نیازبان

نیازبان در مدل درختی زبان‌شناسی تاریخی نیای مشترک زبان‌هاییست که یک خانوادهٔ زبانی را تشکیل می‌دهند.

در اغلب موارد، نیازبان به طور مستقیم آشکار نیست. در این دست موارد، می‌توان با مقایسه اعضای گوناگون خانواده زبانی از طریق روش مقایسه‌ای آن را بازسازی کرد. سطح تکاملی که در فرایند بازسازی به دست می‌آید متغیر است، و به میزان کامل بودن شواهد از زبان‌های آن نسل و نیز به کیفیت تلاش زبان‌شناسانی که بر روی آن کار می‌کنند بستگی دارد. از جملهٔ برخی از نیازبان‌های بی‌گواه (تصدیق‌نشده در منابع به‌جامانده) که برایشان بازسازی به کار رفته، می‌توان به نیاهندواروپایی، نیااورالی، و نیادراویدی اشاره کرد.

در موارد دیگر، نیازبان در متون به‌جامانده گواهی و تصدیق شده‌است. برای مثال، لاتین، نیازبانِ خانوادهٔ زبان رومی است که زبان‌های نوینی همچون فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی، پرتغالی، و رومانیایی را شامل می‌شود. به همین ترتیب، زبان نیانُرس، نیای زبان‌های اسکاندیناویایی نوین، در کتیبه‌های رونی، هرچند به صورت ناقص اما گواهی و تصدیق شده‌است. اگرچه امروزه کتیبه‌های هندوآریایی خیلی قدیمی وجود ندارند، اما زبان‌های هندوآریایی هند همگی به سانسکریت ودایی (یا گویش‌های بسیار نزدیک به آن) مربوط هستند، که در متون به تواتر رسیده از سنت‌های گفتاری و نوشتاری، در طول سده‌های بسیار حفظ شده است.

نخستین کسی که بازسازی سامان‌مند نیازبان بی‌گواه را پیشنهاد کرد، آگوست شلیچر بود که در سال ۱۸۶۱ این کار را برای نیاهندواروپایی انجام داد.

منابع

• Lehmann, Winfred P. (1993). Theoretical Bases of Indo-European Linguistics. London, New York: Taylor & Francis Group (Routledge).
• Schleicher, August (1861–1862). Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen: 2 volumes. Weimar: H. Boehlau (Reprint: Minerva GmbH, Wissenschaftlicher Verlag). ISBN 3-8102-1071-4.