مصطفی کمال آتاترک

برای دیگر کاربردها، آتاترک (ابهام‌زدایی) را ببینید.

مصطفی کمال آتاترک

رئیس جمهور آتاترک
شناسنامه
نام کامل	مصطفی کمال آتاترک
معروف به	آتاترک
زادروز	۱۹ می ۱۸۸۱
زادگاه	سالونیک، امپراطوری عثمانی
تاریخ مرگ	۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ (۵۷ ساله)
محل مرگ	کاخ دلمه‌باغچه، استانبول، ترکیه
اطلاعات سیاسی
تاریخ ریاست	از ۲۹ اکتبر ۱۹۲۳ تا ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ (۱۵ سال، ۱۲ روز)
پیش از	عصمت اینونو
جناح سیاسی	کمیته اتحاد و پیشرفت، حزب خلق جمهوریخواه
امضا

مصطفی کمال پاشا (معروف به آتاترک به معنای پدر ترک) نظامی و دولت‌مرد و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه بود. وی استعداد شگرفی در امور نظامی داشت چنان که درنبرد چناق قلعه(۱۹۱۴) با شعار "Çanakkale geçilemez" یعنی «نمی‌توانید از چناق قلعه بگذرید» با سپاهی کوچک در برابر تهاجم نیروی دریایی بریتانیای کبیر و فرانسه ایستاد و مانع تصرف استانبول شد.

زندگینامه

آتاتورک وهمسرش در سال ۱۹۲۳ میلادی

او در سال ۱۸۸۱ میلادی در شهر تسالونیکی در شمال یونان فعلی، که در آن زمان جزئی از امپراتوری عثمانی بود، به دنیا آمد.

در ابتدا وارد ارتش عثمانی شد و در طرابلس لیبی با ایتالیائی‌ها جنگید؛ او در دههٔ اول قرن بیستم به همراه گروهی از افسران ترک، که ترکهای جوان نامیده شدند، پایه‌های اصلاحات در ارتش و دولت را به نفع ملی‌گرایی ترک‌ها تثبیت کرد. در جنگ‌های بالکان به سمت فرماندهی رسید و در سال ۱۹۱۶ در تنگه داردانل و شبه جزیره قالیبولی در برابر انگلیسی‌ها مقاومت کرد و مانع اشغال استانبول توسط نیروهای بریتانیا و متفقین در جنگ جهانی اول شد. او سپس در جبهه روس نبرد کرد.

در جنگ جهانی اوّل دولت عثمانی شکست خورد و مناطق بسیاری در شمال آفریقا و حجاز، سوریه، عراق به دست کشورهای بریتانیا و فرانسه افتادند. قسمت‌هایی از اروپای خاوری نیز با حمایت فاتحان جنگ به استقلال رسیدند. در اواخر سال‌های جنگ اول جهانی ترکیه مورد هجوم فرانسه و ایتالیا از جنوب و یونان از شرق بود. آتاترک رهبری جنگ استقلال ترکیه را بر عهده داشت. در پایان جنگ جهانی اول مردم ترکیه از بی کفایتی خلیفه محمد ششم و نظام عثمانی به تنگ آمده بودند و آتاترک رهبری خیزش علیه خلافت و امپراتوری عثمانی را به عهده گرفت. درسال ۱۹۲۳ ترکیه مدرن با نظام جمهوری توسط ملی گرایان و گروه‌های مبارزه علیه اشغال بر پا شد. آتاترک از آن تاریخ تا زمان مرگش در سال ۱۹۳۸ رئیس جمهور ترکیه بود.

مصطفی کمال جوان

اقدامات آتاترک

آتاتورک پس از سخنرانی در سال ۱۹۲۵ میلادی

لطیفه هانم همسر آتاتورک در سال ۱۹۳۰ میلادی

از جمله اقدامات مهم آتاترک مبارزه علیه روحانیون مبارز، کشف حجاب و اجباری کردن لباس اروپایی بود. او همچنین به سرکوب عشایر دست زد.

اما دیری نپایید که اعتقاد قلبی آتاترک به لزوم مدرنیزاسیون، سبب خشم روحانیون ترکیه شد و خشم روحانیون، باعث بروز اعتراضاتی در برخی نقاط ترکیه شد (از جمله آنان می‌توان به قیام شیخ سعید در ۱۹۲۵ اشاره کرد که بخاطر لغو خلافت و مغایرت آن با اسلام به دیاربکر حمله کرده بود). همچنین از دیگر اقدمات وی می‌توان به ترویج ملی‌گرایی ترک، جداکردن دین از سیاست، قانونی کردن حق رای زنان و تغییر خط عربی به خط لاتین نام برد. در سفارشات آتاترک به جوانان ترکیه آمده‌است:

"Bu Cumhuriyeti Biz Kurduk Onu Yaşatacak ve Yüceltecek Sizlersiniz" یعنی «این جمهوریت را ما (قوای ملی) بنا نهادیم بقا و پیشرفت آن با شماست»

یکی از اقداامات مهم و موثر آتاترک خاتمه دادن به دعوای مسلمانان و مسیحیان بوده^{[نیازمند منبع]} و مسجد ایاصوفیه در آن ایام و پس از دستور آتاترک برای همیشه به موزه تبدیل شد.

نلسون ماندلا، قهرمان مبارزه با نژادپرستی، در سال ۱۹۹۲ بدلیل ظلم و ستم بر کردها در ترکیه، از پذیرش "جایزه صلح آتاتورک" سرباز زد.

عصمت اینونو و آتاترک

آتاتورک در حال دیدار از دانشگاه استانبول در سال ۱۹۳۳ میلادی

عصمت اینونو در زمان جنگ جهانی اول مقام سرگردی را در ارتش عثمانی دارا بود، پس از پیروزی‌های پباپی به درجه ژنرال ارتقاء یافت و با تأسیس جمهوی ترکیه، مقام نخست وزیری را کسب کرد. وی سیاست مدار زیرکی بود و مغز اندیش مند آتاترک به شمار می‌آمد و در زمان آتاترک بارها نخست وزیر شد و تا مرگ آتاترک ریاست دولت را برعهده داشت و کشور را به نام او اداره می‌کرد. اینونو در زمان جنگ جهانی دوم با توجه به وضع اقتصادی ترکیه، کشورش را از جنگ به دور نگاه داشت. بسیاری از ناظران می‌نویسند که وی به تنهایی در برابر سیاست مدارانی که طرف دار ورود به جنگ بودند می‌ایستاد و می‌گفت «بایستی صبر کرد تا نتیجه جنگ مشخص شود اگر پیروزی متحدین حتمی باشد آن گاه وارد جنگ می‌شویم»

آتاترک در لباس ینی چری ها

مرگ

رضاشاه و آتاترک

مصطفی کمال آتاترک روز ۱۰ نوامبر سال ۱۹۳۸ میلادی درگذشت. آرامگاه او (معروف به آنت کابیر) در شهر آنکارا قرار دارد.

همه ساله ساعت ۹:۰۵ روز ۱۰ نوامبر یک دقیقه مراسم سکوت بمناسبت درگذشت بنیان‌گذار ترکیه نوین آتاترک و به دنبال آن بصدا درآمدن زنگ مدارس و آژیر پایگاهها در ۹:۰۶ لحظهٔ وفات وی برگزار می‌شود.

از جمله آثار مشهور وی می‌توان به نطق اشاره کرد.

منابع

• حیات سیاسی و نظامی آتاترک

پیوند به بیرون

• زندگی نامه

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مصطفی کمال آتاترک موجود است.