سیوند
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
لحن این مقاله یا بخش برای ویکیپدیا، غیر رسمی یا نامناسب است. برای راهنمایی بیشتر به راهنمایی برای نوشتن مقالههای بهتر رجوع کنید. احتمالاً در بحث همین صفحه توضیحی درباره این مطلب موجود باشد. |
 |
این مقاله نیازمند ویکیسازی است. لطفاً با توجه به راهنمای ویرایش و شیوهنامه آن را تغییر دهید. در پایان، پس از ویکیسازی این الگوی پیامی را بردارید. |
|
|
این مقاله به تمیزکاری نیاز دارد. لطفاً آن را تا جایی که ممکن است از نظر املا، انشا، چیدمان و درستی بهتر کنید. سپس این الگو را از بالای مقاله حذف کنید. محتویات این مقاله ممکن است غیرقابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشد یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کرده باشد. |
سیوند روستایی خوش آب وهوا در۷۵کیلومتری شمال شیراز[۱] بر سر راه اصلی شیراز اصفهان.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] ریشه شناسی سیوند
- ۱-سیوندهمان سیوند پارس متشکل ازسی +وند بمعنای سی قوم پارس میباشد.که این مکان از سی قوم تشکیل شده بودهاست.بنا بر شواهد محل زندگی یا محل گردهمایی سران و بزرگان اقوام پارسی در زمان هخامنشیان وحمل سنگهای تخت جمشید در یک منطقه خوش آب وهوا بودهاست.[۲]
- ۲-سیوند در ابتدا سی بند بوده واین نام دراوایل به رودسیوند اطلاق میشده ودلیل آن وجود سی بند وآبگیر بر روی آن از پاسارگاد تا تخت جمشید بودهاست.وسپس این نام به آبادی کنار آن اطلاق شدهاست.[۳]
- ۳-واژهٔ «سیوند» میتواند با فارسی باستان ثیکا اسم مونث به معنی (سنگریزه، قلوه سنگ، شفتهٔ پایهٔ بنا) ارتباط داشته باشد. واژهٔ ثیکا سه بار در کتیبهٔ داریوش بزرگ در شوش که دربارهٔ مصالح بنای کاخ او گفتگو میکند به کار رفته ایت، دوبار به صورت نهادی، مفرد در سطرهای بیست و پنجم و بیستو هشتم و یک بار به صورت رایی مفرد در سطر بیست و هفتم. هر چند واژهٔ مورد نظر در کتیبههای فارسی باستان کاربرد دیگری ندارد اما کنت همان جا رویهٔ ۲۰۹ تصور میکند که معادل مادی واژه سک در ترکیب سیلیاوَتی که اصولا نام دژی دری در سرزمین ماد است و در کتیبهٔ بیستون از آن نام برده شده، به کار رفتهاست و این دژ احتمالا دیواری ساخته شده از سنگ یا قلوه سنگ داشتهاست. در هندی باستان نیز واژهٔ سیلاتا که آن نیز اسم مونث و به معنی سنگریزهاست با واژهٔ فارسی باستان ارتباط دارد و به احتمال وام واژهای ایرانی است که ادامهٔ آن را در خوارزمی شُغور به معنی سنگ داریم[۴] تحول یافتهٔ واژه فارسی باستان را در زبانهای ایران یمیانه میبینم؛ در فارسی میانه سیگ (فره وشی، )[۵] به معنی سنگ، تحول یافتهٔ همین واژهاست و فارسی نو «سنگ» و فارسی میانه «سگ و سنگ» نیز با آن ارتباط لفظی و معنایی دارد. در فارسی میانه تورفانی سیگان به معنی «سنگی» و در گویش خوری سگ به معنی سنگ و در گویشهای جنوب خراسان سیگ به معنی شن و ماسه و شاید آذری سیین به معنی کاسهٔ سفالی، .[۶]
واژهٔ سگ یا سیگ فارسی میانه در تحول طبیعی خود از دورهٔ میانه به نو با حذف گ پایانی پس از داکه، میتواند به سی تحول یابد و همان معنی سنگ و سنگریزه را داشته باشد و با افزایش پسوند دارندگی «وند» (تحول یافتهٔ ونت باستان) به صورت «سیوند» در آید. بنابراین تحول واژه چنین خواهد بود:سیوند= سی+وند و معنی ترکیب دارندهٔ سنگ، سنگ دار، سنگریزه دار و مانند آن خواهد بود و این معنی، با طبیعت منطقه نیز مناسبت دارد.[۷].
- ۴-سیوند درآغاز سیه بند بوده که باتوجه بهپوشش انبوه منطقه که کبود به نظرمی آمده وبندی عظیم بر روی رودخانه علت پیدایش این نام است.پایگاه یادمانهای دشت پاسارگاد
- ۵-از آنجا که عدد سی درنزدایرانیان باستان عددی مقدس بشمار میرفته(مانند سی روز ماه یاسیمرغ سیرنگ و) سیوند بمعنای قوم برتروبالاتر پارس استفاده شدهاست.
[ویرایش] تاریخچه پیدایش سیوند
سیوند در عهد صفویه درنزدیکی امامزاده عقیل در محلی که امروز به سیوند خرابه مشهور است قرار داشتهاست و چنان که از قبر نوشتههای قبرستان امامزاده عقیل بر میآید در اوایل قرن یازدهم ه-ق در اینجا ساکن شدهاند. تا اینکه سیوند در سال۱۱۳۴ در حمله محمود افغان بکلی ویران شدومردم آن برای چند سالی درکوههای«تنگ خوش»(تنگ خشک)زندگی کردند سپس از بیم حجومهای گوناگون به مکانی درجنوب سیوند کنونی بنام ده کهنه کوچ کردهاند.بر اثر هجومهای زیاد وفقرشدیدبسیار زیادی از سیوندیها از ده کانه به نواحی جنوبی فارس مثل عسلویه مهاجرت کرده اند که دیگر اخبار چندانی ازآنها وجود ندارد. چند خانواده هم به راهبر در کرمان مهاجرت کردهاند که فقط نام سیوندی را با خود همراه دارند. باقی مانده مردم سیوند در زمان قاجار در جای امروزی سیوند سکنی گزیدهاند. یکی از ویژگیهای تاریخی سیوند عدم وجود بهایی درسیوند برخلاف منطقه بودهاست چنانچه اسدالله فاضل مازندرانی مورخ برجسته بهایی در کتاب تاریخ ظهور الحق مینویسد:در ناحیه بین دو مرکز مهم بهایی در ایران یعنی شیراز و یزد تمامی شهرها وروستاها یا تمامآ یا دارای عدهای بهایی بوده اندبجز سیوند که حتی صحبت کردن با بهاییان را هم حرام میشمارند.درسیوندکلیمیان آزادانه دادوستد میکنندوارامنه وفرنگیان به راحتی مراسم دینی خود رابجای میآورند اما سیوندیان حتی حاضر به معاشرت با مسلمانان روستاها وآبادیهای مجاوربه علت سازش وسکوت در مقابل بهاییان نیستند[۲۷] هم چنین عزیزالله سلیمانی اردکانی در کتاب مصابیح هدایت چنین مینویسد:از طرف یزد که بسمت شیراز حرکت میکنی در همه جا مناطق متراکم نشین بهایی وجود دارد دربعضی مانندآباده نیمی بهایی ونیمی مسلمان(هرندیها عمومآ بهایی شدهاند اما کرجهایها مسلمان ماندهاند)وروستاهای اطراف آن مانند همت آباد ادریس آباد صغاد درغوک عباس آباد و وزیرآباد دربعضی نقاط مانندروستای خرمی(بلوک قونقری بخش بوانات)که ملک خاندان افنان بودههمگی یا عمومآبهایی بودهاند.علاوه بر شیراز نی ریز ارسنجان زرقان ابرقو مروست سروستان کارزین وروستاهای اطراف آنها از مراکز متراکم بهایی میباشندکه از این میان تنها سیوند از این حیث مبرا بوده و حاجیهای متعصب سیوندی مردم را از معاشرت با مسلمانان منطقه به علت همزیستی با بهاییون نهی میکنند درصورتی که کلیمیان در کاروانسرای کلیمیان وارامنه در قلعه فرنگیها زندگی میکنند.[۲۸]
[ویرایش] آثار تاریخی سیوند
- حوض لیرک سیوند
- خرفت خانه سیوند
- پرد هخامنشی سیوند
- سیوندخرابه
- چشمه لیرک سیوند
- حوض قدیمی لیرک سیوند
- غار سیوند
- کتیبه پهلوی تنگ خشک سیوند
- گورستان صفوی سیوند
- کاروانسرای شاه عباسی سیوند
- معدن سنگهای هخامنشی سیوند
- آثارسیوند
- الماس بری سیوند
- حمام طاقی سیوند
- عمارت قلعه فرنگی سیوند
- ساختمان اداره پست قدیم سیوند
- تپههای هخامنشی سیوند
- خانههای قدیمی سیوند
- مسجد سیوند خرابه
- کورههای آهک پزی سیوند
- باغ وعمارت امتیاز سیوند
- کاروانسرای کلیمیان
- خرابههای تنگ فشک
- دهکانه سیوند
- حمام دهکانه سیوند
- -تنگه بلاغی
[ویرایش] رود سیوند
رود سیوند از ارتفاعات خسرو شیرین اقلید فارس سرچشمه میگیرد وپس از عبور از دشت پاسارگاد وتنگه بلاغی و سیوند به رود کر پیوسته و با تشکیل رود پلوار(کلوار)به دریاچه بختگان میریزد.این روداز میان شهر تاریخی استخر وشاخهای از آن به تخت جمشید میرفته وآب شهر استخر وتخت جمشید از این رود فراهم میگشته از این رو رود سیوند رودی مقدس نزد ایرانیان بشمار میرفتهاست.سنگهای تخت جمشید بهوسیله این رودخانه از معدن سنگ سیوند برده شدهاست.آب نمای سیوندپرد(پل) هخامنشی سیوند امامزادگان ابراهیم وسلطان کرم سیوندتنگه بلاغی شهرباستانی استخروجنگلهای سیوندوکوچه باغهای سیوند از جمله آثار توریستی وتاریخی کناره این رود محسوب میشوند.از زمانهای قدیم تا به حال سدهای زیادی بر روی این رود بویژه در تنگه بلاغی ساخته شدهاست.سد سیوند برروی این رودخانه ساخته شدهاست اطراف رودخانه را چم وکندل دربر گرفته که کندل امامزاده بزرگترین کندل آن میباشد. این رود چندین دوسه که مهمترین وبزرگترین ؟آنها دوسه سیوند است ازدیگر دوسهها میتوان به دوسه قصر دشت دوسه دشتبال دوسه زنگی آباد ودوسه سیدگه اشاره کرد.رودسیوند داری قم وشیتوهای عمیق وخطرناکی است که از مهمترین انها میتوان به قم اسوری قم وردی قم وشیتوی امامزاده قم عبادی قم سربندوقم و شیتوی سلطان کرم اشاره کرد.خصوصیت بارز رودخانه سنگریزهای وماسهای بودن وپوشش غالب درختهای بید وگزوبوتههای نوند (اسفند) کاشنی وخارشتر در حاشیه آن است.دراطراف رودخانه درنا اردک وحشی شانه بسر لاک پشت خرچنگ و دال دیده میشود.پرنده نادر این منطقه فلامینگو سیوندی است که نسل آنرو به انقراض است.[content&task=view&id=896&Itemid=2 فلامینگوهای سیوندی]
[ویرایش] کوههای سیوند
کوههای سیوندازرشته کوههای زاگرس به حساب میرود که ازکوههای بلاغی آغاز شده برحاشیه راه اصلی اصفهان شیراز بر ارتفاع آن افزوده شده تادر سیوندبه بیشترین ارتفاع خود میرسد وسپس از امتداد آن رفته رفته کاسته شده تادر کمترین ارتفاع اینکوه که نقش رستم بنا شدهاست.سیوند خرابه چشمه آبمعدنی لیرک سیوند آثارهخامنشی معدن سنگ سیوند حوض قدیمی لیرک سیوند گورستان کهن سیوند قنات تاریخی سرقلات سیوند ده کانه و کورههای آهک پزی سیونددر دامنه این کوه قراردارند.این کوه دارای پوشش گیاهی انبوه بنه بادام کوهی کیالک وچشمه سارهای فراوان از جمله چشمههای آبشار اوبرو اندرز [خره]] [[تغرگی] پلنگی آبشار آغل کمر سرچشمه(چشمه ابوالمهدی) واپر کنج اشکفت چال رونی (گود روغنی) سم سمآبشار اوشه گاه و پرد وردی چال جانقلی و پاچه یادگاری است.بکر ترین جای این کوه منطقهای است وسیع که تنگ خوشنام داردو در محاوره به تنگ خشک معروف شدهاست.در این کوههادرختهای ونشک (بنه) ارژن الوک وکیالک همچنین سبزیهای کوهی جاشیر ریواس کنگر لپو بندول قارچ کارده و گیاهان دارویی درمنه و زیره کوهی فرنجمشکبه وفور یافت میشود.<زیره و فرنجمشک سیوند> دارای عطر وبوی زیادوبنام زیره وفرنجمشک سیوند شهرت یافته وازقیمت بالایی برخوردار است. در این کوهها کبک بزکوهی آهو خرس گرگ کفتار خرگوش جوجه تیغی وجغد دیده میشود.عقاب وجغد آن نمونهای خاص است ودر موزه منابع طبیعی شیراز به عنوان جغدوعقاب سیوند شناخته میشوند.
[ویرایش] باغهای سیوند
باغهای سیوند به چهار بخش صاحب دیوانی شمالی میانی وجنوبی(قنبر قنبرو)تقسیم میشده که بجزقسمت جنوبی که قدمت آن به چهل سال پیش میرسد بقیه ازقدمتی طولانی برخوردار اند.کوچه باغهای سیوند از نظر بافت وزیبایی در نوع خود بی نظیر میباشد.دیوارهای پر پیچ وخم وااستفاده ازچینه و پر چین از ویژگیهای کوچه باغهای سیونداست.آب هر چهار بخش از جوی سیوند تامین میشدهاست.هر کوچه باغ دارای یک یا دو اشکن وهر اشکن دارای چندین برم وهرباغ دارای یک بور است.ازاشکنهای معروف میتوان به اشکن فینی اشکن جفتی اشکن علیجانی اشکن محمدباقری اشکن مرادی اشکن ریگی واشکن حاج محمدرضایی اشاره کرد.سبز شدن خاکشیر شاهتره سیرموک سنبل وگلهای زیبابر روی برجههای دیوارهاواتصال هر کوچه باغ به جنگلهای سپیدار چنار وصنوبر به این کوچهها زیبایی خاصی بخشیدهاست.پس از آن چم وسپس رود خانه سیوندازویژ گیهای منحصر بفرد سیونداست.ازچمهای معروف سیوند میتوان به چم ریگی چم امامزاده چم محمودی وسربند اشاره کرد.متاسفانه امروزه تخریب دیوارهای چینهای و جایگزینی دیوارهای بلوکی توسط غیر سیوندیهایی که درسیوند اقدام به خرید باغ میکنند حیات وزندگی کوچه باغهای سیوند را به خطر انداختهاست.رویش سبزیهای خوراکی از قبیل خرسمه سیرموک قازیاقو [[پونه و ترشک تیتیره(توت وحشی) از دیگر ویژگیهای آن میباشد.گردو بادام انواع سیب گلابی زردآلو هلو شلیل انار انگور آلو زرد و بیدمشک به در باغهای سیوند یافت میشود.
[ویرایش] زیارتگاههای سیوند
[ویرایش] محلههای سیوند
کیچاحاج علی مهدی از محلههای قدیم سیوند در قسمت شمالی سیوند واقع شدهاست در جنوب این محله کیچاسرچالی میباشد که با تاسیس اداره پست سیوند در قرن ۱۸ میلادی و احداثعمارت قلعه فرنگی سیوندیا ساختمان اداره پست قدیم سیوند توسط خارجیها محله شمالی آن به محلهقلعه فرنگی گر معروف شد.
[ویرایش] سوغات سیوند
میتوان رب گوجه وخیار شور را نام برد و ازسوغاتیهای قیمی به سفیداب سنتی سیوند. ترشیجات سیوند.تهیه شده با [[سرکه سنتی رب انار آبغوره سنتی وشیره انگوروعرق بیدمشک وشاتره انواع میوههای سیوند بویژه هلو انار گردو بادام سیب وگلابی به ویژه خیار سبز اشاره کرد....
[ویرایش] شخصیتهای سیوندی
ازشخصیتهای مهم سیوند میتوان به حاج ملا محمدمیرزا سیوندی قران نویس مفسرقران ادیب وشاعر برجسته وهمچنین فرزندش ملا کربلایی احمد خرم سیوندی مفسر قران نویس وسنگ نبشته خوان و مبارز بزرگ (متوفی به شوال ۱۳۶۲ هجری قمری)سید ابولقاسم حیدری و پسرش سید حمزه حیدری <شیخ علی سیوندی>< سید حیدر سیوندی>شیخ علی اصغر سیوندی< سید حمزه سیوندی> معروف به <سید سیوندی>وهمچنین حاج سبز علی سیوندی وحاج باباخان سیوندی وپسرش حاج محمد رضا حاتم پور سیوندی (متوفی به ۱۳۶۳هجری قمری) سه تن ازتجار خیران و واقفان بزرگ از کارهای ایشان مرمت پل تاریخی سیوند تکمیل گذر گاه دختر بر تنگه بلاغی مسجد وحمام طاقی سیوند اشاره کرد.درسالهای اخیرهم عدهای به سیوندی شعر سروده اندبهترین اشعار متعلق به غلامعلی زحمت کش میباشد. سیوند دارای چهل ویک شهید از جمله شهید حمید رضا سیوند زاده(دانشجوی مهندسی مکانیک دانشگاه شریف)وشهید علی خرم (دانشجوی مهندسی عمران دانشگاه تهران) بودهاند.
[ویرایش] سد سیوند
نقشه این سد به سال ۱۳۴۹برمیگرددکه در ابتدا درمنطقهدشتبال سیوند طرح ریزی شده بود که پس از انقلاب چون در دو دوره نماینده مردم مرودشت فردی بنام کبیری از اهالی سعادت شهر بود سد به محل فعلی انتقال و تلاش وی برای تغییرنام آن به سد سیبویه نا کام ماند به طوری که نام سد سیوند امروزه نام سیوند را جهانی کردهاست.
[ویرایش] منبع
Die Mundart von Sivand by Wilhelm Eilers Journal of the American Oriental Society, Vol. ۱۱۰, No. ۴ (Oct. - [۱]Dec., ۱۹۹۰), pp. ۷۸۷-۷۸۸*
- ۱- اطلس راههای ایران
- ۲-اقلیم فارس
- ۳-زبان سیوندی گویش فراموش شده:سیف الله سیوند زاده
- ۴-راهنمای فارسی باستان ص ۱۴۷ زیر سیکا
- ۵-فرهنگ زبان پهلوی ص ۳۹۷
- ۶-(بیلی راشد محصل، محمد تقی، «سجیل» در مجلهٔ دانشکده ادبیات تبریز سال ۱۳۶۳ شماره مسلسل ۱۳۲).
- ۷-فصلنامه هستی، تابستان ۱۳۸۵نوشتهٔ محمد تقی راشد محصل پژوهشگاه علوم انسانی ۲۴/۱۲/۸۴
- ۸- تاریخچه و شجره نامه امامزاده عقیل علیه السلام
- ۹-تاریخ حمله محمود افغان به ایران
- ۱۰-واژه نامه زبان سیوندی:بهنام فانی براهنمایی محمود رضا دستغیب بهشتی دانشگاه شیراز ۱۳۷۵
- ۱۱-ارانسکی:مقدمه فقه اللغه ایرانی
- ۱۲-دکتر پرویز خانلری:تاریخ زبان فارسی
- ۱۳-فرهنگ نامهای فارسی
- ۱۴-کورش کمالی سروستانی :دانشنامه فارس
- ۱۵-اولین یادواره شهدای سیوند فارس
- ۱۶-تخت جمشید از نگاهی دیگر
- ۱۷-همایش «ایران ورجاوند»بزرگداشت پرویز ورجاوند
- ۱۸-آرشیو دانشگاه شیراز
- ۱۹-آرشیو روزنامه خبر جنوب
- ۲۰-پایگاه یادمانهای دشت پاسارگاد رامانی نوی
- ۲۲-یادمانهای باستانی دشت پاسارگاد
- ۲۳-فلامینگوهای سیوندی
- ۲۴-زبانها وگویشهای ایرانی
- ۲۵-سد سیوند
- ۲۶-خبرگزاری ایسنا
- ۲۷-اسدالله فاضل مازندرانی ,تاریخ ظهور الحق, تهران ,موسسه ملی چاپ آثار امری ,۱۳۱بدیع, ج۸قسمت اول
- ۲۸-*عزیزالله سلیمانی اردکانی , مصابیح هدایت ,تهران, لجنه ملی چاپ آثار امری, ۱۰۶بدیع[۱۳۲۸ش] , ج۲
- اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۱۸ـ۱۷.
- دانشنامه فارس کوروش کمالی سروستانیsiy:سیوند
