صفحه نیمه‌حفاظت‌شده

عملیات بدر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۱°۰۰′۵۷″شمالی ۴۷°۲۵′۵۰″شرقی / ۳۱٫۰۱۵۸°شمالی ۴۷٫۴۳۰۶°شرقی / 31.0158; 47.4306

عملیات بدر
بخشی از جنگ ایران و عراق
Operation Badr, Map.jpg
زمان ۱۹ اسفند ۱۳۶۳
تا
۲۹ اسفند ۱۳۶۳
مکان شمال قرنه
نتیجه بدون دستاورد
جنگندگان
عراق عراق ایران ایران
فرماندهان
سلطان هاشم أحمد محمد الطائی
جمال زانون
هشام صباح الفاخر
محسن رضایی
مهدی باکری
غلامعلی رشید
نیروها
۴۰٫۰۰۰ تا ۶۰٫۰۰۰ نفر ۱۰۰٫۰۰۰ نفر
تلفات
۱۰٫۰۰۰ نفر کشته ۱۵٫۰۰۰ نفر کشته

عملیات بدر عملیات گسترده نظامی در خلال جنگ ایران و عراق بود، که در اسفند ۱۳۶۳ به مدت ۱۰ روز توسط نیروهای مسلح ایران، بر علیه نیروهای ارتش عراق، در منطقه هورالعظیم، به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مشارکت نیروی زمینی ارتش ایران انجام شد.

عملیات بدر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۶۳ آغاز شد و تا ۲۹ اسفند ۱۳۶۳ ادامه داشت.[۱] نیروهای مسلح ایران در پیشروی اولیه از جزایر مجنون، موفق به گرفتن پاسگاه ترابه و تسخیر بخشی از بزرگراه بغداد-بصره شدند. با این حال پاتک عراقی‌ها نیروهای ایرانی را به عقب راند و حالت واماندگی جنگ ادامه یافت.[۲] در این عملیات میزان تلفات طرفین بسیار بالا بود و از سمت نیروهای ایرانی بالغ بر ۱۵ هزار نفر و از سوی عراق نیز بیش از ۱۰ هزار نفر کشته شدند. مهدی باکری؛ فرمانده لشکر ۳۱ عاشورا، از جمله کشته‌شدگان ایرانی در عملیات بدر بود.

پیش‌زمینه

رزمندگان ایرانی در عملیات بدر

پس از شکست در تسخیر بصره در بین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۳ ایرانی‌ها هدف خود را متوجه تسخیر بزرگراه بغداد-بصره کردند. اولین این تلاش‌ها نبرد نیزارها بود که با شکست نیروهای ایرانی همراه بود و آن‌ها تنها موفق به تسخیر جزایر مجنون در قسمت عراقی هورالعظیم شدند. با این حال ایرانی‌ها برنامه‌ریزی برای ادامه تهاجم را ادامه دادند که این امر منجر به عملیات بدر شد. نامگذاری این عملیات با الهام از اولین نبرد پیامبر مسلمانان در صدر اسلام انجام شد.

هدف عملیات تسخیر بزرگراه بغداد-بصره بود که محور ارتباطی حیاتی بین این دو شهر بزرگ محسوب می‌شد. هدف دیگر این عملیات عبور از رودخانه دجله بود که عملاً شهر بصره را از باقی عراق جدا می‌نمود و همچنین ضربه روانی بزرگی برای نیروهای عراقی به‌شمار می‌رفت. این عملیات مشابه عملیات خیبر بود غیر از اینکه برنامه‌ریزی مفصلی برای آن انجام شده بود. ایرانی‌ها برای این عملیات از صد هزار نیروی عملیاتی با پشتیبانی شصت‌هزار نیرو ذخیره استفاده نمودند. نیروهای ایرانی با ارزیابی نیزارها نقاط مناسب برای استقرار تانک‌هایشان را شناسایی کرده بودند. در طی این عملیات ایرانی‌ها برای گذر از نیزارها از پل‌های شناور استفاده می‌کردند و نیروهای داوطلب بسیج را به سلاح‌های ضد تانک مجهز نموده‌بودند.

در این زمان ایران با توجه به شکست‌های مکرر در نبردهای گذشته شروع به سازماندهی نیروهای داوطلب بسیج و پاسدار در قالب نیروهای نظامی منظم نمود. با این حال و با اینکه ایرانی‌ها روحیه بالایی برای نبرد داشتند و غالباً نفرات بیشتری نسبت به عراقی‌ها داشتند از ضعف آموزش و سازماندهی رنج می‌بردند. قوای نظامی ایران همچنین از تحریم‌های ایالات متحده با نام عملیات ثابت قدم در مضیقه بود. در طرف مقابل نیروهای ارتش عراق با فرماندهی سلطان هاشم أحمد محمد الطائی، از تجهیزات مدرن، آموزش بهتر و استفاده غیرقانونی از سلاح‌های شیمیایی برخوردار بودند.

نبرد

عملیات
رمز عملیاتیا فاطمه الزهرا
آغاز عملیات۱۹ اسفند ۱۳۶۳
پایان عملیات۲۹ اسفند ۱۳۶۳
جبههجنوبی
مکان عملیاتهور الهویزه
نوع تکگسترده
فرماندهیسپاه
سازمان عمل‌کنندهمشترک

در ۲۰ اسفند ۱۳۶۳ نیروهای ایرانی در نزدیکی جزایر مجنون و در شهر قرنه، در محل تلاقی رود فرات با بزرگراه، پیاده شده و تهاجم به سمت بزرگراه را آغاز نمودند. آن‌ها توانستند بخشی از بزرگراه را به تسخیر خود درآورند، که در این زمان با پاتک نیروهای عراقی توسط توپخانه، قوای زرهی و نیروی هوایی مواجه شدند. این عملیات نخستین عملیاتی بود که نیروهای ویژه گارد ریاست جمهوری عراق به عنوان نیروی ذخیره در آن شرکت نمودند.

در ابتدای عملیات ایرانی‌ها با اصل غافلگیری به سمت عراقی‌ها یورش بردند و جبهه‌ای به طول ۱۲ کیلومتر در برابر لشکر ۴ام عراق گشودند. سرانجام در ۲۳ اسفند با فشار بیش از حد نیروهای ایران توانستند با شکستن خطوط عراق، از شمال قرنه به داخل خطوط عراقی نفوذ نمایند. پس از دو روز نبرد، نیروهای سپاه پاسداران با حمایت تانک و توپخانه، ۱۶ کیلومتر به داخل خطوط عراقی نفوذ کردند. در همان شب ۳۰ هزار نیروی ایرانی خود را به رودخانه دجله رساندند. آن‌ها با استفاده از ۳ پل شناور که یکی از آن‌ها توانایی عبور خودروهای سنگین را داشت، از عرض رودخانه عبور کرده و با پیشروی، ساحل مقابل بزرگراه را به اشغال خود درآوردند. با این حال با وجود موفقیت ایرانی‌ها، آن‌ها به‌طور گسترده‌ای خود را در معرض آتش مستقیم عراقی‌ها قرار دادند. ایرانی‌ها هم‌زمان از کمبود تجهیزات نیز رنج می‌بردند.

پاسخ صدام حسین به این عملیات، استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای مستقر در عملیات بدر و نیز آغاز دور دوم جنگ شهرها و بمباران و موشک‌باران ۲۲ شهر ایران از جمله تهران، تبریز، اصفهان، و شیراز بود. عراقی‌ها از پیش توپخانه خود را بر روی مواضع اطراف بزرگراه هدف‌گیری نموده بودند. هنگامی که ایرانی‌ها به اهداف خود در تسخیر بزرگراه رسیدند، نیروهای عراقی، پاتک خود را آغاز نمودند.

نیروهای ارتش عراق تحت امر سلطان هاشم أحمد محمد الطائی و جمال زانون، حملات هوایی و توپخانه‌ای را علیه نیروهای مسلح ایران آغاز نمودند. سپس با استفاده از توپخانه، تانک و نیروهای زرهی، عملیات گازانبری را شروع نمودند. در اوج نبرد در عملیات بدر، صدام حسین دستور استفاده از سلاح‌های شیمیایی را صادر کرد. هم‌زمان عراقی‌ها با استفاده از لوله‌های ویژه‌ای که مهندسان عراقی طراحی کرده‌ بودند، آب دجله را به داخل خاکریزهای ایرانی هدایت نمودند. تحت فشار شدید عراقی‌ها، نیروهای ایران مجبور به عقب‌نشینی شدند. حملات بالگردهای عراقی به هنگام عقب‌نشینی ایرانی‌ها تلفات بیشتری به نیروهای مسلح ایران وارد نمود. تا ۲۵ اسفند ایرانی‌ها به داخل نیزارها عقب رانده شده بودند.

ایران عملیات تهاجمی دیگری را نیز برای زمان بعد از تصرف بزرگراه طرح‌ریزی نموده بود که شروع با تأخیر خارج از برنامه، آن طرح را با شکست مواجه کرد. سرانجام ایرانی‌ها از مواضع تسخیر شده، عقب رانده شدند. در عملیات بدر، تلفات زیادی به هر دو طرف وارد شد و از نیروهای ایرانی ۱۵ هزار نفر و از نیروهای عراقی ۱۰ هزار نفر، کشته شدند. سرانجام نیروهای ایرانی بدون دست‌آوردی جدید به مواضع قبلی خود در نیزارهای هورالعظیم عقب رانده شدند.

پیامدها

در پی این عملیات، عراق در پاسخی مشابه با عملیات‌های قبلی، دور دیگری از جنگ شهرها را آغاز نمود و بسیاری از مراکز شهری پرجمعیت ایران را مورد حمله هوایی و موشکی قرار داد. در پاسخ ایرانی‌ها با استفاده از توپخانه و موشک‌های برد کوتاه، مراکز شهری و به ویژه شهر بصره را هدف قرار دادند. این دوره از جنگ شهرها برای ۱۰ روز با شدت زیاد، ادامه داشت و سرانجام پس از ۳ ماه، پایان یافت. در طول‌ اسفندماه شورای امنیت سازمان ملل در طی ۲ قطعنامه، حملات به غیرنظامیان را محکوم کرد و از طرفین درخواست نمود تا به دنبال راه‌حلی بر پایه صلح باشند. در روز ۲۵ اسفند ۱۳۶۳ طارق عزیز، وزیر خارجه وقت عراق، به سازمان ملل رفت و درخواست صلح و بازگشت طرفین به مرزهای بین‌المللی را مطرح کرد. در ۲۹ اسفند نخست‌وزیر وقت هند، هیئتی به هر دو کشورهای عراق و ایران فرستاد، تا آن‌ها را ترغیب به صلح نماید. در ۱ فروردین ۱۳۶۴ رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، روح‌الله خمینی، در بیانیه‌ای که از تلویزیون دولتی ایران پخش شد، بار دیگر بر قصد خود در ادامه جنگ، تا هنگامی که جامعه جهانی حق ایران برای مجازات متجاوزین را به رسمیت نشناسد، تأکید نمود.[۳]

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون

منابع

  1. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=3571
  2. Kaveh Farrokh (20 December 2011). Iran at War: 1500-1988. Osprey Publishing. ISBN 978-1-78096-221-4.
  3. Cameron R. Hume (1 January 1994). The United Nations, Iran, and Iraq: How Peacemaking Changed. Indiana University Press. pp. 50–. ISBN 0-253-32874-8.