امامزاده صالح (تجریش)
 | |
| نام | امامزاده صالح |
|---|---|
| کشور | ایران |
| استان | تهران |
| شهرستان | شمیرانات |
| بخش | مرکزی |
| اطلاعات اثر | |
| نوع بنا | معماری اسلامی |
| کاربری کنونی | زیارتگاه |
| دیرینگی | ایلخانیان |
| مالک اثر | آستان مقدس حضرت صالح تولیت: احسان بیآزار تهرانی |
| اطلاعات ثبتی | |
| شمارهٔ ثبت | ۹۰۹ |
| تاریخ ثبت ملی | ۱۳۵۱/۱/۲۸ |
| اطلاعات بازدید | |
| وبگاه | |
 | |
«صالح بن موسی کاظم» | |
|---|---|
 گنبد و گلدسته امامزاده صالح بن موسی کاظم | |
| زادهٔ | متولیان امامزاده صالح ۵ ذیقعده را به مناسبت روز بزرگداشت این امامزاده تعیین کردهاند |
| مدفن | تجریش، بخش لواسانات، شهرستان شمیرانات، استان تهران، ایران |
| پدر | موسی کاظم |
| خویشاوندان | امام موسی کاظم (پدر)علی بن موسی الرضا (برادر)فاطمه معصومه (خواهر) |
امامزاده صالح زیارتگاهی واقع در تجریش، بخش لواسانات شمیرانات منطقه یک تهران است.[۱] بر اساس کتب بحرالانساب و کنز الانساب و کتیبه بالای سردر صحن، امامزاده صالح فرزند امام موسی کاظم و برادر امام هشتم شیعیان علی بن موسی الرضا است.[۲] از سال ۱۳۹۹ احسان بیآزار تهرانی مسئولیت تولیت این مکان را بر عهده دارد.[۳]
بنای امامزاده از سال ۱۳۵۱ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته و به شماره ۹۰۹ ثبت گردیده است.[۴] تعداد زائران این امامزاده در حدود ۳۰ هزار نفر در روز برآورد شده است.[۵][۶]
نسب امامزاده صالح
[ویرایش | اشتراکگذاری]در کتاب کنز الانساب دربارهٔ نسب امامزاده صالح آمده است: «امامزاده صالح فرزند امام موسی کاظم و متولد پنجم ماه ذیالقعده است؛[۷] که به شهرری آمده و در روستای تجریش ایشان را به قتل رساندهاند.» در زیارتنامه وی و کتیبهای قدیمی که در گذشته بر سردر ورودی رواق نصب شدهاست بدین موضوع اشاره کرده است.
طبق اسناد موجود در کتب تاریخی علم انساب این امامزاده در اردبیل میزیسته است و پس از کشتهشدن، سر او از تن جدا و برای حاکم ری فرستاده میشود. شیعیان، سر این امامزاده را در روستایی نزدیک شهر ری (تجریش امروزی) به خاک سپرده و همینک این امامزاده دارای دو زیارتگاه میباشد.[۸] گفته شده که فرزندان وی نیز به همراه او به ری آمدهاند و بدینجهت برخی بقعهها در تهران به او منسوب است.[۹][نیازمند منبع]
تاریخچه
[ویرایش | اشتراکگذاری]بنای بقعه اصلی شامل ساختمان چهارگوش بزرگ و مستحکمی با دیوارهای قطور است و فضای درونی آن تقریباً ۵٫۶ متر مربع مساحت دارد. وضع طاقنماها و معماری ساختمان و پوشش آن از معماری بناهای سدهٔ هفتم و هشتم است. بنا به شواهد در امامزاده صالح کتیبهای به سال ۷۰۰ ق وجود داشته که ظاهراً در تعمیرات و تغییر مدخل بنا از میان رفته است که بنا بر آن همزمان با پادشاهی غازان خان بوده است. در داخل حریم امامزاده صالح، صندوقی چوبین وجود دارد که احتمالاً به دوران اواخر صفوی یا افشار تعلق دارد و ضریح ممتاز نقرهای آن که اضلاع شرقی و شمال شرقی و غربی آن دارای محفظه مشبک مزین به نقره و ضلع جنوبی آن مشبک چوبی است از وقفیات میرزا سعیدخان، وزیر امور خارجه اواخر قاجار است. در توسعه اول در حدود ۱۲۰۰ ق مسجد، حسینیه و حمام در صحن شمالی و در زمینهایی ساخته شده که شجاعالسلطنه، پسر ششم فتحعلیشاه وقف امامزاده کرده است.
| ایران که نظیر روضهٔ رضوان شد | از فتحعلیشاه شه دوران شد | |
| هر جا ز ملکزادهای آمد آباد | این روضه چو جنت از هلاکوخان شد |
معیرالممالک ساعتی را وقف حرم کرد که بر روی برجی نصب شده بود و توسط حسینقلیخان قاجار، برادر فتحعلیشاه قالی به اندازه صحن تهیه و وقف گردید. این دو بیت از صبای کاشانی روی این قالی بافته شده است:
| زهی حسینقلیخان که قالیای گسترد | بر این رواق معلی ز همت عالی | |
| نوشت کِلک صبا از برای تاریخش | که وقف مرقد صالح شده همین قالی |
گنبد کاشیکاریشده بقعه در سال ۱۳۳۸ در آخرین سال عمر حسن فداکار با هزینه شخصی تعمیر و کاشیکاری مجدد شد. محوطه امامزاده صالح پیش از تغییر فضای خیابانی تجریش، محوطهای کاملاً محصورشده همچون دیگر زیارتگاههای ایران بوده است؛ ولی امروزه از حصار دیوارها خارج شده است. از سال ۱۳۵۴ تاکنون توسعه مرمت بنا در مراحل مختلفی توسط خیرین و اداره اوقاف انجام گرفته است.
طرح توسعه حالحاضر
[ویرایش | اشتراکگذاری]طرح توسعه حرم با توجه به افزایش زائران از سال ۱۳۷۴ شروع شده و با خرید خانهها و واحدهای تجاری اطراف جهت توسعه ادامه دارد. طبق طرح جامعی که برای این امامزاده در نظر گرفته شده، قرار است در سه مرحله، ۱۶ هزار متر مربع به فضای زیارتگاه اضافه شود.[۱۰]
چنار کهنسال
[ویرایش | اشتراکگذاری]یکی از معروفترین چنارهای کهنسال ایران که قدمت دستکم هشتصدساله داشته است در محوطه این امامزاده واقع بود که در آثار جهانگردان خارجی نیز بدان اشاره شده است. ژان دیولافوا دربارهٔ آن مینویسد[۱۱]
محیط آن تقریبآ به ۱۵ متر میرسد، هریک از شاخههای آن مانند تنه درخت کهنسالی بر فراز بنای مسجد و اطراف آن سر به آسمان کشیده است. این درخت عده کثیری را در سایه خود پناه میدهد. مؤمنین در زیر آن نماز میخوانند. مکتبدار کودکان را در آنجا جمع کرده و درس میدهد. قهوهچی سماور و استکان و لوازم خود را درون حفره پایه درخت جای داده است.
سر هنری رالینسون نیز نوشته است در تجریش چنار بزرگی را اندازه گرفته که در ارتفاع پنجپایی، محیطش ۱۰۸ پا بوده است. این چنار در سال ۱۳۷۹ بریده شد.[۱۱] یاکوب ادوارد پولاک نیز در نوشتههای خود بدین درخت اشاره کرده است.[۱۲] در مجله American Breeders Magazine شماره ۶ چاپ ۱۹۱۵ نیز بدین چنار و امامزاده صالح اشاره شده است.[۱۳]
کتابشناسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]در آثار جهانگردان داخلی و خارجی از جمله ژان دیولافوا به امامزاده صالح اشاره شده است و چند کتاب نیز پیرامون این امامزاده نگاشته شده.
- جغرافیای تاریخی شمیران؛ نوشته منوچهر ستوده، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی «قسمتی از کتاب در بارهٔ تجریش و جغرافیای تاریخی آن و قسمتی در مورد امامزاده صالح دارد»
- بقاع متبرکه استان تهران؛ نوشته محمد جعفر سروقدی
- آشنایی باسلاله پاکان «امامزاده صالح و امامزاده قاسم؛ نوشته سید احمد موسوی
- دایرة المعارف امامزادگان تهران، به کوشش جمعی از مؤلفان، بنیاد ایرانشناسی، جغرافیای تاریخی تهران
- دو کتاب نیز خود آستان در چند سال آخر تألیف کرده: ۱-مفاتیح السعاده، به نشر انتشارات آستان قدس رضوی ۲-شرح حال و زیارت نامه صالح بن موسی کاظم، شکور لطفی، انتشارات زرین و سیمین
- کتاب ناسخ التواریخ جلد ۷–۸ در شرح حال موسی کاظم و علی بن موسی الرضا
- کتابهای الانساب شیعه
واعظان و امامان جماعت
[ویرایش | اشتراکگذاری]محمود طالقانی هفتهای یکبار در مسجد وعظ داشته است. شاه آبادی، سید محمدرضا عالمی، سرابی و سید ضیاء، حاج سید جوادی قزوینی از دیگر امامان جماعت این بقعه بودهاند. همچنین در سال ۱۳۹۳ از مجتبی یزدانی به جهت مشارکت در ساخت بقعه تجلیل شد.[۱۴]
مدفونان سرشناس
[ویرایش | اشتراکگذاری]دانشمندان هستهای
[ویرایش | اشتراکگذاری]- محسن فخریزاده؛ دانشمند هستهای و معاون وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و رئیس سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی
- سید امیرحسین فقهی؛ دانشمند هستهای و معاون سازمان انرژی اتمی
- منصور عسگری؛ دانشمند هستهای و نماینده وزارت دفاع در شورای عالی امنیت ملی
- مجید شهریاری؛ دانشمند هستهای، استاد دانشگاه شهید بهشتی و کارمند سازمان انرژی اتمی ایران
- فریدون عباسی؛ دانشمند هستهای، نماینده مجلس، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی
- احمدرضا ذوالفقاری؛ دانشمند هستهای و رئیس دانشکده علوم هستهای دانشگاه شهید بهشتی
- عبدالحمید مینوچهر؛ دانشمند هستهای و رئیس دانشکده مهندسی هستهای دانشگاه شهید بهشتی
نظامی
[ویرایش | اشتراکگذاری]- دریاسالار علی شمخانی؛ فرمانده نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش، وزیر دفاع، دبیر شعام و مشاور سیاسی رهبر ایران
- سرتیپ بهنام شهریاری؛ عضو نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
- معصومه قوی، مهندس و متخصص مخابرات شبکههای کامپیوتری
- مهدیه قوی، دانشجوی پزشکی دانشگاه تورنتو کانادا
- محمدحسین اسدی لاری، دانشجوی پزشکی پی اچ دی از دانشگاه تورنتو کانادا
- زینب اسدی لاری، دانشجوی لیسانس بیولوژی از دانشگاه تورنتو
دیگر مدفونان سرشناس
[ویرایش | اشتراکگذاری]- تقی خواجه نوری، شهردار پشین تهران و بنیانگذار ثبت احوال
- حسین قنبری قائم
- حسن پیرنیا
- محمدولی خان تنکابنی[۱۶]
- سید محمد تدین[۱۷]
- میرزا ابوالقاسم آهی
- میرزا مجید خان آهی
- حاج صدرالسلطنه نوری
- حاجی محمدجواد گنجهای
- یوسف وقار
- طاهره صفارزاده
- میرزا حسینخان موتمنالملک
خادمان و متولیان
[ویرایش | اشتراکگذاری]از ۳۰ مهر ۱۳۸۹ تا مرداد ۱۳۹۹ عبدالعلی گواهی از سوی سازمان اوقاف متولی امامزاده بود. از مرداد ۱۳۹۹ احسان بیآزار تهرانی مسئولیت تولیت این مکان را بر عهده دارد.[۱۸]
روز بزرگداشت
[ویرایش | اشتراکگذاری]متولیان امامزاده صالح، ۵ ذیقعده را به مناسبت روز بزرگداشت این امامزاده تعیین و مراسم بزرگداشت امامزاده هر ساله در ۵ ذیقعده در آستان با عرض ارادت به آستان امامزاده برگزار میشود.[۱۹]
فیلم مستند صالح شمیران توسط مستندساز ایرانی، بابک مینایی، دربارهٔ تاریخچه و نقش این مکان زیارتی بر مردم تهران و خاطرات و آداب مردم این منطقه دربارهٔ این امامزاده کارگردانی شده است.[۲۰]
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
امامزاده صالح در دورهٔ قاجار (ح. ۱۳۰۰ هجری قمری)
امامزاده صالح در دورهٔ قاجار (۱۳۱۱ هجری قمری)
مردم تهران در امامزاده صالح تجریش، دوران قاجار
امامزاده صالح
نمایی از گنبد حرم
گنبد
گلدسته
ایوان اصلی آستان
ایوان و منارهها
ضریح
صحن اصلی
-Museum-Rietberg-2023.00010.56.jpg)
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ «مراسم بزرگداشت امامزاده صالح (ع) برگزار شد». خبرگزاری ایسنا. دریافتشده در ۱۱ اوت ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ ایسنا. «عکس کمتر دیده شده از امامزاده صالح در دوران قاجار».
- ↑ «حجتالاسلام گواهی متولی آستانه امامزاده صالح تهران شد». شمال نیوز. بایگانیشده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ خبر آنلاین. «دو عکس قدیمی از امامزاده صالح تجریش در زمان قاجار».
- ↑ تابناک. «در مورد امامزاده صالح».
- ↑ همشهری. «امامزاده صالح».
- ↑ ایرنا. «پنجم ذیالقعده سالروز گرامیداشت امامزاده صالح».
- ↑ https://web.archive.org/web/20190522124614/http://iqna.ir/fa/news/3483809/معرفی-آستان-مقدس-امامزاده-صالحع-اردبیل
- ↑ «اما مزاده صالح». وبگاه امامزادهها. بایگانیشده از اصلی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۴. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «پارکینگ، سرویس بهداشتی، کوچکی فضای حرم و …؛ مجموعهٔ امامزاده صالح تهران و مشکلاتی که با آنها دست به گریبان است». ایسنا. بایگانیشده از اصلی در ۲۲ مارس ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 «چنار». دانشنامه بزرگ اسلامی. بایگانیشده از اصلی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۴. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «تجریش». دانشنامه بزرگ اسلامی. بایگانیشده از اصلی در ۱۹ مارس ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «American Breeders Magazine,» (Volume ۶). ۱۹۱۵. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite journal}}:|شماره=متن اضافی دارد (کمک); یادکرد journal نیازمند|journal=است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «اهدای نشان مودت به هفت نفر از هیئت امناء و خادمین نمونه امامزادگان کشور». خبرگزاری مهر. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «گزارش کتابی از بقعه «امامزاده صالح» تهران». وبگاه کتابخانه مجلس. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)[پیوند مرده] - ↑ «تنکابنی». دانشنامه بزرگ اسلامی. بایگانیشده از اصلی در ۱۹ مارس ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «تدین». دانشنامه بزرگ اسلامی. بایگانیشده از اصلی در ۱۹ مارس ۲۰۱۵. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «حجتالاسلام گواهی متولی آستانه امامزاده صالح تهران شد». شمال نیوز. بایگانیشده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «با حضور خانواده شهدای هستهای مراسم بزرگداشت امامزاده صالح برگزار شد». ایسنا. دریافتشده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ مرور زندگی صالح بن موسی کاظم در مستند «صالح شمیران» تسنیم
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
