ترکیه
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| Türkiye Cumhuriyeti جمهوری ترکیه |
|||||
|
|||||
| شعار ملی: Yurtta Barış, Dünyada Barış" | |||||
| سرود ملی: استقلال مارشی | |||||
 |
|||||
| پایتخت - مختصات جغرافیایی |
آنکارا |
||||
| بزرگترین شهر | استانبول | ||||
| زبان رسمی | ترکی | ||||
| نوع حکومت | جمهوری با پارلمان واحد عبدالله گل رجب طیب اردوغان |
||||
| تشکیل جمهوری ترکیه از امپراتوری عثمانی |
۶ آبان ۱۳۰۲ |
||||
| مساحت - کل - آبها (%) |
۷۸۳٬۵۶۲ km² (۳۷ام) ۱،۳ |
||||
| جمعیت - برآورد ۱۳۸۷ - تراکم جمعیت |
۷۱٬۵۱۷٬۱۰۰ (۱۷ام) ۹۳/km² (۱۰۲ام) |
||||
| تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید) - کل - سرانه |
براورد ۱۳۸۷ ۹۳۷٬۷۴۳ میلیارد دلار (۱۵ام) ۱۱٬۴۶۳ دلار (۵۵ام) |
||||
| شاخص توسعه انسانی (۱۳۸۶) | ۰٬۷۷۵ (۸۴ام) – میانه | ||||
| واحد پول | لیر جدید ترکیه (TRY) |
||||
| منطقه زمانی - در تابستان (DST) |
|||||
| کد بینالمللی خودرو |
TR
|
||||
| دامنه اینترنتی | |||||
| پیششماره تلفن |
+۹۰
|
||||
ترکیه (به ترکی استانبولی: Türkiye) با نام رسمی جمهوری ترکیه (Türkiye Cumhuriyeti)، کشوری اوراسیایی است که بخش بزرگ کشور یعنی آناتولی یا آسیای کوچک در جنوب باختر آسیا و خاورمیانه واقع است و بخش کوچکی نیز به نام تراکیه در منطقه بالکان (منطقهای در جنوب خاور اروپا) قرار دارد.
ترکیه در خاور با کشورهای ایران، جمهوری آذربایجان (نخجوان)، ارمنستان، و گرجستان؛ در جنوب خاوری با عراق و سوریه؛ و در شمال باختری (بخش اروپایی) با بلغارستان و یونان همسایه است. همچنین ترکیه از شمال با دریای سیاه، از باختر با دو دریای کوچک مرمره و اژه، و از جنوب باختر با دریای مدیترانه مرز آبی دارد. دو تنگه راهبردی بسفر و داردانل نیز در اختیار ترکیه است.
پهناوری ترکیه ۷۸۳،۶۵۴ کیلومتر مربع (۳۷ام) است. ترکیه کشوری کوهستانی و پرباران است. شکل این کشور مانند یک مستطیل است که از سوی خاور و باختر امتداد یافته است. ترکیه با قرار گرفتن در یکی از حساسترین مناطق جهان، دارای موقعیت جغرافیایی راهبردی و بسیار خوبی میباشد و گذرگاه جنوب باختر آسیا و اروپا به حساب میآید و کشورهای بسیاری، به ویژه ایران از خاک ترکیه برای ترانزیت کالا و انرژی استفاده میکنند.
ترکیه حدود ۷۲ میلیون تن (براورد ۱۳۸۷) جمعیت دارد، که حدوداً ۷۵ درصد مردم سنی و ۱۵ تا ۲۵ درصد هم علوی هستند. با اینکه حکومت ترکیه لائیک است ولی بسیاری از مردم هنوز به دین اسلام پایبند هستند و عید فطر و عید قربان در این کشور تعطیل رسمی است. همچنین در ترکیه حدود ۷۵ درصد مردم ترک و ۲۰ درصد نیز کرد هستند که بیشتر در جنوب خاور کشور زندگی میکنند اما به تدریج با مهاجرت در نواحی دیگر مخصوصا استانبول و آنکارا جمعیت چشمگیری را تشکیل داده اند.
زبان رسمی ترکیه، ترکی (استانبولی) است که در گذشته با خط عربی (عثمانی) نوشته میشد و از زمان تشکیل جمهوری ترکیه توسط آتاترک در سال ۱۳۰۲ هجری خورشیدی (۱۹۲۳) با خط لاتین نوشته میشود. ترکیه در میانه دو فرهنگ شرقی و غربی میباشد. این کشور از نظر علمی و دانشگاهی در سطح بالایی قرار دارد.
ترکیه با نام امپراتوری عثمانی در چند سده گذشته، بخشهای بزرگی از خاورمیانه و جنوب خاوری اروپا را در دست داشت. تا اینکه پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی، جمهوری ترکیه به رهبری مصطفی کمال پاشا آتاترک در سال ۱۳۰۲ (۱۹۲۳) تاسیس شد. ترکیه اکنون روابط بسیار خوبی با ایران دارد و در چند سال گذشته سطح روابط اقتصادی و فرهنگی دو کشور چند برابر شده است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخ
[ویرایش] دوران باستان
ترکیه کنونی در دوران باستان، تحت حکومت دولتشهرهای متعددی مانند لودیه و ایونیا قرار داشت. تا اینکه در حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد، این دولتها توسط کورش بزرگ هخامنشی منقرض شد و ترکیه زیر سلطه هخامنشیان درآمد. پس از یورش اسکندر در سال ۳۳۳ پ.م. آسیای کوچک (صغیر) به دست سلوکیان افتاد. و پس از اندکی رومیان جای آنها را گرفتند.
[ویرایش] امپراتوری بیزانس (روم شرقی)
بعدها امپراتوری روم به دلیل وسعت زیاد دچار مشکل شد، تا اینکه در سال ۳۹۵ میلادی امپراتور کنستانتین شهر بیزانتیوم (کنستانتین/قسطنطنیه/استانبول/اسلامبول) را پایتخت خود قرار داد؛ این اقدام مقدمه تقسیم روم به دو بخش شرقی و غربی شد. از آن پس روم شرقی یا امپراتوری بیزانس، ترکیه کنونی را در دست گرفت. در سال ۴۶۳ هجری قمری، ترکمانان مسلمان سلجوقی به فرماندهی آلب ارسلان به جنگ با امپراتوری بیزانس شتافتند و در ملازگرد، سپاه امپراتور بیزانس، رومانوس دیوجانوس (Romanus Diogenos) را شکست دادند. بدیت ترتیب نیمه شرقی ترکیه بدست سلجوقیان افتاد و زمینه برای مسلمان شدن مردم آنجا و نفوذ زبان ترکی به آنجا فراهم شد. ولی نیمه غربی ترکیه در دست امپراتوری بیزانس باقی ماند.
[ویرایش] امپراتوری عثمانی
پس از آن کوچ قبایل ترکمن مسلمان از شرق ایران به آسیای کوچک آغاز شد و این قبایل به تدریج دولتهای کوچک محلی در آنجا تشکیل دادند. یکی از مشهورترین این قبایل، قبیله "قایی" بود که در نزدیکی آنقره (آنکارا) سکونت داشتند. رهبر این قبیله به نام عثمان در سال ۶۷۸ هجری خورشیدی (۶۹۹قمری/۱۳۰۰میلادی) حکومتی تاسیس کرد که به نام خودش عثمانی خوانده شد. از آن پس تا حدود ۱۵۰ سال بعد حکومت عثمانی بیشتر آناتولی را به تصرف درآورد.
در سالهای نخست سده نهم هجری قمری، بایزید ایلدرم (صاعقه) سلطان عثمانی، از تیمور شکست خورد و اسیر شد. تیمور افراد بسیاری را از ترکیه اسیر کرد تا به مناطق دیگر ببرد، ولی به درخواست خواجه علی صفوی آنان را رها کرد و بدین ترتیب این افراد ناحیه شیعه نشین بزرگی را در کشور عثمانی به وجود آوردند و بسیاری از آنان در زمان شاه اسماعیل یکم صفوی به ایران آمدند و جزئی از قزلباش ها شدند.
در سال ۸۳۲ ه.خ. (۱۴۵۳میلادی)، سلطان محمد فاتح توانست به زندگی هزار ساله امپراتوری بیزانس (روم شرقی) پایان دهد. فتح درخشان او، تسخیر قسطنطنیه (کنستانتین) پایتخت بیزانس بود، که از آن پس استانبول (اسلامبول) نامیده شد. این فتح مبدا قرون جدید در تاریخ اروپا شناخته شده است.
کسی که حکومت عثمانی را به امپراتوری تبدیل کرد، سلطان سلیم یکم ملقب به یاووز (مهیب) بود. وی در اوایل سده نهم هجری قمری به پادشاهی رسید. او در طول پادشاهی ۹ ساله خود شام، مصر، دیاربکر، غرب کردستان، عراق، حجاز (غرب عربستان)، و بخشهایی از بالکان (در جنوب شرق اروپا) را به تصرف درآورد و خود را خلیفه مسلمانان نامید. همچنین او کتابهای بسیاری را از مناطق متصرف شده بدست آورد، که اکنون زینت بخش کتابخانههای ترکیه است. سلطان سلیم یکم در سال ۸۹۳ ه.خ. (۹۲۰ق./۱۵۱۴م.) شاه اسماعیل یکم را در جنگ چالدران شکست داد.
اوج قدرت عثمانی در زمان سلطان سلیمان یکم (قانونی/باشکوه) پسر سلطان سلیم رخ داد. او مناطق بیشتری را به تصرف درآورد و حتی به محاصره وین پرداخت. او در یکی از جنگهایش با شاه تهماسب صفوی، تا سلطانیه پیش آمد. پس از او امپراتوری عثمانی رو به انحطاط گذاشت.
[ویرایش] جمهوری ترکیه
امپراتوری عثمانی در جنگ اول جهانی از هم پاشید و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش واقع شد. مصطفی کمال پاشا به دلیل سازماندهی مقاومت ملی علیه دول خارجی قهرمان ملی ترکیه گردید و توانست جمهوری ترکیه را در سال ۱۳۰۲ (۱۹۲۳) بر پایه اصل جدایی دین از سیاست بنا کند و ملقب به آتاترک شد. وی خط لاتین را برای نوشتن زبان ترکی مرسوم کرد و اقدامات بسیاری را برای صنعتی و غربی شدن ترکیه انجام داد و دوره نوینی را در ترکیه به وجود آورد.
بعد از یک دوران تکحزبی در سال ۱۳۲۹ (۱۹۵۰) حزب دمکرات از گروه سیاسی مخالف قدرت را بدست گرفت و به تعداد احزاب اضافه شد ولی آزادی سیاسی با دورههایی از کودتاهای نظامیان در سالهای ۱۳۳۹، ۱۳۵۰ و ۱۳۵۹ شکسته شد. در سال ۱۳۵۳ ترکیه با دخالت نظامی خود علیه کودتای یونانیان در قبرس مانع از الحاق قبرس به یونان شد. در سال ۱۳۷۵ باز نیروهای نظامی دولتی را که با برنامههای اسلامی روی کار آمده بود، ساقط کرد. از سال ۱۳۶۳ (۱۹۸۴) تاکنون حزب کارگران کردستان و حکومت ترکیه درگیریهای نظامی بسیاری داشتهاند که باعث مرگ بیش از ۳۰ هزار تن گردیده است. ترکیه در سال ۱۳۲۵ به عضویت سازمان ملل درآمد و در سال ۱۳۳۱ به ناتو پیوست. ترکیه عضو جنبی جامعه اروپا است و اکنون با اجرای اصلاحاتی سعی در تحکیم و تقویت مردمسالاری و اقتصاد خود را دارد تا بتواند مذاکرات برای عضویت در اتحادیه اروپا را آغاز نماید.
[ویرایش] مردم و زبان
زبان بیشتر مردم در ترکیه ترکی است ولی در کنار آن زبانهای کردی, عربی و ارمنی در میان گروههای قومی استفاده میشود. گروههای قومی کوچکتری چون لازها، زازاها و چرکسها به تنوع زبانی و فرهنگی این کشور افزودهاند.
کردهای ترکیه بیشتر در جنوب شرقی و شرق کشور زندگی میکنند. زبان رسمی این كشور ترکی است. گروههای قومی کوچکتر در ترکیه عبارتاند از آذربایجانی ها (شمال شرق)، لازها (شمال)، عربها (جنوب) و ارمنیها (استانبول).
ترکهای ترکیه از اقوام ترکمن سلجوقی بودند که از آسیای میانه به فلات آناتولی کوچ کردند و پس از غلبه بر امپراتوری بیزانس (روم شرقی)، امپراتوری عثمانی را در آنجا بنا نهادند.
[ویرایش] موقعیت جغرافیایی
ترکیه در جنوب باختر قاره آسیا قرار گرفته است. منطقه جغرافیایی که ترکیه در آن قرار دارد آناتولی و آسیای کوچک (آسیای صغیر) نیز نامیده میشود.
ترکیه پیوندگاه دو قاره مهم آسیا و اروپا است. ترکیه در جنوب خاوری اروپا و جنوب باختری آسیا واقع شدهاست و بین ۵/۳۶ و ۴۲ درجه عرض شمالی و ۲۶ و ۴۵ درجه طول شرقی در نیمکره شمالی قرار گرفتهاست. سرزمین ترکیه به صورت مستطیلی قابل تصور است که طول آن از شرق تا غرب ۱۶۶۰ کیلومتر و عرض آن بطور متوسط ۵۵۰ کیلومتر میباشد. ترکیه از سه طرف به دریا احاطه شدهاست. از دیدگاه وسعت ترکیه با ۷۸۳٬۵۶۲ کیلومتر مربع سی و پنجمین کشور جهان بشمار میآید.
[ویرایش] مرزها
ترکیه شش همسایهٔ آسیایی و دو همسایهٔ اروپایی دارد. کشورهای هم مرز ترکیه عبارتاند از: در خاور با ایران ۴۹۹ کیلومتر، جمهوری آذربایجان ۹ کیلومتر، ارمنستان ۲۶۸ کیلومتر، و گرجستان ۲۵۲ کیلومتر؛ در جنوب خاور با عراق ۳۵۲ کیلومتر و سوریه ۸۲۲ کیلومتر؛ در شمال باختر با یونان ۲۰۶ کیلومتر و بلغارستان ۲۴۰ کیلومتر.
[ویرایش] اقتصاد
اقتصاد ترکیه ترکیبی از صنایع بومی و مدرن است که روز به روز بر دامنه اش افزوده میشود. تولیدات فراوان کشاورزی ترکیه درسال ۲۰۰۵ رتبه هفتم جهان را بدست آورد و در سال ۲۰۰۶ برای ۱۱٫۲٪ از مردم ترکیه اشتغال ایجاد کرد. بخش خصوصی اقتصاد ترکیه نیز قوی و به سرعت در حال رشد است و نقش مهمی در بانکداری, حمل و نقل و ارتباطات دارد. در سالهای اخیر اقتصاد ترکیه رشد خوبی داشته و رشد ۸٫۹٪ و ۷٫۴٪ را در سالهای ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ بدست آوردهاست.
[ویرایش] استانها
کشور ترکیه ۸۱ استان دارد. مراکز همه استانها بجز سه استان با خود استان همنام هستند. سه استان نامبرده عبارتاند از: ختای (مرکز: آنتاکیا)، کوجاالی (مرکز: ایزمیت)، سقاریه (مرکز: آداپازاری). هرکدام از استانهای ترکیه به چندین بخش تقسیم شده است.
[ویرایش] تاریخچه پرچم
طرح اصلی پرچم ترکیه مدرن عبارت است از ماه و ستاره سفید با زمینه سرخ رنگ. این طرح مربوط میشود به علایمی که امپراتوریهای ترکمن سلجوقی و عثمانی به عنوان پرچم استفاده میکردند. جمهوری ترکیه این پرچم را به عنوان نشانه دولت نگاه داشت. از آنجا که سلاطین عثمانی در عین حال عنوان خلیفه مسلمین را داشتند، نزد اروپاییان طرح این پرچم به عنوان نماد اسلام شناخته شد.
اکنون شمار بسیاری از کشورهای اسلامی ماه و ستاره را به صور مختلف به پرچم خود افزودهاند. نشانه هلال احمر نیز از این تأثیر به کنار نبوده است. صلیب سرخ جهانی در ۱۲۴۱ توسط هنری دونانت بازرگان سوئیسی تأسیس شد و چون نشانه دولت سویس و علامت دین مسیح را بر آن نهادند، هلال احمر به عنوان برابر اسلامی-سنی (و شیر و خورشید سرخ به عنوان برابر اسلامی-شیعی) آن بعد از جنگ جهانی اول بر پا شد.
از جمله کشورهایی که نماد ماه و ستاره را روی پرچم کشورشان دارند، عبارتاند از: ازبکستان، الجزایر، پاکستان، ترکمنستان، تونس، جمهوری آذربایجان، سنگاپور، مالزی، موریتانی و ترکیه.
[ویرایش] نگارخانه
 منطقه تجاری لونت در استانبول |
شهر تاریخی افسوس |
||
 سردر دانشگاه استانبول |
 کیزکوله سی, استانبول |
 منطقه جنگلی دریای سیاه |
|
 روستای اورتاحیصار در ترابوزان |
 کوه آرارات (آغری)، بلندترین کوه ترکیه |
||
 صومعه سوملا در ترابوزان |
 رقص محلی ترکیه |
 مسجد سلطان سلیم, ادیرنه |
|
 پری باجالاری (کاپادوکیه) |
[ویرایش] جستارهای وابسته
- امپراتوری عثمانی
- وضعیت حقوق بشر در ترکیه
- دانشگاههای ترکیه
- کردستان ترکیه
- الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا
[ویرایش] پیوند به بیرون
- معرفی ترکیه (به زبان فارسی)
- نقشه ترکیه
- تصاویری از ترکیه
- (Turkey) :Turk, Middle East, Balkan MIDI files, Turkish folk music lyrics, music sheets. (In Turkish)
- وبگاه دیدبان حقوق بشر در مورد ترکیه
- نقشه ترکیه
- Turkish.cc
- نمایه کشورها:ترکیه (بیبیسی فارسی)
- ترکیه در میان دانشجویان ایرانی به دنبال چیست؟ سالار سیف الدینی،ماهنامه طرح نو
- روابط ترکیه و آلمان در دوران جنگ جهانی دوم [۱]
[ویرایش] منابع
- تاریخ ایران و جهان (۱) و (۲)، سال دوم و سوم آموزش متوسطه، رشته ادبیات و علوم انسانی، دفتر برنامه ریزی و تالیف کتابهای درسی، ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲.
- جغرافیا (۱) و (۲)، سال دوم و سوم آموزش متوسطه، رشته ادبیات و علوم انسانی، دفتر برنامه ریزی و تالیف کتابهای درسی، ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲.
۱۸ مارس • آبانت عزت بایسال • آتاترک • آتیلیم • ارجیس • اژه • استانبول • آکدنیز • آنکارا • اولوداغ • ایشیک • اینونو ملطیه • باشکنت • باغچهشهر • بالیکسیر • بغازیچی • بیکنت • بیلکنت • بیلگی استانبول • پاموکقلعه • جلال بایار • جمهوریت سیواس • چاغ • چوکوراُوا • حاجتتپه • حران شانلیاورفا • خاورمیانه • خلیج • دجله • دوغوش • دوکوز ایلول • دوملوپینار کوتاهیه • سابانجی • سقاریه • سلجوق • سلیمان دمیرل • غازی عثمانپاشا • غازی عینتاب • غازی • فاتح • فرات • فرهنگ استانبول • فنی استانبول • فنی کارادنیز • قارا آلماس زونگولداک • قفقاز قارص • قوجاایلی • قوچ • کادیرخاص • گالاتاسرای • مالتپه • مرمره استانبول • مصطفی کمال ختای • معمار سنان • موغله • نیغده • یدیتپه • یوزونجوییل
|
|||||||
|
|||||||
|
|||||||
|
|||||||
|
|||||||
|
|||||||
