مسجد جامع کبیر نی‌ریز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مسجد جامع کبیر نی‌ریز، یکی از کهن‌ترین مسجدهای ایران و به باور برخی از آتشکده‌های زرتشتیان بوده که در دورهٔ اسلامی به مسجد تبدیل شده‌است. ایوان‌های به جا مانده از این مسجد به شیوهٔ معماری دورهٔ ساسانیان ساخته شده‌است.

این بنا درنهم مرداد ۱۳۱۲ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و هم‌اینک زیر پوشش و پشتیبانی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران قرار دارد.

تاریخچه[ویرایش]

برابر نوشتهٔ مقدسی، تاریخ‌نگار سدهٔ چهارم هجری، ایوان اصلی این مسجد در سال ۳۴۰ هجری قمری ساخته شده‌است.

در بازسازی‌هایی که در سال‌های ۳۶۳، ۴۶۰ و ۵۶۰ هجری قمری انجام شد، ساختمان و محوطهٔ مسجد گسترش یافت و ایوان کوچک‌تری روبروی ایوان اصلی بنا گردید.۲

اولین مسجد تک ایوانی[ویرایش]

یکی از اصلی ترین قسمت‌های این مسجد تک ایوان اصلی آن می‌باشد که می‌توان آن را اولین مسجد تک ایوانی دانست که در سبک خراسانی بنا شده است. البته این ایوان در قدیم قسمت اصلی مسجد بوده وبعدها به آن ایوان دیگری اضافه شده است. این ایوان به صورت ناودانی ممتدی است رو به قبله که انتهای جنوبی آن کاملاً بسته شده ومحراب در ان جای گرفته است. ساخت ایوان مربوط به قبل از عصر سلجوقیان است و به گفته‌ای با معماری ساسانی ساخته شده است.اندره گدار در کتاب آثار ایران تاریخ ساخت این ایوان را متعلق به اواسط قرن چهارم هجری می‌داند. در گذشته بر هر یک از اضلاع جانبی این ایوان پنج طاق نمای گود وجود داشته است که امروزه این شکل را از دست داده و پشت تکیهگاه‌های ایوان بخش‌هایی به رنگ سیاه (یعنی قدیمی) که پایه‌های پشتیبان بنا می‌باشد.

جدای از اصل مسجد اولیه این مسجد طی قرن‌ها تغییرات کمی کرده و بیوتات،مناره، ایوان روبه رو و... به ان اضافه شده گه با این حال به راحتی می‌توان اصل بنا را جدا نمود. این بناها بجز مناره و نمای ورودی‌ها بغیه ارزشی ندارد.

ضلع شمالی ایوان کاملاً باز است وروبه روی آن حیاط مسجداست. ضلع‌های شرقی و همین طور غربی این ایوان از هر طرف به واسطه پنج طاق محرابی شکل که عمیق هستند به شبستان‌های مسجد متصل شده‌اند.[۱][۲]

محراب[ویرایش]

در ایوان اصلی بنا محرابی زیبا و هنرمندانه به سبک محراب الجایتو ساخته شده که به صورت گچبری برجسته از اشکال هندسی و گل و گیاه و آیاتی از قران مجید وهمچنین کتیبه ای از نام معصومین در اطراف محراب وجود دارد.[۲]

پانویس[ویرایش]

^  ۱و۲. حقیقت، عبدالرفیع، تاریخ نهضت‌های فکری ایرانیان: از آغاز قرن چهارم تا پایان قرن ششم هجری (از ظهور رودکی تا شهادت سهروردی)، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، آذر ۱۳۵۷ خورشیدی، جلد دوم، صفحهٔ ۶۲۰.

پیوند به بیرون[ویرایش]

  1. گدار، اندره. آثار ایران. ترجمهٔ ابوالحسن سروقد مقدم. بنیادپژوهش‌های اسلامل استان قدس رضوی، 1387. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ مقاله بنای تاریخی مسجد جامع کبیر نی ریز. هفته نامه خبر، 1376.