مهدی‌شهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
«سنگسر» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر سنگسر (ابهام‌زدایی) را ببینید.
مهدیشهر
Mahdi Shahr.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان سمنان
شهرستان مهدی‌شهر
بخش بخش مرکزی
نام(های) دیگر سنگسر
نام(های) قدیمی سکسار
سال شهرشدن ۱۳۰۷
مردم
جمعیت ۲۱٬۰۰۶
رشد جمعیت ۲/۳
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۶۳۰ متر
اطلاعات شهری
شهردار مهندس شیردل عرب
ره‌آورد لبنبات سنگسری و گوشت سنگسری و نان سنتی
پیش‌شماره تلفنی ۰۲۳
وبگاه سایت شورای شهر
تابلوی خوش‌آمد به شهر
خوش میین


مهدی‌شهر (نام دیگر: سنگسر)، مرکز شهرستان مهدی‌شهر در استان سمنان است. مهدی‌شهر قبل از انقلاب، سنگسر نامیده می‌شد و هم اکنون نیز در بین عموم مردم به این نام شهرت دارد.
این شهر حدوداً در ۱۵ کیلومتری شمال شهر سمنان واقع شده است و از سمت شمال با شهمیرزاد (از شهرهای استان سمنانکیاسر (از شهرهای استان مازندران) و ساری (مرکز استان مازندران)، از سمت غرب با سرخه (از شهرهای استان سمنان) و فیروزکوه (از شهرهای استان تهران) و از سمت شرق با دامغان (از شهرهای استان سمنان) ارتباط دارد.
موقعیت جغرافیایی این شهر، ۵۳ درجه و ۲۱ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۵ درجه و ۴۳ دقیقه عرض جغرافیایی می‌باشد[۱] و ارتفاع مرکز آن از سطح دریا ۱٬۶۳۰ متر است.

جمعیت[ویرایش]

به گواهی آمارهای سرشماری، مهدیشهر شهری کاملاً مهاجرفرست بوده است، بطوری که جمعیت آن از ۱۴۵۰۰ نفر در سال ۱۳۲۹ به ۹۱۰۱ نفر در سال ۱۳۳۵ کاهش یافته است . این شهر در سال ۱۳۳۵ سومین شهر پرجمعیت استان سمنان بوده است که به تدریج به جایگاه پنجم تنزل پیدا کرده است .

اما با فعال شدن صنعت در این شهر، مجدداً از سال ۱۳۵۵ روند رشد جمعیتی ادامه می یابد بطوری که هم اکنون رشد جمعیت مهدیشهر ۲/۳ درصد است .

جمعیت شهرستان مهدی‌شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۶٬۸۷۵ و جمعیت مهدی‌شهر برابر ۲۱٬۰۰۶ نفر بوده‌است.[۲]

نتایج سرشماری‌های مهدی‌شهر در سال‌های مختلف: [۳]

سال[۴] ۱۳۲۹ ۱۳۳۵ ۱۳۴۵ ۱۳۵۵ ۱۳۶۵ ۱۳۷۵ ۱۳۸۵
جمعیت[۵] ۱۴٬۵۰۰ ۹٬۱۰۱ ۱۰٬۲۴۴ ۱۰٬۶۵۹ ۱۴٬۳۶۶ ۱۶٬۴۵۳ ۲۱٬۰۰۶

مردم‌شناسی[ویرایش]

سنگسری‌ها از اولین دسته‌های آریایی هستند که به ایران آمده‌اند و هنوز گویش باستانی ویژه خود را حفظ نموده و به سنن باستانی پایبند هستند.[۶]

دین مردم مهدی شهر (سنگسر)، اسلام و مذهب شیعه دوازده امامی می‌باشد.

در گذشته، سنگسری‌ها زندگی عشایری داشتند که دامنه کوچ آنها از استان‌های تهران و مازندران تا گلستان و خراسان را دربرمی‌گرفت ولی اکنون بیشتر مردم شهرنشین گشته‌اند.[۷]

عشایر سنگسری در استفاده از شیر گوسفند مهارت خاصی دارند و انواع لبنیات مرغوب و منحصربه‌فرد خود را از آن تهیه می‌کنند که تعداد این لبنیات به بیش از ۳۰ نوع می‌رسد که مهم‌ترین آنها: ماست، دوغ، آرشه، پنیر، لور، چیکو، کشک، وارعون و ... می‌باشد. همچنین گوسفندان سنگسری از حیث پرواری بی‌نظیراند و محصول گوشت آنها تقریباً ٪۶۰ وزن گوسفند پیش از ذبح شدن است.[۸]

پیشینه تاریخی[ویرایش]

غار دربند سنگسر (مهدی‌شهر) از غارهای جالب و دیدنی برای گردشگران و محققان

سابقه تاریخی این شهر به پیش از اسلام و حتی به زمان سلسله‌های پیشدادی می‌رسد. در شاهنامه فردوسی از سنگسر که همان سکسر یا سکسار باشند سخن رفته‌است. در روایات ملی و حماسه‌های ایران نیز از سکسر و سکساران یاد شده. همچنین به سگساران در چندین جا از شاهنامه فردوسی اشاره شده‌است[۹]، از جمله رای زدن تورانیان از جنگ ایران:

ز بز گوش و سگسار و مازندران کس آریم با گرزهای گران

در فرهنگ شاهنامه، ذیل کلمه سگسار آمده است: «از مرز و بوم‌هایی که داهیان در آن جای گرفتند». و راجع به داهیان در ذیل کلمه سکزی می‌خوانیم: «... داه گروهی بودند از آرین که در دشت خوارزم جای گرفتند و پس از آن در کنار جنوبی دریای خزر جایگیر شدند. از ... آنان مردم بستوه آمدند. پادشاه ایران گروه داه را پراکنده ساخت. یکدسته از آنان را به زابلستان کوچانید و آنان را سکزی خواندند ... و دشت خوارزم داهستان نامیده شد که مخفف آن دهستان است و اکنون به دهستان معروف است و یکدسته از گروه داه را در زمینی جای دادند در طبرستان ...». به این ترتیب می‌توان گفت سنگسر که در نواحی جنوبی دریای خزر قرار دارد جزئی از سگسار باستانی است و سنگسری‌ها از بازماندگان داهیان و با مردم سیستان(سجستان) و خوارزمیان قدیم از یک نژاد می‌باشند.

مردم این دیار از دیر باز در پاسداری از سرزمین ایران پیش قدم بوده که به عنوان نمونه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

از سال ۱۳۰۷ مهدی‌شهر دارای شهرداری مردمی بوده و در سال ۱۳۱۴ به‌عنوان چهارمین شهر استان سمنان توسط وزارت کشور به رسمیت شناخته شد. ناحیه مهدیشهرتا قبل از شهریور ۱۳۲۰ دارای فرمانداری نظامی بود که دودانگه و چهاردانگه و نقاط دیگری از شهرستان ساری سابق جزء آن بوده است. یادآوری می‌شود که در فرهنگ جغرافیایی ایران که در سال ۱۳۲۹ چاپ شده است، این ناحیه با حدود و مشخصات کنونی به عنوان بخش مهدیشهر آمده است.[۱۴] این بخش در ۱۳۸۷ به شهرستان مهدی‌شهر ارتقاء یافت.[۱۵]

نوشتار اصلی: جغرافیای تاریخی مهدیشهر


مورخان عرب در دوران پس از اسلام سنگسر را در کتاب‌های خود رأس الکلب ثبت کرده‌اند و این جمله ترجمه اشتباهی از نام سگسر است که در کتاب‌های آنان راه یافته و به همین صورت گفته شده‌است.

مکان‌های دیدنی[ویرایش]

سراسرنمای شهر مهدیشهر (سنگسر) از ارتفاعات الله صحفه

صنعت[ویرایش]

اقتصاد و فلسفه وجودی شهر مهدیشهر بر صنعت و دامداری آن استوار است . به گواهی آمارهای موجود در سال ۱۳۸۷، صنعت مهدیشهر ۲۳ درصد از سهم صادرات استان سمنان به خارج از کشور را بخود اختصاص داده است . [۱۶]

پایه گذاری صنعت در شهرستان مهدیشهر،به دهه ۱۳۵۰ شمسی باز می گردد . در این دهه هژبر یزدانی سرمایه دار فقید سنگسری، طرح ایجاد ۱۳ کارخانه عظیم را در جنوب غربی مهدیشهر به اجرا درآورد . تا پیش از وقوع انقلاب ۵۷ و کوچ اجباری او به کاستاریکا، وی سه کارخانه ریسندگی پاکریس، کفش اطمینان و پی وی سی، را بثمر نشاند و سنگسر آنروز عملاً به شهری مهاجرپذیر بدل شد .

پس از خروج او از کشور، روند رشد صنعت مهدیشهر پس از وقفه ای طولانی مدت باردیگر سیر صعودی یافت و به تدریج واحدهای دیگری در کنار کارخانجات هژبر یزدانی شکل گرفت . عمده صنعت مهدیشهر مربوط به قطعه سازی خودرو، صنعتی سازی ساختمان، صنایع UPVC، صنعت کاشی، سیمان، گچ و صنایع تولید کفش است .

از جمله بزرگترین واحد های این شهر می توان به کارخانه تولید ملات خشک، کارخانجات گروه صنعتی روستا ( وابسته به شرکت سایپا )، کارخانجات قطعه سازی غرب استیل، کارخانجات کفش نوید بهمن، کارخانه کاشی سمنان، کارخانجات نوین خزر، سیمان ، گچ الماس، پی وی سی و .. اشاره کرد . هم اکنون شهر مهدیشهر دارای ۳ شهرک صنعتی است که در جنوب و جنوب غرب آن استقرار یافته‌اند . این شهرک ها زمینه اشتغال بیش از ۸۰۰۰ نیروی کار را فراهم کرده‌اند . [۱۷]

اطلاعات شهرک های صنعتی مهدیشهر بدین شرح است .

زبان[ویرایش]

نوشتار اصلی: زبان سنگسری

زبان سنگسری(ISO/DIS ۶۳۹-۳) عضوی از شاخهٔ شمال غربی زبان‌های ایرانی است[۱۸] و با زبان سمنانی ٬ سرخه‌ای، شهمیرزادی و لاسگردی که از آبادی‌های مهم شهرستان سمنان و شهرستان مهدیشهر محسوب می‌شود. نزدیکی و شباهت خاصی دارد.[۱۹]

زبان سنگسری در تاریخ معاصر مورد تجزیه و تحلیل بسیاری از کارشناسان و خبرگان رشته زبان شناسی قرار گرفته است .

برای نمونه پروفسور ویندفوهر استاد دانشگاه میشیگان آمریکا، در سال ۱۹۶۵ رساله دکترا خود را با موضوع "ریخت شناسی افعال زبان سنگسری" ارائه داد . [۲۰]

همچنین پروفسور چراغعلی اعظمی سنگسری در رساله ای مجزا و با همکاری پروفسور ویندفوهر، کتابی ماندگار با عنوان "واژه نامه سنگسری" نوشته است که مع‌الاسف بسیاری از افعال و کلمات موجود در این کتاب دیگر بین اهالی سنگسر تکلم نمی‌شود .

اهالی مهدیشهرزبان فارسی را نیز بخوبی صحبت می‌کنند ولی در بین خود ترجیح می‌دهند که با زبان خویش حرف بزنند که در این صورت دیگران از آن چیزی سر در نمی‌آورند.[۲۱]

عشایر ایل سنگسری[ویرایش]

نمایی از گوت ( سیاه چادر عشایر ایل سنگسر ) در ییلاق دماوند
نوشتار اصلی: عشایر ایل سنگسری

سنگسری ها شاخص ترین کوچندگان دامنه های البرز هستند . آنها طولانی ترین مسیر کوچ جهان را طی می کنند به طوری که فاصله ی دورترین نقطه ی ییلاقی و قشلاقی آنان به بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر می رسد. [۲۲] برنارد هوکارد محقق مشهور اروپایی نیز معتقد است عشایر ایل سنگسری طولانی ترین مسیر کوچ رو جهان را دارا هستند .

سیاه چادر عشایر سنگسری که "گوت" نام دارد منحصربه‌فرد است و از ساختار ویژه ای برخوردار است . تقسیمات داخلی سیاه چادر سنگسری همسان معماری ایرانی است . پلاس سنگسری کف آن را مفروش و دیوارهای نقش دار، فضای داخل چادر را به محل میهمانان، خانواده و آشپزخانه تقکیک می کنند . دست بافته ها و آویزه های بسیاری که دارای نقش و رنگ هستند در داخل چادرها کاربرد دارند.

عشایر ایل سنگسری از شیر گوسفند و بز ، 32 نوع محصول لبنی تولید می کنند. همچنین آنان در تولید نوعی شکلات محلی به نام چیکو تبحر خاصی دارند . چیکو و روغن زرد که ماحصل تلاش عشایر سختکوش ایل سنگسر است، بخشی از سوغات مهدیشهر را تشکیل می دهد .

امروزه بخش هایی از مراتع استان های سمنان، تهران، قزوین، قم، مرکزی، مازندران، گلستان، گیلان، خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی، و اصفهان همچنان در اختیار عشایر ایل سنگسر قرار دارد . [۲۳]

شهر مهدی شهر (سنگسر)، مرکز شهرستان مهدیشهر، خاستگاه ایل سنگسری است که خانوارهای عشایری از اواخر شهریور تا اواسط خرداد ماه در آن سکونت دارند .[۲۴]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

قدمت دانشگاه در شهر مهدیشهر به سال ۱۳۶۷ باز می گردد . در این دوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی به همت خیرین مهدیشهر، بویژه زنده یاد عزیز نورانی در منطقه دربند مهدیشهر احداث شد . متأسفانه در مدت بیش از ۲۰ سال به دلیل سایه سنگین مرکز استان بر روی این شهر، هیچگونه توجهی از سوی دولت به توسعه واحدهای دانشگاهی مهدیشهر صورت نپذیرفت . اما از سال ۱۳۸۵ به بعد به بتدریج دانشگاههای آزاد، پیام نور و علمی کاربردی، در این شهر فعال شدند که بجز دانشگاه پیام نور، باقی مراکز آموزشی از هزینه بخش خصوصی اداره می شود . واحدهای دانشگاهی مهدیشهر هم اکنون پذیرای بیش از ۳۰۰۰ دانشجوست .

فهرستی از دانشگاههای مستقر در شهر مهدیشهر :

صنایع دستی[ویرایش]

میدان شهدای سنگسر

صنایع دستی سنگسری‌ها شامل قالی بافی، نمد مالی، گلیم و جاجیم بافی و همچنین بافتن پارچه‌های کمابیش ظریف مانند چادر، برک، شال، مقنعه و … می‌باشد. اندازه قالی‌ها معمولاً بزرگ نیست و کمتر به بافتن قالی‌های بزرگ دست می‌زدنند. بافت نوعی قالی در آن جلب توجه می‌کند که همان قالی خود رنگ که در برخی نقاط دیگر ایران هم بافته می‌شود. در این نوع قالی از رنگ طبیعی پشم (سفید، سیاه، خاکستری، قهوه‌ای، میشی و …) استفاده می‌کنند.[۲۵] همچنین زنان سنگسری دارای لباس‌های ویژه‌ای هستند مانند «ساخته مکنه» که روسری ابریشمین خوش رنگ و نگاری است که قرن‌ها آن را بافته، زینت داده و به ترتیب خاصی می‌بندند.[۲۶]

ریشه نام[ویرایش]

پیرامون ریشه نام سنگسر دو نظریه وجود دارد:[۲۷]

  1. چون در اطراف این محل کوه‌های سنگی و سخت وجود داشته، آن را سنگسار نامیده‌اند که به تخفیف سنگسر شده‌است.
  2. در آغاز اسلام این نام را سنگسر بر زبان می‌رانده‌اند و چه سنگسر و این آبادی نشیمنگاه سکاها بوده‌است بنابراین سنگسر تحریف شده سگسر می‌باشد.

در گذشته معمولاً نامگذاری شهرها و روستاها بر اساس شرایط اقلیمی بوده‌است و سنگسر نیز منطقه‌ای کاملاً کوهستانی و زمین آن نسبتاً سخت بوده‌است و انواع سنگ‌ها به وفور در آن دیده می‌شود. آنست که در ترکیب‌های وصفی و اضافی، همواره صفت پیش از موصوف و مضافٌ‌الیه پیش از مضاف می‌آید. به‌عنوان مثال، به سنگ سیاه می‌گویند:[۲۸]

تغییر نام[ویرایش]

پس از انقلاب ۱۳۵۷، در سال ۱۳۵۸ سنگسر به صورت رسمی مهدی‌شهر نامیده شد.

ورزش[ویرایش]

شهرستان مهدی‌شهر از قطب‌های اصلی هاکی در ایران است و این منطقه همواره تعدادی بازیکن در اردوهای تیم ملی دارد.[۲۹] در یکی از میدان‌های اصلی این شهر تندیس بازیکن هاکی قرار دارد. همچنین با توجه به پیشینه عشایری ، یکی از تفریحات مردم مهدیشهر اسب‌سواری است.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ۳.
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. جمعیت سال‌های ۱۳۲۹، ۱۳۳۵، ۱۳۴۵ و ۱۳۵۵ از (طاهری ۹۵) و در سال ۱۳۶۵ از (سایت شورای اسلامی شهر مهدی‌شهر) و در سال ۱۳۷۵ از (واحد پژوهش و تألیف گیتاشناسی، زیر نظر سعید بختیاری.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳)؛ می‌باشد.
  4. جمعیت‌ها در سال ۱۳۲۹ بر طبق فرهنگ جغرافیای ایران (ستاد ارتش)، در سال ۱۳۲۹ بر طبق آمارگیری رسمی کشور و در بقیه سال‌ها بر طبق سرشماری مرکز نفوس و مسکن مرکز آمار ایران می‌باشد.
  5. در تمام سال‌ها به جز سال ۱۳۳۵ جمعیت شهر مهدی شهر همراه با محله زیارت می‌باشد
  6. افشار سیستانی ۱۰۹۱.
  7. طاهری ۱۴۸.
  8. طاهری ۱۴۳.
  9. شاهنامهٔ فردوسی داستان خاقان چین، صفحهٔ ۱۰، بیت ۱۱. داستان منوچهر، صفحهٔ ۲۴، بیت ۱۹ و صفحهٔ ۳۱، بیت ۸. داستان کاموس کشانی، صفحهٔ ۲۶، بیت ۱۹.
  10. لابیرد، آلفرد. سلیمان‌خان قانونی و شاه طهماسب. ترجمهٔ ربیع‌الله منصوری. انتشارات زرّین، سال ۱۳۶۹، چاپ چهارم.
  11. حقیقت ۱۵۲.
  12. بامداد ۱۳۲ و ۵۰۳.
  13. سایت شورای اسلامی شهر مهدی‌شهر
  14. طاهری ۸۷ و سایت شورای اسلامی شهر مهدی‌شهر.
  15. خبرگزاری جمهوری اسلامی. «اولین فرماندار شهرستان مهدیشهر معرفی شد». ۲۵/۰۴/۸۷. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۸۷. 
  16. «سهم ۲۳ درصدی مهدیشهر از صادرات استان سمنان به خارج از کشور». 16 بهمن 1387. بازبینی‌شده در 31 تیر 1390. 
  17. «مهدی‌شهر نیوز». ۲۷ فروردین ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۹. 
  18. [۱].
  19. تعدادی سنگسری ۱۰.
  20. «ریخت شناسی افعال زبان سنگسری در دست ترجمه»(فارسی)‎. مهدیشهر نیوز، 12 تیر 1390. بازبینی‌شده در 31تیر 1390. 
  21. طاهری ۸۶.
  22. «قلمرو ایل سنگسر»(فارسی)‎. مهدیشهر نیوز، ۱ آبان 1388. بازبینی‌شده در 31 تیر 1390. 
  23. «قلمرو ایل سنگسر»(فارسی)‎. مهدیشهر نیوز، ۱ آبان 1388. بازبینی‌شده در 31 تیر 1390. 
  24. «قشلاق عشاير سنگسري»(فارسی)‎. سایت شورای شهر مهدیشهر. بازبینی‌شده در 31 تیر 1390. 
  25. طاهری ۱۷۸.
  26. اعظمی سنگسری ۳۶.
  27. نوبان ۷۸.
  28. تعداری سنگسری ۱۱.
  29. خبرگزاری جمهوری اسلامی. «دبیر فدراسیون هاكی: ایران آمادگی پذیرش میزبانی رقابتهای هاكی داخل سالن آسیا را دارد». ۱۴/۰۵/۸۷. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۸۷. 

منابع[ویرایش]

  • اعظمی سنگسری، چراغعلی. تاریخ سنگسر-مهدیشهر. چاپ اوّل. مؤلف، ۱۳۷۱. 
  • افشار سیستانی، ایرج. مقدمه‌ای بر شناخت ایلها و چادرنشینان و طوایف عشایری ایران(جلد ۲). چاپ اوّل. مؤلف، ۱۳۶۶. 
  • بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری(جلد ۱). چاپ اوّل. تهران: زوار، ۱۳۵۷. 
  • تعدادی سنگسری، فاطمه. ادبیات عامیانهٔ سنگسر. چاپ اوّل. سیب سبز، ۱۳۸۱. ISBN 964-93115-5-6. 
  • حقیقت، عبدالرفیع (رفیع). تاریخ قومس. چاپ سوّم. تهران: کومش، ۱۳۷۰. 
  • سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور جمهوری اسلامی ایران (سمنان جلد ۳۹). چاپ اوّل. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۶۸. 
  • طاهری، تقی. بخش سنگسر. سمنان: دفتر برنامه و بودجهٔ سمنان، ۱۳۵۵. 
  • لابیرد، آلفرد. سلیمان‌خان قانونی و شاه طهماسب. ترجمهٔ ربیع‌الله منصوری. چاپ چهارم. زرّین، ۱۳۶۹. 
  • نوبان، مهرالزمان. وجه تسميهٔ شهرها و روستاهای ايران. چاپ اوّل. تهران: حسین‌علی نوبان، ۱۳۶۵. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مهدی‌شهر موجود است.