مسجد سید (اصفهان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مسجدسید اصفهان
Shabestan-e Masjid Seyed.JPG
شبستان مسجد سید
نام مسجدسید اصفهان
کشور  ایران
استان استان اصفهان
شهرستان اصفهان
اطلاعات اثر
کاربری مذهبی
دیرینگی دوره قاجاریه
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۰۷
اطلاعات بازدید
امکان بازدید وجود دارد

مختصات: ۳۲°۳۹′۵۳.۶۵″ شمالی ۵۱°۳۹′۴۹.۴۸″ شرقی / ۳۲.۶۶۴۹۰۲۸° شمالی ۵۱.۶۶۳۷۴۴۴° شرقی / 32.6649028; 51.6637444

مسجد سید، یکی از مساجد اصفهان است که در طی دوران قاجاریه ساخته شد و از مساجد اصلی این شهر به‌شمار می‌رود. این بنا در سده ۱۳ هجری (محمد شاه قاجار) توسط محمدباقر شفتی در مساحت ۸۰۷۵ متر مربع ساخته شد. این مسجد که بنایی نیمه‌کاره است، دارای چهار در اصلی، دو چهل‌ستون، دو شبستان بزرگ، یک گنبد، سه ایوان و بیش از ۴۵ حجره است، اما مناره ندارد همچنین درون شبستان‌های آن نیز کاشی کاری نشده‌است .[۱][۲][۳] [۴] [۵]

تاریخچه[ویرایش]

مسجدسید از بزرگترین و مشهورترین مساجد اصفهان است. زمين مسجد را فتحعلی خان اعتمادالدوله، وزير شاه سلطان حسين، خريده بود كه در آن مسجدی بنا كند. ولی در اثر هجوم افغان‌ها مقدور نگرديد. تا آنكه در زمان فتحعلی شاه قاجار، حاج سيد محمدباقر شفتی رشتی معروف به «حجت‌الاسلام» مطلق و «سيد حجت‌الاسلام» مبادرت به اين كار بزرگ نمود. بنای اين مسجد در سال ۱۱۸۰ طرح‌ريزی شد و ساخت بنا در اواخر نیمه اول قرن سیزدهم هـ . ق . شروع و تا سال وفات مرحوم سید تنها کاشیکاری بنای جنوبی انجام شده بود. چون عمر حجت الاسلام برای اتمام تزئینات آن کفایت نکرد، قسمتی از آن توسط فرزندش حاج سیداسدالله «سید ثانی» و قسمتی توسط نواده اش حاج سیدمحمدباقر ساخته شد ولی هنوز تزئینات قسمتهایی از آن همچنان ناتمام مانده است. با توجه به كتيبه‌های موجود در بنا، احداث ساختمان و تزئينات آن در حدود ۱۳۰سال به طول انجاميده است. اين مسجد در زميني به مساحت ۸۰۷۵ مترمربع در محله بيدآباد اصفهان بنا شده و دارای دو شبستان بزرگ، گنبد، دو چهلستون، دو مهتابي و سه ايوان و گلدسته به عنوان مسجد و نيز مدرس و بيش از ۴۵ حجره در طبقه فوقاني به منظور سکونت طلاب است. دو در در جنوب شرقي و جنوب غربي و دو در واقع در سمت شمال مسجد، محلهاي اطراف را از طريق مسجد به يکديگر متصل می‌کنند.[۴][۶][۷] مرحوم تنكابنى، از نخستین روزهای ساختِ مسجد، این چنین گزارش مى‌دهد: روزى فتحعلی شاه قاجار با سیّدحجّت‌الإسلام به تماشاى مسجد مى‌روند، شاه از سیّد خواهش مى‌كند كه او را در ساختمان مسجد شریك گرداند، ولى سیّد حجّت الإسلام تقاضاى شاه را رد نموده و قبول نمى‌فرماید . فتحعلی شاه به سیّد اظهار مى‌كند كه : شما قدرت بر اتمام و انجام مسجد را ندارید! مرحوم سید هم در جواب مى‌فرماید : من دست در خزاین الهى دارم. [۸]

بررسی ساختاری و معماری بنا[ویرایش]

نقشه بنای مسجد به صورت مستطیل شکل (۸۵×۹۸ متر) مجموعآ ۸۰۷۵ متر مربع وسعت دارد و از چهار جهت به بیرون راه پیدا می کند و بنای آن شامل بخشهایی است که در دیگر مساجد معتبر تکرار می شود : سردر ، صحن ، ایوان ، گنبد خانه ، شبستان ستوندار ، رواق و غرفه های دو طبقه اطراف صحن و به علاوه مدرس و حجره های مورد استفاده طلاب علوم دینی . سردر های مسجد دارای کاشی‌کاری و کتیبه‌های تاریخی و غیر تاریخی است . صحن متناسب مسجد در اطراف با غرفه ها و حجره های دو طبقه و ایوانها محدود شده است و در میانه حوضی شکیل دارد . نماهای ایوان‌ها و لچکی‌ها غرفه‌ها و رواقها با کاشی‌کاری خشتی دوره قاجار مزین شده و در ازاره‌ها نیز از پوشش سنگی استفاده شده است. در ضلع جنوبی صحن، ایوان اصلی و در پشت طرفین آن گنبد خانه و شبستان‌های ستوندار قرار دارد. نمای داخلی و خارجی ایوان با کاشی‌کاری پوشش یافته که معرف ترکیب زیبایی از نقوش مختلف و کتیبه‌های خطی است بر بالای ایوان جنوبی ، برج ساعتی با تزئین کاشی ساخته شده است .تالار تدریس حجت الاسلام شفتی ، از دیگر آثار در خور توجه مسجد است که در محل آن را به چهل ستون مسجد می شناسند . در ساخت این بنا به نظر می رسد از چهل ستون ایده گرفته شده باشد ۹ ستون استفاده شده است که دارای ستون‌های چوبی ، درها و پنجره های ارسی زیبایی است . آرامگاه متشکل از گنبد خانه و رواقی است که با تزئینات متنوع کاشیکاری ، گچبری ، آیینه کاری و نقاشی به همراه کتیبه های متعدد مزین شده است .در سقف آن از مقرنسهای زیبا با عناصر تخت بهره گرفته شده . مسجد سید اصفهان به دلیل وجود تزئینات بسیار جالب گل و بوته و اسلیمی و وجود خط بنائی و دیگر خطوط از استادان نامدار عصر قاجار در عداد یکی از شاهکارهای معماری عصر قاجار قرار دارد که در گوشه گوشه آن شگردهای جالب معماری و تزئینات بسیار عالی خود نمایی می کند. ضریح فولادی نیز توسط محمد باقر ثانی برای جدش تهیه شده است. در کاشیکاری‌های این مسجد مخصوصاً در تزئینات گلدانها و منظره هایی که نمایش داده شده رنگ قرمز نقش عمده ای دارد. در بالاي اسپرهای دو طرف ايوان جنوبي در شعري از هلال شاعر قرن سيزدهم و چهاردهم ميخوانيم:

چو شد معمور اين معبد هلال از بهر تاريخش بگفتا «شد بنای كعبه ثاني باصفاهان»

مسجد سيد به دليل دارا بودن تزئينات بسيار زيبای گل و بوته و اسليمي و وجود خط بنايی و خطوط ديگر از استادان معروف دوره قاجاريه در شمار يكی از شاهكارهای معماری عصر قاجاريه قرار دارد و در خور توجه و مطالعه است. در جريان جنگ ایران و عراق قسمتی از كاشيكاري‌های مسجد در اثر موج انفجار فرو ريخت كه در حال حاضر بازسازی شده است. [۴] [۶] [۷] [۹]

كتيبه‌های قرآنی و تاريخی[ویرایش]

كتيبه‌ها و تاريخ‌ها[ویرایش]

كتيبه‌هاي ايوان جنوبی مورخ به سالهای ۱۲۵۵ و ۱۲۵۶ و ۱۲۹۹ و گنبدخانه دارای تاريخ‌های ۱۲۵۹ و ۱۲۸۸ و ۱۲۹۸ بوده و محراب تاريخ‌های ۱۲۵۹ و ۱۲۹۴ و ۱۲۹۷ برخود دارد.
در ايوان شمالی تاريخ‌های ۱۲۵۷، ۱۲۵۹، ۱۲۹۹، ۱۳۰۹ ديده می‌شود. دو كتيبه ديگر در ايوان شمالی تاريخ‌های ۱۲۷۷ يا ۱۳۰۷ و ۱۳۰۵ يا ۱۳۰۸ را نشان می‌دهد كه مورد اختلاف است.
ايوان‌های كوچک طرفين ايوان شمالی مورخ به تاريخ ۱۳۱۸ می‌باشند و سردر جنوب شرقی دارای تاريخ ۱۲۵۹، ۱۳۱۰، ۱۳۱۱، ۱۳۱۲ است.
سردر شمالی تاريخ‌های ۱۲۲۷، ۱۳۳۷ه.ش، سردر جنوب غربي تاريخ ۱۳۱۱ و سردر ورودی رواق شرقی تاريخ ۱۳۱۵ را دارد.
سردر مقبره مورخ به سال ۱۳۶۰، ۱۳۶۸ و ۱۳۷۰ است و پنجره بالای ورودی آرامگاه تاريخ ۱۲۷۲، درب ورودی آرامگاه تاريخهای ۱۲۶۰ و ۱۳۲۲، گنبد بقعه سال ۱۲۷۲ و ضريح فولادی سال ۱۳۲۲ بر خود دارند.
سنگاب مسجد دارای تاريخ ۱۲۴۹ است. بنابر آنچه آمد، كتيبه‌های موجود در بنا از سال ۱۲۴۹ تا ۱۳۷۰ را در بر می‌گيرند.[۹]
  • كتيبه سردر جنوب شرقی نشان می‌دهد كه كتابت آن در سال ۱۲۵۹ انجام و در سال ۱۳۱۱ گرده برداری شده است. تزئينات نماي خارجي سردر اصلي، و مدخان و راهروي طرفين آن همچنان تا سال ۱۳۷۷ه. ش. ناتمام مانده بود تا اينكه در اين سال به همت حاج محمدرضا گازر كاشی‌كاری اين فضا به انجام رسيده. خطاطان اين تزئينات . كف حياط مسجد تا حدود چهل سال پيش خاكی بوده كه بعدها به صورت سنگفرش درآمده است. اضافه شدن حوض و دو سكو در حياط نيز مربوط به همان سالها ميباشد.[۹]
  • كتيبه سردر جنوب غربی مسجد بعد از جمله (قال اللّه تعالي) شامل آيه ۱۳ و نصف از آيه ۱۴ (سوره رعد) است و قسمت آخر آن به عبارت ذيل ختم شده است: «كتيبه محمدباقر الشيزاني في شهر محرم الحرام سنه ۱۳۱۱» آيه ۱۳ سوره رعد:[۹]
و يسبح الرعد بحمده و الملنكة من خيفتل و يرسل الصواعق فيصيب بها من يشاءو هم يجدلون في الله و هو شديد المحال
نيمی از آيه ۱۴ سوره رعد:
له دعوة الحق و الذين يدعون من دونه لا يستجيبون لهم بشيء الا كبسط كفيه الي الماء يعبلغ فاه
  • سردر شمالي مسجد سيد:

تزئينات نماي خارجی سردر اصلی مسجدسيد (در زنجر) كه در ضلع شمالی آن واقع شده و مدخل و راهروهای طرفين آن همچنان ناتمام مانده بوده است، در سال حدول ۱۳۴۴ كاشيكاری شده است. كتيبه‌های نمای خارجی سردر به خط ثلث سفيد و زرد رنگ به زمينه كاشي لاجوردی شامل سوره‌های (قدر) و (كوثر) و (جمعه)، (آيةالكرسی) و بعضی آيات سوره شريفه (يس) است.[۹]

  • كتيبه ايوان غربي:

كتيبه ايوان غربی كه در سنوات اخير كاشيكاری شده به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشی معرق لاجوردی بعد از جمله (بسم اللّه الرحمن الرحيم) شامل آيه ۳۵ از سوره نور است و تاريخ كاشی‌كاری اين ايوان در انتهای كتيبه سال ۱۳۶۸ (هجری قمری) نوشته شده است.[۹]

خطاطان كتيبه‌ها[ویرایش]

محمدباقر شريف شراميان، اسدالله رجالی، عبدالجواد، فضائلی، كهرنگی و جوادعلی كربلائی و كاشی‌پز آن حاج‌سيدحسين موسوي‌زاده[۹]

كاشی‌كاران[ویرایش]

استاد حسن‌بن استاد علی، آقاجان كاشيپز و استاد معصوم [۹]

حجاران بنا[ویرایش]

استاد حسن ابن حسينعلی حجار و حاجی اسمعيل حجار[۹]

هنرمندان ساخت ضريح[ویرایش]

استاد رمضان طلاكوب اصفهانی، حاجي غلامعلی، استاد يدالله، كاظم شريف، استاد فتح‌الله و مباشر عبدالباقی[۹]

ويژگيهاي وقفنامه[ویرایش]

از اصل وقفنامه نسخه‌اي در دست نيست؛ آنچه موجود است سه رونوشت از اصل نسخه وقفنامه است که به سه خط مختلف و در اندازه‌هاي گوناگون نگارش يافته و تصاوير هر سه در آرشيو اداره اوقاف اصفهان موجود است و از نظر متن کاملاً با يکديگر مطابقت دارد. یکی از نسخ نزد نواده مرحوم سيد، حجت‌الاسلام حاج سيدمهدي شفتي امام جماعت راتب مسجد سيد موجود است. اين نسخه دارای جلد چرمي شامل هجده برگ و در ۳۵ صفحه ۱۰ سطری به قطع ۱۵ در۲۰ سانتيمتر است که به خط نسخ حسين طباطبایی در صفر ۱۲۹۰هـ.ق تنظيم شده و در ابتدا و انتها با اشعاری در مدح مرحوم سيد زينت يافته است. مطابق اين وقفنامه، وقف مسجد در طول ۱۱ سال در چهار مرحله انجام گرفته است:

اول: يوم سه‌شنبه هشتم رمضان ۱۲۶۲هـ.ق در مدرس مسجد؛
دوم: شب چهارشنبه سيم ربيع‌المولود ۱۲۶۴هـ.ق؛
سوم: شب دوشنبه هيجدهم رمضان‌المبارک ۱۲۷۱هـ.ق؛

از ويژگيهاي اين وقفنامه، نگارش آن در کمال روانی و خالی بودن نثر آن از هرگونه تکلف و تعقيد است. وقفنامه در حضور چند تن از علما از جمله آقا ميرمحمدمهدی و مرحوم سيد زين‌العابدين فرزندان مرحوم سيد تنظيم يافته و در پايان نسخه موجود، صحت و مطابقت آن با نسخه اصل، مورد تأييد سيدمؤمن فرزند ديگر مرحوم سيد و نيز محمدشفيع خویی قرار گرفته و به مهر آنان مزين گرديده است. همچنين مرحوم ملاحسين فشارکی در شوال ۱۳۴۱هـ.ق ضمن تأييد صحت و مطابقت نسخه موجود، ميرزا محمدحسين از نوادگان مرحوم سيد را به توليت مسجد منصوب نموده است. قابل ذکر است که مسجد سيد دارای موقوفات بسيار از زمان مرحوم سيد و بعد از آن بوده که متأسفانه اکنون جز تعدادی مغازه در اطراف مسجد، از هيچ‌يک از آن موقوفات اثری نيست و به دليل فقدان توليت صحيح در سنوات اخير در جهت احيای مسجد و موقوفات و نيز بازسازی و تعمير خرابيهای آن که معلول گذشت زمان و نيز بمباران و موشکباران اطراف مسجد در زمان جنگ ایران و عراق، پيگيری لازم صورت نپذيرفته است.[۶]

متن وقفنامه مسجد سيد اصفهان[ویرایش]

هو
صورت وقف‌نامچه مسجد جديدی که بنا فرمودند سرکار فيض آثار مرجع‌الاکابر و ألأنام، کفيل‌الفقراء والايتام، مروّج شريعت سيدالانبياء، عليه و علي آله السلام، حجت‌الاسلام سميّ جدّه امام‌الخامس سيّدالسند حاجي سيد محمدباقر الرشتي، اعلي‌اللّه‌ مقامه في دارالجنان، در محله بيدآباد دارالسلطنه اصفهان.
بسم‌اللّه‌ الرحمن الرحيم
الحمدللّه‌ رب‌العالمين والصلوة والسلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين اما بعد، نظر به اين‌که بعض مواضع مسجد جديد حضرت حجت‌الاسلام، اعلي‌اللّه‌ مقامه في دارالسلام، وقفيّت و مسجديّت آن غيرمعلوم بود، بلکه معلوم‌العدم بود بعض آن، لهذا جناب مستطاب مقتدي‌الأنام ملاذالاسلام آقاي آقا سيداسداللّه‌، مدّظله‌العالي، و جناب مستطاب مولي الاعظم الاعظم الافخم سميّ‌الحجة آقامير محمدمهدی، سلمه‌اللّه‌ تعالي، به تاريخ يوم سه‌شنبه هشتم شرعي شهر رمضان‌المبارک سنه 1262 در مدرس مسجد حاضر شدند و در خدمت ايشان بودند جناب عمدة‌الفضلائي حاجي ملاّشفيع ترک خويي و جناب عمدة‌الفقهائي آخوند ملامحمد رفيع رشتي و جناب فضائل‌مآب آقا شيخ صدراي تنکاباني و جناب قدوة‌السادات حاجي ميرمحمدصادق کليشادی و جناب آقا سيد زين‌العابدين شفتی و آخوند ملاحسن، ولد مرحوم آخوند ملامؤمن، قرار وقفيّت اجزاء و مواضع مسجد به نحو آتي ذکره اصالةً و وکالةً از قبل ساير اخوان مقرر و وقف فرمودند. امّا آنچه جناب حجت‌الاسلام، اعلي‌اللّه‌ مقامه، اخبار فرمودند به عنوان مسجد بودن گنبد و ايوان و دوچلستون طرفين گنبد و ايوان است و دو مهتابي بزرگ در صحن مسجد است به عبارة اخری دو سکوی بزرگ در دو طرف حوض است و تمامی شبستان بزرگ است بدون سطح بام آن که از توابع حجرات است و ايوان تحت گلدسته است. امّا آنچه صيغه وقف آن را جاری فرمودند به تاريخ مسطور صفّه مقابل مقبره را به انضمام صفّه قرينه آن را که نجّارخانه بود وقف فرمودند بر عامه مصلّين به اين معني که مسجد کردند آنها را و همچنين شبستان کوچک را وقف فرمودند به عنوان مسجد بودن بر عامّه مسلمين و همچنين وقف فرمودند جميع حجرات فوقانيه مبنيّه در مسجد را مع سطح چهار مهتابی که سوای مدرس بزرگ موازی چهل و پنج باب حجره است بر عامّه طلبه علوم دينيّه.
و امّا مدرس وقف شد بر مدرّس طلاب و اما گلدسته وقف شد بر مؤذن و قرّاء و ممجّدين.
و امّا حوض بزرگ وقف باشد بر عامه متطهّرين از مسلمين خواه کساني که از همين موضع حوض وضوء ساخته و در همين مسجد نمازگزارند و خواه در جايي ديگر.
و امّا صحن مسجد قرار وقف بر اين شد که صحن محاذي چلستون الي دو مهتابي، يعني دو سکّو و يک زرع به حوض مانده به عنوان مسجديت وقف بر مصلّين بوده باشد؛ مگر به قدر شارع پهلوی سکّوها که آن مستثني است از دم دالانها الي منتهای سکوها و داخل توابع است، يعنی بر عابرين در مسجد و حجرات و تتمه صحن و بيست باب فخريهای جنب شبستانها وقف بر مسلمين واردين در مسجد اعم از نمازگزار و قاری و تعزيه‌دار و محصّلين مسائل و عابرين به حجرات.
و امّا چاه و منبع وقف است بر مصالح مسلمين به جهت آب حوض بزرگ صحن و حوض سرکر و خلاها و کرها و سقاخانه و شرب مسلمين.
و امّا کر و خلاها وقف است بر عامه مسلمين و اما دربهاي مسجد و دالانها وقف است بر عابرين در مسجد و طلاب.
و امّا أرض مزبله و دکاکين وقف بر مصالح مسجد از بوريا و چراغ و خدّام و آبکش و مؤذن و تعمير.
به تاريخ شب چهارشنبه سيّم شهر ربيع‌المولود سنه 1264 جناب مقتدي‌الانامي آقا سيّداسداللّه‌ به انحاء مسطوره بعد اوقات مسطوره را صيغه وقف جاری فرمودند. اولاً سقاخانه جديد را وقف فرمودند بر عامه مسلمين که از آن شرب نمايند و ثانيا دکاکين جنب گاورو را و فوق گاورو و فوق مزبله را الي خانه حاجي جواد عصار را مع سکوها به انضمام سقاخانه قديم و اُرسي جنب آن و فضاي محاذي آن و سکوهاي درب مسجد و اُرسيها الي دکان قصابي و فضاي محاذي جرّاحي آنها و امکنه که انتفاع از آن ممکن باشد در آن فضا تمام را به استثناي شارع مسجد از فضاي درب مسجد وقف فرمودند از جانب خود و جميع ورثه جناب جنت‌مآب حجت‌الاسلام، اعلي‌اللّه‌ مقامه، بر مسجد و مصارف آن از خادم و مؤذن و فرش و چراغ و غيره و ايضا وقف فرمودند سکوهاي دالان درب بزرگ را و مواضع از دالان را که انتفاع از آن توان بردن به نحوي که مضرّ به مارّه نباشد به استثناء چهار فخري که کفشکن بر ايوان زير گلدسته و صفّه نجارخانه و صفه مقابل مقبره است بر مصارف مسجد و ايضا معبر دالان را وقف فرمودند به عامه مسلمين از عابرين که از شرب و بردن آب به حياض (23) و کرها و سقاخانه منتفع شوند و ايضا وقف فرمودند منبع کوچک را بر عامه مسلمين.
و ايضا وقف فرمودند گاورو را بر مسجد به جهت گاورو و ايضا وقف فرمودند دالان معبر کر و خلاها و مبال را به انضمام خلاها و کرها و مبال و حوض سرکر و خلاء را به انضمام اطراف آن بر عامه مسلمين به جهت رفع حاجات آنها.
و ايضا وقف فرمودند ممرّ فاضل‌آب را به انضمام فاضل‌آب و بقيه چهارصد زرع زميني خربه به جهت کوت‌ورز بر مسجد و ايضا وقف فرمودند دو اوطاق واقع در دالان کر و خلا متصّل به يکديگر را به انضمام سکوهاي دالان و اوطاق کوچک دم دالان که دلاکي است بر مسجد و ايضا وقف فرمودند قطعه خربه جنب شبستان کوچک را که درب آن سر حوض کر و خلاست بر مسجد و ايضا وقف فرمودند منبع بزرگ را بر مسجد و متعلقات مسجد و عامه مسلمين به جهت آب برداشتن و خوردن، رفع حاجات طلاب مسجد و به جهت وضوء ساختن و غسل نمودن عندالحاجة و بردن آب به حياض مسجد و کرها.
و ايضا وقف فرمودند ايوان بزرگ زير گلدسته را و ايوان جنب نجّارخانه حال را و ايوان و صفّه مقابل مقبره بر عامّه مسلمين از مصلّين لِلصّلوة به جهت مسجد بودن و قطعه زمين که حال خاک در آن ريخته واقع در پهلوي صفه مقابل مقبره مستثني از مسجد است و ايضا وقف فرمودند نجارخانه حال را بر مسجد لَيِعمَل فيها ما يَلزِمُ العَمَلَ فيه لِلمسجدِ وَ لِلمُسلمينَ اَن يُصَلُّوا فيها ما لَم يُزاحِم الاعمال اللازمة للمسجد  :و ايضا وقف فرمودند چهار فخري که در جنب ايوان گلدسته و صفّه‌هاي جنبين دو دالان است بر مسجد، لکن مادامي که حاجت به عبور نباشد انتفاع از آنها به جهت مسجد مقدم و اولي است بر عبور.
جرت الصيغ حسبما صدر في تاريخ‌الصدر حرّره الاقل اسداللّه‌ الموسوي.
محلّ خط مبارک سرکار مقتدي‌الانام ملاذالاسلام مولينا حاجي سيداسداللّه‌ دام ظلّه،[۶]
بسم‌اللّه‌ الرحمن الرحيم
الحمدللّه‌ رب‌العالمين والصلوة والسلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين، به تاريخ شب دوشنبه هيجدهم شهر رمضان‌المبارک سنه 1271 جناب شريعت‌مآب مقتدي‌الانامي مولانا حاجي سيداسداللّه‌، سلمه‌اللّه‌ تعالي، قربة الي‌اللّه‌ تعالي، از جانب خود و جميع ورثه جناب حجت‌الاسلام، اعلي‌اللّه‌ مقامه، وقف مؤبّد و حبس مخلّد فرمودند مجموع حجرات و بيوتات قابل سکناي واقعات در اطراف اربعه مسجد را به انضمام شوارع و توابع آنها را از مهتابيها و طالار و مدرس بر عامه طلبه دينيه، حجراتي که فوقاني است و مدرس به عنوان مدرس بودن به جهت تدريس و حوض بزرگ واقع در وسط مسجد را وقف فرمودند بر عامه مسلمين از طلاب و مصلّين و عابرين و واردين و هکذا شلّه را وقف فرمودند بر مسجد به جهت آنکه مادام که محتاج‌اليه است به جهت متاع بزازها و غيرهم اسباب خود را در آن گذارده باشند و هکذا وقف فرمودند حجره معرف به چراغخانه را بر مسجد به جهت چراغ‌خانه و صيغه وقف را جاري فرمودند. في‌التاريخ و ايضا وقف فرمودند چاه گاو و اسباب آن را بر حياض مسجد و منابع و کرها و سقاخانه‌ها.
نعم، الامر کما فيه في التاريخ حرّره الحقير اسداللّه‌ الموسوي.
محلّ خط سرکار شريعت‌مدار نائب‌الامام حجت‌الاسلام فخـرالمحققين و سيدالمجتهـدين مولينا الاعظم حاجي سيداسداللّه‌ دام ظلّه.[۶]
بسم‌اللّه‌ الرحمن الرحيم
الحمدللّه‌ رب‌العالمين والصلوة والسلام علي خير خلقه محمد و آله اجمعين. به تاريخ شب پنجشنبه بيست و دويم شهر رجب‌المرجب سنه ۱۲۷۳ جناب شريعت‌مآب، دام‌ظله، وقف فرمودند از جانب خود و جميع ورثه غفران مآب حجت‌الاسلام، اعلي‌اللّه‌ مقامه، صحن فضاي سنگبست مسجد را از اطراف دو مهتابي بزرگ و آنچه برابر ايوان گلدسته و جنبين آن است و صحن متصل به گنبد بزرگ و ايوان بزرگ و محاذي دو چلستون و اطراف حوض بزرگ و فخريها متصل به دو شبستان طرفين مسجد را بر مؤمنين و مؤمنات از مصلّين و وعّاظ و مستمعين و ذاکرين مصائب ائمه هدي، صلوات‌اللّه‌ عليهم، و مستمعين مسائل دينيه و طلاب و عابرين بر مهتابيها و مساجد مذکوره اطراف مسجد و مصلين بر اموات و با حاجت مصلين بر اين مواضع مذکوره، مصلين اولي و اقدم خواهند بود از غيرمصلين، لکن معابر شبستانها و حجرات فوقاني جهت عبور حين‌الحاجة در شبستانها و حجرات اقدم خواهد بود و اولي و ايضا وقف فرمودند دالان و معبر سمت کوچه قصابها را از ابنيه و عرصه بر عابرين در مسجد و حواشي و متعلقات آن را بر مسجد و ايضا وقف فرمودند راه سمت خانه مشايخ و حمام را از معبر و دالان و سر در و جلوخان آن را و توابع آن را بر عابرين مسجد و بر مسجد و جرت‌الصيغة.

جرت الصيغ في تاريخ الصدر، اسداللّه‌ الموسوي.

محل خط سرکار شريعت‌مدار ملجأالانام حجت‌الاسلام نائب‌الامام مروّج شريعة سيدالانام، عليه و علي آله السلام، حاجي سيداسداللّه‌ الموسوي.
(و ايضا في) به تاريخ بيست و دويم شهر رجب سنه ۱۲۷۳ وقف فرمودند مقبره منوره حجت‌الاسلام به انضمام دروب و اُرسي و توابع آن و چراغخانه آن بر زائرين آن بقعه شريفه و قاري قرآن در آن بقعه و خادم بقعه، قربةً الي‌اللّه‌ تعالي، و ايضا وقف فرمودند دکاکين جنب مقبره را و سکوهاي داخل و خارج آن از عطاري و کرجي‌دوزي و علاقه‌بندي و بزازي و خشکه‌بارفروشي به استثناء دکان قصابي بر خادم بقعه و قاري قرآن که دائم در آن بقعه قرائت نمايد و مصالح زائرين از فرش و روشنائي و امثال آن، قربة الي‌اللّه‌ تعالي.
نعم، الامر کما فيه، في رجب ۱۲۷۳، اسداللّه‌ الموسوي.
محل خط سرکار شريعت‌مدار سيدالمحققين و فخرالمجتهدين ملجأالانام، ملاذالاسلام، مولينا حاجي سيداسداللّه‌ الموسوي.
تمام اوراق وقف‌نامه مقابله با نسخه اصل شد مطابق و صحيح است، في ۱۰ شهر جميدي الاولي سنه ۱۲۹۰ محل مهر عبده مؤمن بن محمد باقر الموسوي.
مقابله با نسخه اصل شد، مطابق و صحيح است بالتّمام في شهر جميدي الاولي سنه ۱۲۹۰، محل مهر محمد شفيع بن...[۶]
بسم‌اللّه‌ الرحمن الرحيم
قد صحّ طباق هذا الکتاب مع اصوله المطاعة الصادرة من حصون الاسلام خص منهم حجة‌الاسلام الحاج سيداسداللّه‌، طاب رمسه الشريف، ثم انّي جعلت السيّد السند الجليل والعالم الصالح النبيل التقي المعتمد الامين الحاج ميرزا محمدحسين بن الحاج‌ميرزا هاشم بن الحاج سيدجعفر بن الحاج سيدمحمد باقر الباني للمسجد العظيم والمباني لشريعة سيدالمرسلين، اعلي‌اللّه‌ مقامهم العلي، في ثالث عشر صفرالمظفر سنة اربعين بعد ثلثماثة بعد الالف، لصلاحه و حسن امانته و علمه و فضله و سداده فجعلته متوليا مستقلاً تاما فعليه القيام بما يجب عليه متوليا و لايجوز منعه و مزاحمته و مضادّته لان مزاحمته صد عن سبيل‌اللّه‌ و اخراج عن الصراط المستقيم. حرّرهُ الضعيف حسين الفشارکي...، شوال ۱۳۴۱ محل مهر: «حسين مني و انا من حسين.»[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. هنر معماری فوق العاده از مسجد سید اصفهان (فرهنگ نیوز)
  2. مسجد سید اصفهان و وقفنامه آن (راسخون)
  3. پرتال شهر اصفهان (پرتال شهر اصفهان)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ‌ «مسحدسید اصفهان». آریانکا، ۱۱ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  5. پرتال شهر اصفهان (پرتال شهر اصفهان)
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ ‌ «مسجد سيد اصفهان و وقفنامه آن». ایسنا، ۱۷ آبان ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۹ اسفند ۱۳۹۴. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ‌ «مسجدسيداصفهان دراحتضار؛مسئولين آسوده باشند». ایسنا، ۱۷ آبان ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۹ اسفند ۱۳۹۴. 
  8. ‌ «بنیان گذار مسجد سیــد اصفهان حجةالاسلام سیدمحمد باقر موسوی شفتی». تبیان، ۱۹ شهریور ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۰۹ مارس ۲۰۱۶. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ ۹٫۶ ۹٫۷ ۹٫۸ ۹٫۹ ‌ «مسجد سید، اصفهان». کویر، ۱۱ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۳.