جمعیت‌شناسی استان چهارمحال و بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

این مقاله به ویژگی‌های جمعیت شناسانه استان چهارمحال و بختیاری در ایران می‌پردازد. جمعیت استان چهارمحال و بختیاری در سرشماری سال ۱۳۹۰ برابر ۸۹۵٬۲۶۳ نفر در ۲۳۴٬۶۱۲ خانوار و بُعد خانواری ۳٫۸۱ نفر بوده‌است؛ و از این جهت ۱٫۱۹ درصد جمعیت کل کشور را شامل می‌شود. شهرهای شهرکرد، بروجن، لردگان، فرخ‌شهر، فارسان و هفشجان شهرهای بزرگ و پرجمعیت این استان هستند.

تقسیم‌بندی استان چهارمحال و بختیاری به دو منطقه چهارمحال و منطقه بختیاری/قسمت آبی: چهارمحال و قسمت قرمز: بختیاری

جمعیت[ویرایش]

نرخ رشد جمعیت در چهارمحال و بختیاری در حال حاضر کمتر از رشد کل کشور مانده‌است، میانگین رشد جمعیت استان چهارمحال و بختیاری در دورهٔ پنج سالهٔ ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ با اختلاف ۰٫۴۲ درصدی نسبت به کل کشور، ۰٫۸۷ درصد بود. میانگین کل ایران، ۱٫۲۹ درصد می‌باشد. متوسط رشد سالانه شهری ۳/۳۳ درصد ولی متوسط رشد سلانه روستایی ۲/۱۱- درصد شده‌است که بیانگر کاهش جمعیت روستاها در طی سالیان اخیر شده‌است.[۱][۲]

در حدود ۶۰ درصد مردم در شهرها زندگی می‌کنند. ۵۲۱٬۰۷۱ نفر در شهرها، ۳۷۲٬۷۴۶ در روستاها و ۱٬۴۴۶ نفر غیرساکن می‌باشند. این خود بیانگر افزایش شهرنشینی یا افزایش تعداد شهرهای استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد. تراکم نسبی جمعیت در این استان با ۱۶۴۲۱ کیلومتر مربع مساحت، در حدود ۵۵ نفر در هر کیلومتر مربع می‌باشد.[۳] در سرشماری ۱۳۹۰، درصد باسوادی مردمان چهارمحال و بختیاری به ۸۲٫۵ درصد رسید.[۴]

تاریخچه سرشماری در استان چهارمحال و بختیاری[ویرایش]

سال جمعیت متوسط رشد سلانه (درصد)
آبان ۱۳۳۵ ۲۷۳٬۰۳۲
آبان ۱۳۴۵ ۲۹۸٬۴۴۸ ۲/۵۱
آبان ۱۳۵۵ ۳۹۴٬۳۵۷ ۲/۸۳
مهر ۱۳۶۵ ۶۳۱٬۱۷۹ ۴/۸۲
آبان ۱۳۷۵ ۷۶۱٬۱۶۸ ۳/۸۱
آبان ۱۳۸۵ ۸۵۷٬۹۱۰ ۱/۲
آبان ۱۳۹۰ ۸۹۵٬۲۶۳ ۰/۸۶

اولین سرشماری رسمی کشور در سال ۱۳۳۵ صورت گرفته‌است و از آن زمان تا آخرین سرشماری کنونی، استان چهارمحال و بختیاری از ۲۷۳٬۰۳۲ نفر به ۸۹۵٬۲۶۳ نفر جمعیت رسیده است.[۵][۶]

گروه‌های قومی[ویرایش]

این استان دارای هویت قومی مشخص است. گروه‌های قومی اصلی آن بختیاری، فارس و ترک اند.

<div class="transborder" style="position:absolute;width:100px;line-height:0;<div class="transborder" style="position:absolute;width:100px;line-height:0;<div class="transborder" style="position:absolute;width:100px;line-height:0;<div class="transborder" style="position:absolute;width:100px;line-height:0;

نمودار اقوام استان چهار محال و بختیاری      بختیاری (۵۶٫۳%)     فارس (۳۰٫۵%)     ترک قشقایی (۱۲٫۱%)     نمی‌دانم (۰٫۵%)     Other (خطای عبارت: نویسه نقطه‌گذاری شناخته نشده «۵»%)

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان چهارمحال و بختیاری به قرار زیر بود:[۷]

جدول اقوام مناطق شهری و روستایی استان چهار محال و بختیاری
ردیف
اقوام (به ترتیب الفبایی)
شهر(%)
روستا(%)
مرد(%)
زن(%)
کل استان(%)
۱ بلوچ - - - - -
۲ ترک ۱۵٫۳ ۸٫۷ ۱۴٫۶ ۹٫۶ ۱۲٫۱
۳ شمالی - - - - -
۴ عرب - - - - -
۵ فارس ۴۴٫۹ ۱۵٫۲ ۲۹٫۲ ۳۰٫۹ ۳۰٫۵
۶ کرد - - - - -
۷ بختیاری ۳۸٫۸ ۷۵ ۵۵٫۲ ۵۸٫۵ ۵۶٫۳
۸ سایر - ۱٫۱ - ۱٫۱ ۰٫۵
۹ بدون جواب یا نمی‌دانم ۱ - ۱ - ۰٫۵

زبان[ویرایش]

مردم استان چهار محال و بختیاری به دو قسمت چهارمحالی‌ها و بختیاریها تقسیم می‌شوند. چهار محالی‌ها عموماً به زبان فارسی و ترکی و با لهجه خاص خودشان صحبت می‌کنند و بختیاری‌ها هم به گویش بختیاری که شاخه‌ای از زبان لری است صحبت می‌کنند. در ۵ شهرستان از ۹ شهرستان این استان زبان گویش بختیاری رایج است که این شهرستان‌ها عبارتند از: اردل، کوهرنگ، فارسان، لردگان و کیار. در شهرستان‌های شهرکرد، بروجن، سامان وبن لهجه‌های محلی فارسی و ترکی رایج است. به‌طور خاص مردم شهرهای شهرکرد، هفشجان، بروجن و فرخ‌شهر و برخی دیگر مناطق به زبان فارسی صحبت می‌کنند، لهجه‌های دهکردی، هوشگانی، اورجنی و قهفرخی مخصوص شهروندان این استان می‌باشد که از ریشه فارسی پهلوی است و در آن لغات ترکی و عربی زیادی وجود ندارد. زبان ترکی قشقایی نیز بیش از ۱۲ درصد جمعیت ساکنین استان را شامل می‌شود. به‌طور خاص مردم شهرهای شهر کیان، بلداجی، سامان، بن، فرادنبه و جونقان به زبان ترکی صحبت می‌کنند.[۸]

دانشنامه ایرانیکا در مقاله زبان لری زبان مردم این استان را از نظر جغرافیایی نیمی فارسی و نیمی لری معرفی می‌کند.[۹] وب‌گاه میراث فرهنگی و گردشگری استان چهارمحال و بختیاری زبان لری بختیاری را به عنوان زبان عمومی در این استان معرفی می‌کند.[۱۰] دانشنامه جهان اسلام گویش مردم این استان را فارسی با گویش بختیاری معرفی می‌کند.[۱۱] در برخی شهرستان‌های این استان مانند شهرکرد و بروجن لری جای خود را به فارسی داده است.[۱۰] برخی منابع نیز گویش ساکنان این استان را فارسی، ترکی قشقائی و گویش بختیاری معرفی می‌کنند.[۱۲]

زبان مردم بومی شهرهای استان چهار محال و بختیاری
نام شهرستان شهر/روستا زبان
شهرستان شهرکرد شهرکرد فارسی لهجه دهکردی
هفشجان فارسی لهجه هوشگانی
فرخ شهر فارسی لهجه قهفرخی
چالشتر فارسی
نافچ فارسی
سورشجان لری بختیاری
کیان ترکی قشقایی
بن ترکی قشقایی
سامان ترکی قشقایی
شهرستان بروجن بروجن فارسی لهجه اورجنی
فرادنبه ترکی سلجوقی و قشقایی
سفیددشت ترکی قشقایی
نقنه فارسی
گندمان فارسی
شهرستان اردل اردل لری بختیاری
ناغان لری بختیاری
دوپلان لری بختیاری
دشتک لری بختیاری
سرپیر لری بختیاری
شهرستان فارسان فارسان لری بختیاری
جونقان لری بختیاری و ترکی قشقایی
باباحیدر لری بختیاری
شهرستان کوهرنگ کوهرنگ لری بختیاری
شهرستان کیار شلمزار لری بختیاری
شهرستان لردگان لردگان لری بختیاری
خانمیرزا لری بختیاری
فلارد لری بختیاری
منج لری بختیاری

شهرها[ویرایش]

استان چهارمحال و بختیاری در حال حاضر ۴۰ شهر دارد که جمعیت شهرهای بزرگ این استان در سرشماری ۱۳۹۰ خورشیدی بدین شرح است.

ردیف رتبه کشوری شهر جمعیت (سال ۱۳۹۰)
۱ ۵۴ شهرکرد ۱۵۹٬۷۵۵
۲ ۱۵۸ بروجن ۵۲٬۶۹۴
۳ ۲۱۹ لردگان ۳۵٬۲۷۶
۴ ۲۴۰ فرخ‌شهر ۳۰٬۰۳۶
۵ ۲۵۲ فارسان ۲۸٬۰۱۳
۶ ۳۰۱ هفشجان ۲۰٬۸۴۷

در سرشماری ۱۳۳۵ خورشیدی (نوامبر ۱۹۵۶)، جمعیت مناطق بالای ۵۰۰۰ نفر منطقه چهارمحالِ استان اصفهان که در قالب شهرستان شهرکرد و بختیاری بود بدین شرح است؛[۱۳] و نکته جالب تر آنکه شهرهای لردگان و فارسان از شهرهای بزرگ فعلی استان چهارمحال و بختیاری به حد نصاب جمعیت ۵ هزار نفر نرسیدند. فارسان، ۴۱۸۶ نفر و لردجان (لردگان) ۹۵۱ نفر جمعیت داشته‌است! این مقایسه به خوبی بیانگر رشد شدید شهرهای شهرکرد و لردگان، متوازن شهرهای بروجن، فرخ‌شهر و فارسان و متوسط هفشجان دارد.

ردیف نقطه مسکونی حدنصاب شهری (سرشماری ۱۳۳۵) جمعیت
۱ شهر چهارمحال (شهرکرد) ۱۵٬۴۷۶
۲ بروجن ۱۱٬۷۴۶
۳ قهفرخ (فرخ‌شهر) ۸٬۸۲۹
۴ هفتخان (هفشجان) ۶٬۵۷۳
۵ جونقان ۵٬۶۹۸
۶ بِن ۵٬۰۵۴

منابع[ویرایش]

  1. گزیده اطلاعات آماری سرشماری - 1390 (PDF; 1370 KB)
  2. درگاه ملی آمار
  3. http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-ii
  4. https://www.amar.org.ir/صفحات-اطلاعات-استانی/استان-چهارمحال-و-بختیاری
  5. سالنامه آماری استان چهارمحال و بختیاری، دفتر کل آمار و اطلاعات استانداری چهارمحال و بختیاری، عبدالله اسدپور هفشجانی و گروه مؤلفین، 1393
  6. مآخذ:مرکز آمار ایران
  7. شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۷۸۳۱/طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان چهارمحال و بختیاری/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۱–۴۴–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۳۰۰ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  8. شهرام امیدوار. جغرافیای استان شناسی چهارمحال و بختیاری. چاپ ۱۳۸۹ خورشیدی. تهران: وزات آموزش و پرورش، ۱۳۸۹خورشیدی. ص ۶۵و ۶۶. شابک ‎۹۷۸–۹۶۴–۰۵–۲۰۱۴–۷. 
  9. «LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori»(انگلیسی)‎. Encyclopædia Iranica. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۴. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «زبان و گویش». وب‌گاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان چهارمحال و بختیاری. بازبینی‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۴. 
  11. «چهارمحال و بختیاری». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۸ دسامبر ۲۰۱۴. 
  12. «سرزمین آب و آفتاب، بام بلند ایران زمین». وب‌گاه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور. بازبینی‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۴. 
  13. گزارش مشروح سرشماری حوزه چهارمحال، وزرات کشور، مرداد ماه ۱۳۳۸