مسجد رکن‌الملک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مختصات: ۳۲°۳۷′۴۲″ شمالی ۵۱°۴۱′۰۸″ شرقی / ۳۲٫۶۲۸۳۳°شمالی ۵۱٫۶۸۵۵۶°شرقی / 32.62833; 51.68556

مسجد رکن‌الملک
ناممسجد رکن‌الملک
کشور ایران
استاناستان اصفهان
شهرستاناصفهان
اطلاعات اثر
کاربریمذهبی
دورهٔ ساخت اثرقاجار
بانی اثررکن‌الملک
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۱۶۰۴
تاریخ ثبت ملی۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۷

مسجد رکن‌الملک مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در خیابان فیض اصفهان، مجموعه تخت فولاد و جنب تکیه حاجی آباده‌ای واقع شده است.این اثر در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

این مسجد توسط سلیمان‌خان رکن‌الملک ملقب به «رکن‌الملک»، نایب‌الحکومه‌ی ظل السلطان، (حاکم اصفهان) در سال ۱۳۲۵ قمری بنا شده است.[۲] نام اولیه این مسجد مسجد اقصا بوده مه نردیجا بین مردم به نام سازنده آن شناخته و معروف می شود.چندین ماده‌تاریخ در مورد بنای آن وجود دارد که همگی به همین سال اشاره دارند. اما در کاشی‌کاری ایوان اصلی مسجد تاریخ ١٣١٩ قید شده که به وضوح مشخص است. از جمله:

(بنای مسجد اقصا مبارک شد سلیمان را)

و نیز

(این صرح ممرد نیز بنیان ز سلیمان شد)

هم چنین آیت‌الله نورالله نجفی اصفهانی گفته‌است:[۳]

چون ز رکن‌الملک و الدین آن سلیمان دومشد بنای مسجد الاقصی هدی للمتقین
سر برون آورد نور و بهر تاریخش سروداز سلیمان شد بنای مسجد اقصی متین

مسجد رکن‌الملک از سمت شرق به خیابان فیض، از جنوب به کوچه تکیه میرفندرسکی، از شمال به باغ والهیه و از جنوب شرق به تکیه آباده‌ای می‌رسد. بنای مسجد تماماً از آجرهای چهارگوش و به سبک قاجاری بناشده است. ساخت آن چندین سال به طول انجامیده و نقشه آن برگرفته از مسجد حکیم و مسجد سید اصفهان می‌باشد.

ساخت و ویژگی های بنا[ویرایش]

رکن‌الملک این مسجد را برای اقامۀ نماز و برگزاری دعای کمیل آیت الله العظمی حاج شیخ محمدرضا کلباسی اشتری احداث نمود و پس از استقبال پرشور مردم اصفهان ، مصمّم به تکمیل این بنا گردید و با ساخت گنبد و صحن بزرگ مسجد و حجره های اطراف آن، ساخت مسجد را به اتمام رساند.

این مسجد تاریخی با ساختمان آجری و گنبد فیروزه‌ای مثل نگینی در تخت فولاد می‌درخشد. این مسجد دارای ۲ در و سردر ورودی منقوش به انواع نقوش گل کاشی‌کاری می‌باشد. سر در اصلی حدود 9 متر عرض دارد که به دلیل اختلاف ارتفاع حدود 80 سانتی‌متری این بنا از سطح خیابان با چند پله با فضای بیرونی ارتباط دارد.بر روی این طاق قوسی درقسمت بام سردر یک بنای چوبی قرار دارد که جایگاه مؤذن برای اعلان اذان بوده است.

بعد از عبور از سردر اصلی مسجد، صحن کوچک مسجد با حجره‌هایی دورتادور قرار دارد. در بخشی از این صحن کوچک، مقبره‌ای قرار دارد که در آن بزرگان خاندان کلباسی به خاک سپرده‌شده‌اند. در ضلع جنوب این صحن سر دری قرار دارد که ورودی آب‌انبار معروف مسجد است. سنگی که بر دیوار آب‌انبار نصب‌شده و با خط نستعلیق برجسته طی اشعاری ماده‌تاریخ اتمام آب‌انبار را سال 1321 هجری قمری ذکر کرده است.در انتهای صحن کوچک سردری زیبا مشاهده می‌شود که کتیبه‌ای به قلم سیدهاشم طوبی اشعاری به سال 1320 هجری قمری نوشته شده است. دو تصویر نقاشی شده از رکن‌الملک در دو طرف آن به چشم می‌خورند.

بعد از عبور از سردر یک دالانی صحن کوچک را به صحن بزرگ‌تر مسجد متصل می‌نماید. در همین دالان حجره‌ای وجود دارد که محل آرامگاه میرزا سلیمان خان رکن‌الملک شیرازی به همراه همسرش می‌باشد که با اشعار ایشان زینت داده‌شده و ضریحی چوبی بر مزار وی ساخته‌شده است. سردر مقبره مرحوم رکن‌الملک، ماده‌تاریخ درگذشت وی بر روی کاشی معرق در سال 1391 قمری تزئین شده است.

با ورود به صحن باشکوه مسجد، گنبد بزرگ فیروزه‌ای و صحنی چهارایوانه در برابر چشم بیننده ظاهر می‌شود که حوضی زیبا در میان آن قرارگرفته است و در دو طرف آن رواق‌ها قرار دارند دورتادور این فضا را کتیبه‌هایی از اشعار میرزا سلیمان خان رکن‌الملک در ترکیبی با اسماء الهی آراسته است. بزرگ‌ترین ایوان مسجد با نقوش زیبای اسلیمی در ضلع جنوبی مسجد قرارگرفته است. در سال‌های اخیر محراب زیبایی در سمت رأس آن ساخته‌شده است.

ازجمله ویژگی‌های این مسجد، برخورداری از شبستان زمستانی و نمازخانه زیر گنبد تابستانی است. شبستان زمستانی، در سمت غرب صحن مسجد و به خاطر گرم‌تر نگه‌داشتن شبستان در فصل زمستان حدود پنجاه سانتی‌متر از سطح مسجد پایین‌تر قرارگرفته است. شبستان تابستانی مسجد با گنبد مرکزی و گنبد خانه‌های جانبی نیز در ضلع جنوبی قرارگرفته و گنبد اصلی بر فراز چهارستون سنگی حجاری‌شده بر روی شبستان استوارشده است. در این شبستان دو محراب بسیار زیبا به چشم می‌‎خورد که با کاشی‌های هفت‌رنگ آراسته‌شده‌اند. یکی از محراب‌ها قدیمی و مربوط به دوره قاجار و دیگری در سال 1388 شمسی بر اساس معماری قاجاری توسط آیت‌الله احمد کلباسی اشتری به بنای مسجد افزوده‌شده است. [۴]

[۵]

مراحل ساخت[ویرایش]

دوره اول: ساخت تکیه آباده‌ای توسط مرحوم رکن‌الملک (1277 ش)

دوره دوم: ساخت مسجد شامل شبستان (1278 ش)

دوره سوم: احداث آب‌انبار (1282 ش)

دوره چهارم: ساخت گنبدخانه، اتاق مسافران و خانه امام جماعت (1285 ش)

دوره پنجم:این دوره شامل تعمیرات و تغییرات این مجموعه و تأسیس مجتمع فرهنگی دینی رکن‌الملک تحت تولیت آیت الله حاج شیخ احمد کلباسی نواده علامه محمدابراهیم کلباسی [۶] می‌باشد:[۷]

اضافه کردن خانه امام جماعت به شبستان (1375 ش)احداث کتابخانه عمومی و سالن امام خمینی ره(مجاور شبستان) (1380 ش) ساخت حوزه علمیه رکن‌الملک - واحد خواهران (1381 ش) تبدیل اتاق‌های مسافران به حجره و آب‌انبار به کلاس درس طلاب (1382ش)تأسیس حوزه علمیه رکن‌الملک (واحد برادران) و ساخت حجره های جدید بر روی پشت بام مسجد (1387 ش) تعمیر و تکمیل باغ والهیه و احداث حوزه علمیه مالک اشتر (1391 ش)احداث کتابخانه تخصصی حوزوی آیت الله العظمی کلباسی اشتری (1395 ش)[۸] [۹] مشهدی محمد والی زاده، نواده آقا محمدکاظم واله اصفهانی عمارت باغ موروثی خود را جهت سکونت حاج شیخ محمدرضا کلباسی و امامان جماعت از فرزندان او وقف کرد.[۱۰]

افراد مهم مدفون[ویرایش]

از جمله افراد مهم مدفون در این مسجدسلیمان خان رکن‌الملک، آیات عظام شیخ اسماعیل کلباسی، شیخ فخرالدین کلباسی و صدرالدین کلباسی هستند.[۱۱]>

پانویس[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  2. سیدمصلح الدین مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، تحقیق، تصحیح و اضافات رحیم قاسمی، محمد رضا نیلفروشان، ج۲، چاپ اول، ۱۳۸۴، مشخصات برخی از تکایا، بقاع و آثار تاریخی مجموعه تخت فولاد، ص۷۸
  3. راسخون
  4. مجتمع فرهنگی دینی رکن الملک. «تاریخچه مسجدوحوزه علمیه رکن الملک».
  5. سایت ناب رو. «مدرسه علمیه و مسجد رکن الملک در اصفهان؛ کانون ایستادگی در برابر ظلم سلطان».
  6. «علامه کلباسی- ویکی پدیا».
  7. «بازدید از مراحل پایانی ساخت مدرسه علمیه آیت الله کلباسی (ره)».
  8. پایگاه اطلاع رسانی مجتمع فرهنگی رکن الملک. «پایگاه اطلاع رسانی مجتمع فرهنگی رکن الملک».
  9. خبرگزاری حوزه. «عضویت ۳ هزار نفر در کتابخانه مدرسه رکن الملک اصفهان».
  10. پایگاه اطلاع رسانی مجتمع فرهنگی رکن الملک. «چهارم شوال سالروز ارتحال آیة الله العظمی حاج شیخ محمدرضا کلباسی اشتری».
  11. سیدمصلح الدین مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، تحقیق، تصحیح و اضافات رحیم قاسمی، محمد رضا نیلفروشان، ج۲، چاپ اول، ۱۳۸۴، مشخصات برخی از تکایا، بقاع و آثار تاریخی مجموعه تخت فولاد، ص۷۸

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]