سرخه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سرخه
سور
مزومبل سرخه.jpg
کشور  ایران
استان سمنان
شهرستان سرخه
بخش مرکزی
سال شهرشدن سوم اسفند ماه 1391
مردم
جمعیت ۲۴۵۲۴نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۱۰۰ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه ۷۴ روز
اطلاعات شهری
شهردار مهندس فوادیان
ره‌آورد نان محلی و خربزه
پیش‌شماره تلفنی ۰۲۳۲
وبگاه فرمانداری سرخه
تابلوی خوش‌آمد به شهر
خوش شاموشتین


سرخه با نام محلی سور در شهرستان سرخه واقع در استان سمنان است. شهر سرخه در ۱۷۰ کیلومتری شرق شهر تهران قرار دارد و با شهرستانهای سمنان از شرق و آرادان از غرب و فیروزکوه از شمال و مهدیشهر از شمال شرقی و استان اصفهان از جنوب همسایه است و مرکز شهرستان سرخه شهر سرخه می‌باشد.[۱] جمعیت فعلی شهرستان ۲۴۵۲۴ نفر می‌باشد.[۲]

نام‌شناسی و تاریخچه[ویرایش]

وجه تسمیه این شهر را وجود کوه‌های سرخ در اطراف آن گفته‌اند از آنجایی که در گویش سرخه‌ای به سرخه «سور» گفته می‌شود و سور در فارسی به معنی سرخ می‌باشد می‌توان گفت این وجه تسمیه درست است (در منابع قدیمی نیز از سرخه با همین نام یاد شده). نظرهای دیگری هم مطرح است که بیشتر به افسانه می‌ماند تا حقیقت. «ابن رُسته» از اولین جغرافی نویسان جهان اسلام، بیش از هزار و صد سال پیش، در کتاب «اعلاق النفیسه»، نام سرخه این دیار کهن را در کنار شهر سمنان ثبت کرده‌است. مسجد چهل ستون سرخه نیز یادگار آن سالهاست.

این بخش در سال ۱۳۹۱ به شهرستان سرخه ارتقاء یافت.[۳]

زبان[ویرایش]

کوچه باغ شهرسرخه

مردم سرخه به گویش سرخه‌ای سخن می‌گویند. سرخه یکی از شهرهای منطقه کهن قومس است که به تعبیر دکتر منوچهر ستوده، قومس جزیره لهجه‌هاست و کانون گویش‌های اصیل ایران. گویش سرخه‌ای را در گروه گویش‌های حاشیه دریای خزر و زیرمجموعه گویش‌های ایرانی نو غربی می‌دانند.

شهرستان سرخه به‌عنوان جزیره لهجه‌ها مشهور است چون در هر روستای آن به یک لهجه و گویش صحبت می‌کنند و شهرسرخه مرکز این شهرستان به گویشی سخن می‌گویند که قابل نوشتن است . آنها شهرسرخه را سور می‌نامند وبطور مثال برای برادر و خواهر از کوچک به بزرگ الفاظ مخصوصی دارند به برادر بزرگتر می‌گویند " دادا " به برادر کوچکتر می‌گویند " به ری " به خواهر بزرگتر می‌گویند " دودو " وبه خواهر کوچکتر می‌گویند " خاکی " به پسر می‌گویند " لیزی " و به دختر می‌گویند " دوک کی " و.... خلاصه زبان سخت و زیبایست.

  • رسالت قلم می‌نویسد:

"مردم سرخه به گویش سرخه‌ای سخن می‌گویند. تا کنون پژوهش‌های پراکنده‌ای در مورد این گویش انجام شده است. برخی مستشرقین زبان‌شناس (مانند آرتور کریستن سن) و محققان فارسی زبان، مطالبی در مورد گویش سرخه‌ای نوشته‌اند." و می‌افزاید: " ساختار دستوری و واژگان این گویش در کنار لهجهٔ سرخه‌ای آن را از همهٔ گویش‌های جزیرهٔ لهجه‌ها و لهجه‌های ایرانی متمایز کرده است. گویش سرخه‌ای برای غیر سرخه‌ای زبان‌ها تقریباً غیر قابل فهم است، با این حال بین این زبان با گویش‌های اطراف و گویش‌های لری، مازندرانی و گیلکی اشتراکات زیادی در واژگان دیده می‌شود. همین ویژگی غیر قابل فهم بودن، باعث شده بود در نبرد هشت سالهٔ مبارزان ایرانی با دشمن بعثی در بسیاری از موارد از گویش سرخه‌ای به عنوان زبانی مطمئن در ارتباطات مخابراتی جبهه استفاده شود که این مسئله مشهور است

روستاهای سرخه و گویش های متفاوت[ویرایش]

لاسجرد روستایی با کمتر از هزار نفر در ۱۲ کیلومتری غرب شهرسرخه، افتر روستایی با کمتر از دو هزار نفر در شمال شهرسرخه، بیابانک، مومن‌آباد سرخه روستایی با بیش از دو هزار نفر در شرق شهرسرخه و مرکز بخش هفدر شهرستان سرخه ، اسدآباد سرخه و اروانه سرخه و روستای امامزاده عبدالله و ایج وجوین و صوفی آباد ونظامی و... از روستاهای اطراف سرخه هستند که گویش‌های متفاوت این روستاها از نکات جالب توجه است.

مکانهای تاریخی[ویرایش]

این شهرستان دارای آثار تاریخی از قبیل مسجد چهل ستون، حمام بیرون دژ، قلعه جهان آباد، منزل حاج حشمت، آب انبار قدیمی، بقعه پیر غریب و کاروانسرای لاسجرد و امام زاده سید محمد بن زید سرخه و قلعه افتر وآرامگاه اعلا الدوله و درویش محمد ویخچالهای درجنوب شهرسرخه و مجموعه باستانی روستای بیابانک سرخه و... است.

محصولات کشاورزی[ویرایش]

انار شهر ستان سرخه

.

از عمده‌ترین محصولات کشاورزی سرخه می‌توان به خربزه (صیفی جات بخصوص خربزه)، انار، پنبه و گندم وجو اشاره کرد. البته در سالهای اخیر زیتون و پسته نیز جزوه محصولات سرخه شده‌اند و زمینهای بزرگ زیادی به کشت این محصولات اختصاص پیدا کرده است بطوری که در سطح شهرستان سرخه وروستاهایش مردم بسوی کاشت درخت زیتون رو آورده‌اند و در سالهای آینده یکی از بهترین محصولات سرخه زیتون و پسته خواهد بود هم اکنون در شهرستان سرخه کارخانه روغن کشی زیتون فعالیت می‌کند و مردم سرخه و اطراف هم از میوه زیتون استفاده می‌کنند و هم از روغن زیتون بهره می‌برند .

محصولات دامی و طیور[ویرایش]

صنعت دامپروری در سرخه نسبت به صنعت طیور از رشد کمتری برخوردار است. در اطراف شهر سرخه مراکز مختلفی وجود دارد که به پرورش مرغ گوشتی، تخمی و شتر مرغ می‌پردازند. ودر آینده پرورش بوقلمون (که در زمانهای قدیم در سرخه مرسوم بوده و در سفرنامه ناصرالدین شاه به آن اشاره شده) وبلدرچین و... به صنعت طیور شهرستان سرخه اضافه می‌شود که مرغداریها و دامداریها در جای جای شهرستان سرخه پراکنده هستند همچنین در کویر شهرستان سرخه شتر نیز پرورش پیدا می‌کند.

صنایع سرخه[ویرایش]

با توجه به معادن وسیع نمک و گچ در اطراف سرخه واحدهای مختلفی در زمینه فراوری گچ و تولید نمک‌های خوراکی فعال هستند. همچنین واحد تولیدی کربنات سدیم در جنوب این شهر واقع شده است که از مواد اولیه نمک و آهک اطراف سرخه جهت تولید کربنات سدیم استفاده می‌نماید. صنعت پلاستیک نیز در سرخه از رونق مناسبی برخوردار است و واحدهای کوچک زیادی اقدام به تولید قطعات پلاستیک می‌کنند.

همچنین شهرک‌های صنعتی زیادی در شهرستان فعالند که عبارتند از:

  • شهرک صنعتی سرخه در شرق شهرسرخه انتهای بلوار امام رضا
  • شهرک صنعتی تخصصی گچ عبداله آباد شهرستان سرخه در کیلومتر ۳۰ شهرسرخه
  • شهرک صنعتی تخصصی گچ افتر در کیلومتر ۲۰ شمال شهر سرخه
  • شهرک صنعتی تخصصی گچ مومن آباد در کیلومتر ۱۰ شرق شهر سرخه
  • ناحیه صنعتی برکیان شمال روستای لاسجرد سرخه کیلومتر ۱۶ شمال غربی شهر سرخه
  • ناحیه صنعتی جنوب سرخه که کارخانه جات آجر پزی و قیر امولسیونی و کارخانه جات کربنات سدیم سرخه و ... در آنجا مستقر شده‌اند.
  • در شمال شهر سرخه در منطقه آسیاب پنجم واحدهای صنعتی دیگری مانند کارخانه سیم وکابل شاهین و.. وجود دارند که به این رونق اقتصادی شهرستان کمک کرده‌اند.

آثار تاریخی[ویرایش]

  • آب انبار قدیمی (موزومَبل)
  • آسیاب‌های آبی
  • حمام بیرون دژ
  • خانه حشمت اللشکر ( حاج حشمت )
  • خانه عزیزیان؛
  • قلعه جهان آباد
  • کاروانسرای شاه عباسی لاسجردسرخه
  • یخچال جنوب شهرسرخه
  • آب انبار ومجموعه تاریخی روستای بیابانک سرخه؛
  • امامزاده سیدمحمد بن زید سرخه،
  • قلعه وامامزاده روستای افتر شهرستان سرخه
  • امامزاده مصیب غرب شهرسرخه

مساجد[ویرایش]

  • مسجد امام هادی سرخه:

در محله کلان سرخه و در مرکز این محله واقع شده و از جنوب به آب انبار بیرون دژ منتهی می شود.

تاریخچه بنا: این مسجد منسوب به دوره قاجار است و در کنج جنوب غربی مسجد که محراب وجود دارد، یادگار قدیمی روی گچ نوشته اند که تاریخ تعمیر و مرمت این بنا را نشان می دهد. لذا قدمت این مسجد بیش از 200 سال می باشد. این مسجد به شماره 4433 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مشخصات بنا: بنا بر پایه مستطیل با کشیدگی محور شمال، جنوب و در 3 فرش انداز با 2 ردیف چشمه در امتداد محور شمال- جنوب همراه با حیاطی کوچک در شمال آن ساخته شده است. در نمای غربی مسجد طاقنما و ایوانهای کوچکی دیده می شود که تکرار این بدنه در قسمت شمالی و غربی حیاط بیرونی می باشد. مصالح تشکیل دهنده این بنا از خشت و گل با اندود گچ می باشد. [۴]

  • مسجد چهل ستون سرخه،
  • مسجد جامع روستای جوین سرخه
  • مسجد ولیعصر (عج)

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

در اطراف این شهر چشمه‌های آب معدنی متعددی وجود دارد که تعدادی از آنها از این قرارند:

  • چشمه معدنی شورآب (شمال غربی سرخه)
  • چشمه معدنی نمک‌دره (جنوب سرخه)
  • چشمه معدنی تلخ‌آب غرب سرخه
  • روستای جوین سرخه
  • امامزاده محمد بن زید سرخه
  • روستای ایج و امامزاده عبدالله سرخه
  • گردنه بشم شمال سرخه
  • دو خالگاه در مسیر رودخانه سرخه
  • خنار (خونار) در شمال امامزاده عبداله سرخه
  • روستای گور سفید شمال سرخه

چشمه های آب معدنی[ویرایش]

شهرستان سرخه اگرچه در منطقه‌ای کویری واقع شده اما در این جغرافیا چشمه‌های متعددی وجود دارد.

چشمه‌ی معدنی نمک‌دره:'

چشمه‌ی نمک‌دره یکی دیگر از چشمه‌هایی است که در 6 کیلومتری جنوب شهر سرخه و در کنار روستای بیابانک قرار دارد. آب این چشمه از گنبدهای نمکی جاریست و مردم برای استفاده از آن در چاله‌هایی که اطراف آن را لایه‌های ضخیم نمک پوشانده است، استحمام می‌کنند. میزان غلظت نمک آن بحدی است که به هیچ‌عنوان نمی‌توان سر را به زیر آب فرو برد.

مردم معتقدند که آب چشمه‌ی نمک‌دره برای درمان کمر درد و پا درد سودمند است.


چشمه‌ی معدنی تلخاب:

وجه تسمیه چشمه:

به علت فراوانی گوگرد در اب این چشمه معدنی آب ان تلخ و غیر قابل شرب است.

ویژگی چشمه:

این چشمه در در شش کیلومتری غرب روستا لاسجرد و در مسیر لاسجرد به گرمسار واقع میباشد آب تلخ شامل دو چشمه به نام های چشمه و سیه کله است که محدوده ای استخری شکل را بوجود اورده اند.

آب این چشمه ها دارای گوگرد و مزه آن تلخ است.مردم در فصل تابستان برای رفع گرمی بدن و همچنین تفریح به آنجا میروند.در ضلع جنوبی این چشمه نیزاری زیبا قرار داردکه در فصول مختلف سال محل زندگی پرندگان مهاجر میباشد. در ضلع شمالی چشمه انبوهی از درختچه های گز وجود دارد که انسان را به یاد جنگلهای بلوط استان ایلام می اندازد اطراف چشمه را کوه های خاکی به رنگ سرخ و لاجوردی احاطه کرده است آب این چشمه برای درمان بیماری هایی مانند : یرقان،زردی،واریس،خوارشه،کهیر،پادرد و سردرد مفید میباشد در تابستان این چشمه پذیرای مهمانانی از شهرهای مختلف استان سمنان،تهران،مرکزی،اصفهان و مازندران میباشد.

چشمه‌ی آب معدنی شورآب:

آب این چشمه از یک رشته قنات تشکیل شده است که در شمال غربی شهر سرخه قرار دارد. مردم در فصل تابستان با پیمودن مسیر 5 کیلومتری از شهر سرخه به مظهر(محل خروج) آب قنات شورآب می‌روند و در آن استحمام می‌کنند. این آب، گوگرد فراوانی دارد که برای درمان بیماری‌های سردرد و چشم درد استفاده می‌شود و نمی‌توان مدت زیادی در آن ماند چون گازهای زیادی که از آن متصاعد می‌شود، سرگیجه‌آور است. [۵]

گالری[ویرایش]


پانویس[ویرایش]

  1. «ایجاد شهرستان سرخه به مرکزیت شهر سرخه در استان سمنان». پورتال رسمی وزارت کشور، ۲ اسفند ۱۳۹۱. 
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵ - نتایج تفصیلی استان سمنان». مرکز آمار ایران. 
  3. «شهرستان سرخه به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، ۱۵ بهمن ۱۳۹۱. 
  4. انجمن رسالت قلم سرخه
  5. نقل از http://sorkheh.net انجمن رسالت قلم سرخه]

جستارهای وابسته[ویرایش]


پیوند به بیرون[ویرایش]