ترخان

تَرخان یا طَرخان لقبی بود از القاب فرمانروایان آسیای میانه.

ترخان‌ها امیرانی بودند که پادشاهان آن‌ها را از هرگونه پاسخگویی به اعمالشان معاف داشته‌بودند و مجاز بودند در هر زمان دلخواه نزد پادشاه بروند. چنگ‌آوردهای جنگی ایشان نیز ازآن خودشان می‌شد و ناچار به واگذاری آن به دیگران نبودند.

ترخان واژه‌ای ایرانی و سغدی است که زبان‌های ترکی نیز این واژه را وام گرفته‌اند. از این‌رو برخی گردآورندگان دانش، مانند دهخدا، این لقب را ترکی پنداشته‌اند.

در دوره ساسانیان، یعنی پیش از نفوذ ترکان به منطقهٔ سمرقند، (ح ۲۲۶ـ ح ۶۵۲ میلادی) به امیران بخشی از آسیای میانه و نیز شاهان محلی سمرقند ترخان می‌گفتند. در منابع تاریخی و جغرافیایی سده‌های نخستین اسلامی امرای بلخ و سمرقند و بادغیس و نیز حاکم خزران طرخان نامیده شده‌اند

به نوشته ابن بطوطه این واژه را ترکان اردوی زرین به منطقه‌ای اطلاق می‌کردند که از مالیات و عوارض دیوانی معاف بود.