مسجد کبود گنبد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مسجد کبود گنبد
مسجد جامع کبود گنبد کلات نادر.jpg
ناممسجد کبود گنبد
کشورایران
شهرستانکلات
اطلاعات اثر
نوع بنامسجد
کاربری کنونیمسجد
دیرینگیدودمان سلجوق
دورهٔ ساخت اثردودمان سلجوق

مسجد کبود گنبد، یا مسجد جامع بنای مذهبی است که مورد احترام و توجه اقوام مختلف در طول تاریخ شهرستان کلات نادر بوده‌است و به همین علت، کاملترین هنر هنرمندان در خدمت معماری و تزئین نقوش این بنا بکار رفته‌است. این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ با شمارهٔ ثبت ۶۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱]

معماری[ویرایش]

این مسجد چهار ایوانه، دارای گنبدی دو پوشه و نیلگون، صحن و طاق می‌باشد و ساقه گنبد استوانه‌ای شکل و فضای زیر گنبد یک هشت ضلعی منظم است و طول هر ضلع آن حدود ۴ متر می‌باشد. صحن مسجد مستطیل شکل با عرض ۱۹ متر و طول ۲۷ متر است. استفاده از کاشی هفت رنگ، مهم‌ترین عامل تزئین در بنای مسجد کبود گنبد شهرستان کلات نادربوده، که با استفاده از نقوش اسلیمی و گل و بوته در لچکی‌های بالای ایوان و رواق‌ها به کار رفته‌است.

فضای داخل مسجد جامع کبودگنبد
فضای داخل مسجد جامع کبودگنبد
مسجد کبود گنبد کلات
مسجد کبود گنبد کلات

آب انبار[ویرایش]

بنای آب انبار کلات در مجاورت ضلع شمالی مسجد کبودگنبد قرار داشته و تامین کننده آب مورد نیاز اهالی ساکن در کبودگنبد بوده است. آب انتقال داده شده از تفرجگاه قره‌سو پس از عبور از باغ عمارت خورشید وارد این آب انبار، مسجد جامع و برخی از منازل اطراف می‌شده است.

پیشینه تاریخی[ویرایش]

بنای اصلی مسجد را از کارهای دوره سلجوقی می‌دانند که نادرشاه افشار نیز به نوبه خود، بیوتات و ایوان‌های اطراف آن را ساخته‌است. در اطراف پیشخوان مدخل مسجد، کتیبه‌ای سنگی به خط نستعلیق مربوط به دوره قاجار نصب شده‌است که حکایت از تعمیر مسجد در این دوره توسط یلنگ توش خان ابن فتحعلی، حاکم کلات به سال ۱۲۵۰ هجری قمری است. ابیات کتیبه مسجد کبود گنبد:

در زمان شهنشه ایرانشاه بن شاه تا به جد ونیا
شاه گردون وقار، فتحعلیخلد والله ملکه ابداً
ابن فتحلی یلنگ توش خانرفع الله دام عزه و علا
افتخار قبایل اتراکپیرو خاندان آل عبا
آنکه عدلش نمود فتنه بخوابوآنکه قهرش به ظلم داده فنا
نیست همتای او به فضل هنرنیست مانند او به جود و سخا
بهر تعمیر این مکان شریفاز کرم بر گشوده دست دعا
اینقدر داد از وجوه حلالکه بشد منعم اهل فقر و گدا
مسجدی کز حوادث جهانبود ویران چو خانه دلها
منهدم گشته بود و زیر و زبرشقف و ایوان این خجسته بنا
داد توفیق پس خدای جهانتا که بنمود این بنا برپا
شد ز توفیق حضرتش به کلاتکعبه ثانی جدید به پا
آرزوی طواف او دارندزین شرف خاک سوده سر به سما
هکذا! مسجدی که چشم و قلوبمی‌کند از روی اکتساب و ضیا
کاشی او ز رنگ آمیزیدر صفا رشک گنبد مینا
سال تاریخش از خرد جستمناگهان مفسری نمود ندا
عجلوا الصلات قبل الموت/۱۲۵۰هست تاریخ این خجسته بنا



جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • کتاب دژ خدای آفرین، نوشته حسن امیری و وحدت شاکری، انتشارات خیزران 1385، شابک: 2-16-8597-964
  1. «پرونده مسجد کبود گنبد در فهرست آثار ملی ایران». وزارت راه و شهرسازی. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۱.