی لشکر۳۱ عاشورا  

نیروها
۲۵۰٬۰۰۰ سرباز ۲۵۰٬۰۰۰ سرباز
تلفات
کشته ها: ۱۵٬۰۰۰ کشته و زخمی کشته ها: ۳۰٬۰۰۰ کشته و زخمی
عملیات خیبر
جنگ ایران و عراق
رمز عملیات یا رسول‌الله (ص)
آغاز عملیات ۳ اسفند ۱۳۶۲
پایان عملیات ۲۲ اسفند ۱۳۶۲
مکان عملیات هورالهویزه - شمال بصره
نوع تک گسترده
فرماندهی مشترک [ارتش -سپاه] سازمان = مشترک [ارتش-سپاه] جبهه = جنوبی

عَمَلیات خِیبَر یکی از عملیات‌های تهاجمی نیروهای مسلح ایران در جریان جنگ ایران و عراق بود. این نبرد در ۳اسفند۱۳۶۲ آغاز شد و تا ۲۲اسفند همان سال ادامه یافت. عملیات خیبر بخشی از تهاجم نیروهای ایران در جریان نبرد نیزارها محسوب می‌شود.

پیش زمینه[ویرایش]

در پی عملیات‌های والفجر ۴ و والفجر ۵ در جنوب عراق، نیروهای ایرانی توانستند جبهه جدیدی را در نیزارهای هویزه باز کنند. ۲۵۰هزار رزمنده ایرانی از این محل به بیابان‌های عراقی راه یافتند. پس از نیزارها ایرانی‌ها، نیروهای زرهی عراقی آماده رسیدن نیروهای ایرانی بودند. در این برهه از جنگ نیروی هوایی ایران (به علت تحریم‌ها و نبود قطعات یدکی) قادر به پشتیبانی هوایی از نیروهای پیاده نبود و این نیروهای ایرانی را بسیار آسیب‌پذیر کرده بود.

عملیات[ویرایش]

در ۳اسفند۱۳۶۲ نیروهای ایرانی توانستند به سمت جزیرهٔ نفت‌خیز مجنون یورش بردند. این عملیات اولین عملیات استراتژیک تهاجمی نیروهای ایرانی در جنگ ایران و عراق به‌شمار می‌آید. در این زمان، نیروی هوایی ایران زمین‌گیر بود و تنها می‌توانست در حدود ۱۰۰ سرتی عملیاتی انجام دهد. این کار دست نیروهای عراقی را در استفاده از بالگرد برای نبرد با ایرانی‌ها باز می‌گذاشت. با این حال ایرانی‌ها توانستند نیروهای عراقی را از جزیرهٔ مجنون بیرون کنند.

با وجود اینکه تلفات عراقی‌ها کمتر از ایرانی‌ها بود، ۹هزار عراقی در برابر ۲۰هزار ایرانی، جبران این تلفات برای عراق سخت‌تر می‌نمود.

در ۵ اسفند ۱۳۶۲ ایرانی‌ها عملیات خیبر را آغاز نمودند. آن‌ها پیشتر از ۲۶ بهمن حملات خود را متوجه جبهه مرکزی کرده بودند[۱]:۱۷۱ ;i لشکر دوم عراق با ۲۵۰ هزار سرباز در حال دفاع از آن بود. نفرات ایران نیز با استعداد برابر (۲۵۰ هزار سرباز) در حال تهاجم بودند. در ۵ اسفند نیروهای ایرانی در عملیات آبی خاکی با قایق‌های تندرو از نیزارهای هورالهویزه گذشتند و عراقی‌ها را غافلگیر نمودند. نیزارها همچنین ضرب توپخانه عراقی را محدود می‌نمود. (بسیاری از مهمات در آب یا زمین‌های گلی منفجر نمی‌شوند) [۲][۳]

ایرانی‌ها با استفاده از بالگرد نیروهای خود را در جزیره نفت‌خیز مجنون پیاده نمودند.[۴] سپس حملات خود را متوجه شهر قرنه نمودند.

از روز ۱۵ فوریه به نظر می‌رسید خطوط دفاعی عراق در آستانه شکست باشد ولی دفاع عمقی چندلایه مانع از سقوط آن‌ها شد. ایرانی‌ها حتی در صورت شکستن خط اول دفاعی عراق به خاطر خستگی مفرط و از دست دادن نفرات زیاد از شکستن خطوط دوم دفاعی باز می‌ماندند.[۱]:۱۷۱ ایران همچنین از کمبود حمایت هوایی به دلیل زمین‌گیر شدن نیروی هوایی ایران رنج می‌برد. در این عملیات نیروهای سپاه پاسداران ایران از تکنیک‌های جنگ چریکی استفاده می نمودند. آن‌هاتلاش می‌کردند با استفاده از موتورسیکلت با سرعت در عمق خطوط دفاعی عراقی نفوذ نمایند.[۳]

عدم پشتیبانی هوایی مناسب نیروی هوایی ایران دست عراقی‌ها را در استفاده از جنگنده و هلیکوپتر برای سرکوب تهاجم ایرانی‌ها باز گذاشت. عراق با استفاده از میل می-۲۴ به شکار بسیاری از نیروهای ایرانی در نیزارها پرداخت. با این‌حال در روز ۸ اسفند ایران توانست جزیره مجنون (در داخل اروندرود) را به اشغال خود درآورد ولی این اشغال به قیمت سلاخی بالگردهای ایرانی تمام شد. بطوریکه ۴۹ بالگرد از مجموع ۵۰ بالگرد ایرانی شرکت‌کننده در عملیات شکار جنگنده‌های عراقی شدند.[۳] این نبردها در آب‌هایی با عمق دو متر انجام می شد و نیروهای عراقی عراق با کابل‌های الکتریکی نصب شده در برخی کانال‌ها جریان الکتریسیته را به آب‌های نیزارها جاری ساخت. این امر باعث برق‌گرفتگی و مرگ بسیاری از ایرانی‌ها شد. تلویزیون دولتی عراق اجساد برق‌گرفته نیروهای ایرانی را به نمایش گذاشت.[۵]

تا دهم اسفند ایرانی‌ها از نیزارها عبور کرده و به دروازه‌های قرنه رسیده و در آستانه تسخیر بزرگراه بغداد - بصره بودند. در این زمان نیروهای ایران پوشش حایل نیزارها را پشت سر گذاشته و در تیررس ارتش عادی عراقی قرار گرفته‌بودند.[۳] از طرفی در اراضی مسطح بیرون نیزارها عراق به‌طور مؤثری می‌توانست از گاز خردل استفاده نماید. تنها در طی یکی از پاتکهای عراق بیش از ۱۲۰۰ رزمنده ایرانی کشته شدند. عراقی‌ها توانستند نیروهای ایرانی را به درون نیزارها عقب برانند و در پایان این نبرد نیروهای ایرانی توانستند تنها جزیره مجنون را تا حدود یک سال بعد از این عملیات در اشغال خود نگه دارند.[۳]

تلفات انسانی[ویرایش]

در جریان این عملیات محمدابراهیم همت فرمانده لشکر۲۷محمدرسول و حمید باکری جانشین فرمانده لشکر۳۱عاشورا کشته شدند. حسین خرازی فرمانده لشکر۱۴امام حسین نیز یک دست خود را از دست داد.[نیازمند منبع]

جنگ‌افزارهای شیمیایی[ویرایش]

در این عملیات نیروهای عراقی از سلاح‌های شیمیایی استفاده کردند.[۶][۷]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Bulloch, John; Morris, Harvey (1989). The Gulf War: Its Origins, History and Consequences (1st published ed.). London: Methuen. ISBN 9780413613707.
  2. Karsh, Efraim (25 April 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. pp. 1–8, 12–16, 19–82. ISBN 978-1841763712.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ Farrokh, Kaveh (2011). Iran at War: 1500-1988. Osprey Publishing.
  4. Cooper, Thomas; Bishop, Farzad (9 September 2003). "Persian Gulf War, 1980–1988: The Mother of All Build-Ups". Arabian Peninsula and Persian Gulf Database. Air Combat Information Group.
  5. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Abdoleinen 2012 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  6. http://www.chemical-victims.com/HomePage.aspx?TabID=4001&Site=chemical&Lang=fa-IR
  7. http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=6341&mid=12551
  • محسن رشید، گزارشی کوتاه/ مرکزمطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ویرایش: مهدی انصاری، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیق جنگ، ۱۳۷۸، شابک: ۹۶۴-۶۳۱۵-۳۳-x