مسجد جامع یزد

مسجد جامع یزد
مسجد جامع یزد
نام	مسجد جامع یزد
کشور	ایران
استان	استان یزد
شهرستان	یزد
اطلاعات اثر
کاربری	مذهبی
دیرینگی	دوره ایلخانی
دورهٔ ساخت اثر	ایلخانی، آل مظفر،تیموریان، صفوی،; قاجاریه
بانی اثر	امیر علاءالدوله گرشاسب،; سید رکن الدین محمد قاضی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت	۲۰۶
تاریخ ثبت ملی	۳۱ تیر ۱۳۱۳

مختصات: ‏۷″ ۲۲′ ۵۴°شرقی ‏۵″ ۵۴′ ۳۱°شمالی / ۵۴٫۳۶۸۶۱غرب ۳۱٫۹۰۱۳۹جنوب

برای دیگر کاربردها، مسجد جامع (ابهام‌زدایی) را ببینید.

مسجد جامع یزد به شیوه یک ایوان در دل کویر می‌باشد و در طی حدود ۱۰۰ سال و سه دوره بنا شده‌است. پایه‌های اصلی مسجد را ساسانیان و بنای فعلی مسجد، از لحاظ شیوه معماری متعلق به دو دوره موسوم به آذری دانسته‌اند. بنای گنبد خانه متعلق به دوره ایلخانی و سر در رفیع مسجد را متعلق به زمان شاهرخ و دوره تیموری دانسته‌اند. این بنا از لحاظ خوابیدگی گنبد، سردر رفیع وبلند و همچنین کاشیکاری زیبا و منحصربفرد، شهرت دارد.

سبک معماری این بنا به شیوه آذری است.^[۱]

مدخل [ویرایش]

سراسرنما از مسجد جامع یزد
(نمایش سه بعدی)

نقشه مسجد جامع یزد
ماکسیم سیرو، سال ۱۳۱۵ خورشیدی

این مسجد یکی از زیباترین مساجد دورهٔ تیموری است که از نظر کاشی‌کاری، سَردَر رفیع، منارهها و کتیبهٔ آن در عداد زیباترین شاهکارهای معماری قرن نهم هجری قمری می‌باشد. گرچه ساختمان اصلی مسجد را به قبل از دورة تیموری نسبت می‌دهند ولی ساختمان فعلی بر طبق کتیبه‌های موجود نشان می‌دهد که در دورهٔ تیموری بنا گردیده‌است. کتیبه‌های مسجد یکی به خطّ کوفی آجری و دیگری به خطّ ثلث سفید بر روی کاشی لاجوردی است. در متن کتیبة سَردَرْ، نام شاهرخ تیموری و سلطان جهانشاه و تاریخ ۸۶۱ هجری قمری خوانده می‌شود. بنای کنونی مسجد با وسعتی حدود ۱۰٬۰۰۰ مترمربّع مشتمل بر سَردَر ورودی و جلوخان، صحن وسیع، رواقهای جانبی صحن، ایوان، گنبدخانه و شبستانهای طرفین آن، شبستان بزرگ ستوندار، کتابخانه، تزیینات غنیّ و زیبا و کتیبه‌ها و سنگ نوشته‌های تاریخی و غیر تاریخی است^[۲].

ویژگی‌های مهمّ بنا [ویرایش]

این مسجد به چند دلیل حایز اهمیّت است: نخست آن که قدیم‌ترین نمونهٔ معماری است که طی قرن نهم هجری قمری، در معماری مذهبی ناحیّهٔ یزد از آن تقلید شده‌است؛ این طرح مرکّب از یک مقصورهٔ گنبددار و یک شبستان مستطیل بلند و کشیده‌است. دیگر ویژگی مهمّ بنا کاربرد وسیع تاق‌های سراسری (تاق و تویزه) در شبستان‌هاست که با کاشی معرّق همراه‌است. نکتهٔ قابل توجّه دیگر در ساختمان مسجد جامع یزد، مسألهٔ ایجاد روشنایی غیر مستقیم به وسیلهٔ انعکاس نور از گچ سفید گنبد و دیوارهاست. همچنین تزیینات داخل و خارج گنبد، نمای خارجی- داخلی ایوان اصلی و محراب زیبای آن که از قسمت‌های مهمّ مسجد به شمار می‌رود، بی‌نهایت ارزنده و جالب است^[۲]