جلفا (آذربایجان شرقی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از جلفا (شهر))
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جلفا
فلکه جلفا.jpg
کشور  ایران
استان آذربایجان شرقی
شهرستان جلفا
بخش مرکزی
مردم
جمعیت ۸٬۸۱۰ نفر (سرشماری ۱۳۹۵)
اطلاعات شهری
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی محمد حسن‌نژاد
شهردار اکبر افشاری
وبگاه www.jolfacity.ir
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ۲۵

جُلفا شهر گمرکی و مرزی ایران، درجنوب ساحل رود مرزی ارس در ۱۳۵ کیلومتری شمال تبریز و ۶۵ کیلومتری شمال مرند در استان آذربایجان شرقی واقع شده‌است.[۱] جلفا، به لحاظ جغرافیایی و به دلیل واقع شدن در نقطه صفر مرزی و همسایگی با کشورهای ارمنستان و آذربایجان و مهم‌تر از همه بهره‌مندی از خط آهن سراسری و اتصال آن به آسیای میانه و قفقاز از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و یکی از شهرهای مهم و ترانزیتی کشور محسوب می‌شود.[۲] همچنین قرار گرفتن جلفا در منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس که در حال تبدیل به یکی از قطب‌های تجاری-صنعتی ایران و منطقه است، به اهمیت این منطقه افزوده‌است[۳][۴][۵] منطقه آزاد ارس و بخصوص جلفا دومین مقصد گردشگری استان بعد از تبریز محسوب می‌شود[۶] و با توجه موقعیت مناسب مرزی بین سه کشور ایران، جمهوری آذربایجان و ارمنستان[۷] دارای بازارچه‌های مرزی، مراکز خرید و مجتمع‌های تجاری بسیار زیادی می‌باشد.[۸][۹] وجود آثار تاریخی متعدد از جمله کلیساهای تاریخی مختلف و کاروانسراها نشان از تاریخ غنی این منطقه و اهمیت آن در گذشته می‌باشد. در کنار این پتانسیل‌ها، شهرستان جلفا به دلیل موقعیت ویژه و واقع شدن در منطقه تجاری ارس، قطب‌ مهم تجاری و بازرگانی ایران محسوب می‌شود.[۱۰]

نام[ویرایش]

جلفا در لغت به معنی بافنده است. در گذشته این منطقه یکی از مراکز مهم پرورش کرم ابریشم بود و مردم آن در تولید ابریشم و پارچه‌های حریر تخصص داشتند.[۱۱] به دستور شاه عباس صفوی در حدود ۳ هزار نفر از اهالی جلفای ارس به جلفای اصفهان کوچ داده شدند تا در تولید و صدور ابریشم از راه خلیج فارس که مهم‌ترین کالای صادراتی ایران آن عصر بود، فعالیت نمایند و صنایع مختلف که ارامنه جلفای آذربایجان با آن آشنا بودند به ساکنان جلفای اصفهان یاد دهند. شاه عباس به خاطر راحتی و آسایش آن‌ها، شهری به شکل جلفا در کنار زاینده رود بنا کرد که به همین نام معروف است.[۱۱] طی عهد نامه ترکمان‌چای شهر جلفا به دو قسمت تقسیم شد که بخش بزرگ‌تر آن با نام جولفا (Julfa) در جمهوری خودمختار نخجوان در خاک جمهوری آذربایجان و بخش کوچک‌تر نیز در خاک ایران با نام جلفا (Jolfa) قرار گرفته‌است.[۱۲]

سابقه تاریخی[ویرایش]

شهر جلفا از زمان‌های قدیم به خاطر موقعیت جغرافیایی و استراتژی اهمیت خاصی داشته و از لحاظ فرهنگی و مدنی دارای شهرتی بس فراوان بوده‌است. به طوری که اصحاب الرس در زمان حضرت سلیمان بن داود در این منطقه ظهور کرده و سبب ایجاد دوازده شهر در کنار رودخانه ارس شدند، که نام دوازده ماه بر آنها اطلاق گردید.[۱۳]

اقلیت‌های مذهبی ایران در ایالات شمالغرب و به خصوص ارومیه از مسیحیان ارمنستان می‌باشند که اغلب ساکنین قدیمی جلفا بودند.[۱۳]

روز سوم اسفندماه ۱۳۹۳ روستای حق‌ویردی‌آباد به مساحت ۶۰ هکتار به شهر جلفا الحاق شد.[۱۴]

مردم[ویرایش]

جمعیت شهر جلفا بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی ۸٬۸۱۰ نفر بوده‌است.[۱۵] مردم این شهر به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند.[۱۰]

اماکن تفریحی[ویرایش]

پارک کوهستان[ویرایش]

این پارک به وسعت ۲۶ هکتار در مجاورت رودخانه ارس و نقطه صفر مرزی ایران و آذربایجان با فاصله ۵ کیلومتری از شهر جلفا واقع شده‌است[۱۶] این پارک با داشتن چشم‌اندازهای زیبای کوهستانی و سواحل رودخانه ارس و همچنین قرار گرفتن در ابتدای ژئوسایت پرمین تریاس در طول سال میزبان گردشگران بسیاری می‌باشد.[۱۶] با توجه به موقعیت و فضای مناسب و امکانات این پارک، در طول سال میزبان نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های مختلف می‌باشد.[۱۶]

نقاط تاریخی و دیدنی[ویرایش]

رودخانه ارس
کاروان سرای خواجه نظر

حمام جلفا، کلیسای سنت‌استپانوس (واقع در ۲۶ کیلومتری غرب جلفا)، پل ضیاءالملک (نخجوانی)، آبشار آسیاب خرابه (واقع در ۲۷ کیلومتری هادی‌شهر در حاشیه رود ارس)، امامزاده شعیب دوزال، امامزاده سید محمد نوجه‌مهر (از نوادگان امام موسی کاظم (ع))، روستای کردشت (شامل مجموعه تاریخی و حمام کردشت)، روستای اوشتبین (روستای پله‌ای)، منطقة حفاظت‌شده ارسباران (با وسعت ۷۲ هزار هکتار در کناره‌های جنوبی رود ارس)

وضعیت اقتصادی[ویرایش]

منطقه آزاد ارس که بخش بزرگی از آن در شهرستان جلفا واقع شده با برخورداری از مرز مشترک با کشورهای آذربایجان، ارمنستان و جمهوری خودمختار نخجوان و وجود خطوط ارتباطی با اروپا و منطقه قفقاز، ترکیه و حوزه مدیترانه و قرارگیری در کریدورهای بین‌المللی حمل و نقل، پیشینه تاریخی اقتصادی قابل توجه، اقلیم مناسب، منابع غنی آب، مراتع و ذخیره‌گاه‌های جنگلی، قابلیت‌های توسعه گردشگری در زمینه‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی و ورزشی بین-المللی و پتانسیل بالای رشد و توسعه صنعتی، معدنی، کشاورزی، خدماتی و علمی و آموزشی به‌طور بالقوه نقش حائز اهمیتی را در ارتباط با چشم‌انداز بیست ساله به خود اختصاص داده‌است. وجود معادن غنی و ایجاد صنایع وابسته و نزدیکی به شبکه‌های زیربنایی، زمینه‌های توسعه تکنولوژی‌های نوین، (بیوتکنولوژی، نانوتکنولوژی وIT) بستر را برای حضور مؤثر در عرصه ملی در جهت رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی و کسب جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در منطقه، را فراهم می‌آورد. همچنین سابقه تاریخی مرکزیت تجاری منطقه و توانمندی‌های بالای صادراتی و با فراهم سازی زیرساخت‌های توسعه، فعالیت‌های بازرگانی در کنار گمرکات و مراکز تخلیه و بارگیری کالا می‌تواند بسترساز تعامل سازنده با جهان باشد. توسعه این شهرستان به ترتیب بخش‌های بازرگانی، خدمات و صنعت است. وجود منطقه آزاد صنعتی تجاری ارس در جوار شهرستان جلفا به عنوان بستری مناسب برای سرمایه‌گذاری صنعتی می‌باشد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. خاماچی، بهروز. فرهنگ جغرافیایی آذربایجان شرقی. تهران: سروش (ان‍ت‍ش‍ارات ص‍دا و س‍ی‍م‍ا)، 1370. 301-302. 
  2. جام جم. «جلفا، شهر بدون گورستان». بانک نشریات کشور. 16/3/1390. 
  3. «ارس قطب بزرگ تجارت و صنعت ایران می‌شود»(fa-IR)‎. به کوشش ایسنا. 2014-08-11. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  4. «ارس به قطب مهم اقتصادی منطقه تبدیل می‌شود - اخبار تسنیم - Tasnim»(fa)‎. به کوشش خبرگزاری تسنیم - Tasnim. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  5. «استاندار ایالت آرداهان ترکیه: منطقه آزاد ارس بزودی به یکی از قطب‌های سرمایه‌گذاری صنعتی و تجاری در منطقه تبدیل می‌شود». ایسنا | آذربایجان شرقی. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  6. «آذربایجان شرقی، میزبان گردشگران نوروزی/ جشنواره نوروزی ارس». بانک نشریات کشور. 27/12/1394. 
  7. «منطقه آزاد ارس> ارس> منطقه آزاد ارس> موقعیت جغرافیایی». www.arasfz.ir. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  8. «بازارچه مرزی جلفا»(fa)‎. به کوشش سایت گردشگری ایران. بازبینی‌شده در 2018-04-08. 
  9. سازمان منطقه آزاد صنعتی تجاری ارس. «بازارها و مراکز تجاری منطقه آزاد در جلفا». 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ سیستم, مدیر. «دربارهٔ شهرستان جلفا». www.jolfa.gov.ir. بازبینی‌شده در 2018-11-21. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ خاماچی، بهروز. فرهنگ جغرافیایی آذربایجان شرقی. تهران: سروش (ان‍ت‍ش‍ارات ص‍دا و س‍ی‍م‍ا)، 1370. 302. 
  12. جلالی عزیزیان، حسن. تاریخ مرند. مشهد: وس‍س‍ه ف‍ره‍ن‍گ‍ی و ان‍ت‍ش‍ارات‍ی گ‍وه‍ر س‍ی‍اح، 1378. 19. شابک ‎‎ISBN ۹۶۴-۹۰۵۵۵-۶-۸. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «شهرستان جلفا - پایگاه اطلاع‌رسانی استانداری آذربایجان شرقی». www.ostan-as.gov.ir. بازبینی‌شده در 2018-11-08. 
  14. خبرگزاری ایلنا. بازدید: اسفند ۹۳.
  15. «درگاه ملی آمار> سرشماری عمومی نفوس و مسکن> نتایج سرشماری> جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395». www.amar.org.ir. بازبینی‌شده در 2018-03-25. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ «پارک کوهستان - جلفا پدیا»(fa-IR)‎. به کوشش جلفا پدیا. ۱۳۹۶-۱۰-۲۱T13:18:31+00:00. بازبینی‌شده در 2018-11-21.