مهدی فرخ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مهدی فرخ
سفیر ایران در چین
مشغول به کار
آبان ۱۳۲۷ – ۲۳ مهر ۱۳۲۸
در زمانِمحمدرضا شاه پهلوی
پس ازسید علی نصر
پیش از-
سناتور انتصابی دوره پنجم مجلس سنا
حوزه انتخاباتیتهران
وزیر مختار ایران افغانستان
شروع به کار
۱۳۰۵
پس ازابوالقاسم نجم
وزارت کشور
شروع به کار
تیر ۱۳۲۱
نخست‌وزیرعلی سهیلی
اطلاعات شخصی
زاده
سید مهدی فرخ

۱۲۶۵
،
درگذشت۱۳۵۲
،
ملیت ایران
شغلسیاستمدار
مذهباسلام
لقب(ها)مبین‌السلطنه و معتصم‌السلطنه

سید مهدی فرخ (۱۲۶۵–۱۳۵۲) ملقب به مبین‌السلطنه و بعد معتصم‌السلطنه دولت‌مرد ایرانی اواخر دوره قاجار و دوره پهلوی بود. او نزدیک به نیم قرن مشاغل و مقامات مختلف حکومتی و سیاسی داشت: هفت مرتبه استاندار و پنج نوبت وزیر و سه دوره سناتور و دو دوره نماینده مجلس و دو دفعه سفیرکبیر بوده است.

زندگی[ویرایش]

پدر او سیدمحمد سادات تهرانی بود. سیزده ساله بود که لقب مبین السلطنه و فرمان مستوفی‌گری از مظفرالدین شاه گرفت. پس از تحصیلات ابتدائی و متوسطه به مدرسه علوم سیاسی راه یافت و دوره مدرسه مزبور را قبل از مشروطیت پایان داد و به خدمت در وزارت امور خارجه درآمد. در اداره تذکره و دفتر وزارتی مشغول کار شد. سپس مأموریت قفقاز گرفت و چندی در باطوم و گنجه نایب قنسول بود. در ۱۳۳۱ ه‍.ق به عنوان کارگزار مأمور خدمت در تربت حیدریه شد و در انتخابات دوره سوم قانونگزاری از طرف مردم تربت حیدریه به مجلس رفت. او جزو جوانترین نمایندگان مجلس بود اما این دوره با شروع جنگ اول و مهاجرت نمایندگان به کرمانشاه بیش از یک سال طوی نکشید. در اوائل مجلس سوم و پس از تاجگذاری احمدشاه لقب معتصم السلطنه گرفت.

فرخ مجدداً به وزارت خارجه رفت و سرحددار سیستان و پس از مدتی کارگزار گیلان شد. پس از دو سال ریاست اداره تحریرات روس در وزارت خارجه به عهده او واگذار گردید. با پایان جنگ جهانی دوم تصمیم به بازگشایی مجلس گرفته و انتخاب برگزار شد. معتصم السلطنه از سیستان انتخاب شد اما با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ دولت سید ضیاء‌الدین طباطبایی از تشکیل مجلس جلوگیری کرد و معتصم السلطنه با سمت کارگزاری کل وزارت خارجه عازم خراسان شد. در خراسان از دوستان و نزدیکان کلنل محمد تقی خان پسیان شد و در قیام او شرکت جست. با سقوط کابینه سیدضیاء و تشکیل مجلس در تابستان ۱۳۰۰ به اعتبارنامه معتصم السلطنه که متهم با همکاری با سیدضیاء بود اعتراض و رسیدگی آن به کمیسیون تحقیق سپرده شد. در این بین کلنل پسیان کشته شد و دولت برای بازداشت معتصم السلطنه که به دلیل نمایندگی دارای مصونیت بود از مجلس اجازه خواست. اما معتصم السلطنه به قائنات گریخت و از آنجا به بیرجند نزد خانواده علم پناه برد. مجلس نیز به رد اعتبارنامه او رأی داد. در ۱۳۰۲ در کابینه مشیرالدوله به ریاست حسابداری وزارت امور خارجه رسید و سپس مدیرکل مالی آن وزارتخانه شد.

در ۱۳۰۵ با سمت وزیر مختار به افغانستان رفت و مدت دو سال در آن کشور اقامت داشت.

شغل بعدی فرخ معاونت وزارت معارف بود. در آن تاریخ اعتمادالدوله قره‌گوزلو وزیر معارف بود.

پس از آن فرخ به ریاست اداره کل صناعت رسید که پس از انحلال وزارت اقتصاد و تشکیل سه اداره کل فلاحت و تجارت و صناعت تازه تأسیس شده بود. روسای این ادارات در حکم وزیر بودند و در مجلس حضور می‌یافتند. پس از مدتی کوتاه، امور مربوط به اداره کل فلاحت هم با فرخ گردید.

در ۱۳۱۴ فرخ به حکومت رضائیه منصوب شد و دو سال بعد دوباره رئیس اداره کل صناعت شد و پس از چند روز اداره صناعت به وزارت صناعت تبدیل شد و فرخ وزیر صناعت ایران گردید.

مدتی کوتاه در مقام وزارت صناعت باقی بود تا اینکه جای خود را ابتدا به فروهر و بعد به منصورالملک داد. در ۱۳۱۹ استاندار فارس و بنادر شد و در شهریور ۱۳۲۰ به استانداری کرمان و بلوچستان تغییر مأموریت یافت. در ۱۳۲۱ از کرمان احضار شد و در تیرماه ۱۳۲۱ در کابینه سهیلی به وزارت کشور رسید. هنوز یک ماه از وزارت کشور او نگذشته بود که کابینه سهیلی دچار بحران گردید و کنار رفت.

قوام‌السلطنه به جای سهیلی به زمامداری رسید و برای رسیدگی به وضع نابسامان غله کشور لایحه تأسیس وزارت خواروبار را به مجلس برد و سید مهدی فرخ را به سمت وزیر این وزارتخانه به مجلس معرفی نمود.

در انتخابات دوره چهاردهم قانونگزاری، فرخ کاندیدای نمایندگی مجلس شورای ملی شد و از طرف مردم زابل و سیستان به نمایندگی انتخاب شد. در همین دوره چند بار سخن از نخست‌وزیری و ریاست مجلس وی پیش آمد. فرخ در این دوره علیه سهیلی و تدین به علت دخالت در انتخابات اعلام جرم کرد که هر دو پس از محاکمه در دیوان کشور تبرئه شدند.

در اواخر دورهٔ چهاردهم حکیمی نخست‌وزیر فرخ را برای استانداری آذربایجان شرقی و غربی در نظر گرفت و فرمان او صادر شد ولی اوضاع سیاسی آذربایجان امکان انجام این مأموریت را به فرخ نداد و دولت او را مجدداً به استانداری فارس فرستاد.

فرخ در ۱۳۲۷ در دولت هژیر به سمت سفیرکبیر ایران در چین تعیین شد. فکر اعزام سفیرکبیر به چین در دولت حکیم‌الملک پیش آمد و عبدالحسین هژیر نامزد این سمت بود و یک هفته قبل از نخست‌وزیری خود قرار بود به این مأموریت اعزام شود که از طرف مجلس به نخست‌وزیری رسید و پست سفارت ایران به سید مهدی فرخ تعلق گرفت. او مدت یک سال در آن کشور اقامت داشت. در حکومت منصورالملک در ۱۳۲۹ فرخ به ریاست کل شهربانی منصوب شد. با زمامداری رزم‌آرا سرتیپ دفتری به این سمت منصوب شد و فرخ به عنوان سناتور انتصابی آذربایجان به مجلس سنا رفت.

در ۱۳۳۴ برای بار سوم به استانداری فارس رفت و یک سال بعد استاندار خراسان شد و مدتی در این سمت باقی بود تا به تهران احضار گردید و دیگر از آن تاریخ شغلی به وی ارجاع نگردید.

سیدمهدی فرخ در دوره پنجم مجلس سنا، سناتور انتصابی تهران گردید.

وی در اواخر عمر به انتشار خاطرات زندگانی سیاسی خود در مجله سپید و سیاه پرداخت که بعداً به صورت کتابی منتشر شد.

آثار[ویرایش]

  • تاریخ مختصر افغانستان
  • نظری به مشرق
  • تاریخ سیاسی افغانستان
  • یک سال در چین
  • خاطرات سیاسی فرخ
  • شجره خبیثه

منابع[ویرایش]