شبستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
شبستان مسجد تبریز

شبستان قسمتی است از مسجدهای بزرگ که دارای سقف است. شبستان‌ها فضاهای سرپوشیده و دارای ستون‌های یک شکل و موازی‌اند که از یک طرف به صحن مسجد راه دارند. همچنین شَبستان مکانی بود در خانهٔ پادشاهان قدیم که خلوت‌خانه و حرم‌سرا و خوابگاه آنان به شمار می‌آمد. در دورهٔ قاجار در ایران شبستان را اندرون، اندرونی و زنانه می‌گفتند.

شبستان که در آن نماز گزارده می شود، یکی از فضاهای اصلی همه مساجد بوده است، که معمولا دارای دو بخش زنانه و مردانه است. اکثر مساجد دارای شبستان زمستانی و تابستانی می باشند. این فضا که محراب در آن واقع است. در بعضی از مساجد با ستون و در بعضی دیگر بدون ستون می باشد. شبستان های بدون ستون از ویژگی های مساجد عثمانی می باشد.[۱]

واژه ای شبستان برای دالالت بر چنین فضاهایی در مسجدها، امری دیرینه نیست و از حدود سده ی دوازدهم هجری قمری است که در متون تاریخی به معنای فضای نمازخانه‌های مسجدها به کار برده شده است.

انواع شبستان بر اساس شکل

نوع اول: شبستان های طنبی

که معمولا متشکل از اتاقی مستطیلی و کم و بیش در مواردی با شکلی متفاوت است و جزء کم مساحت ترین شبستانها به شمار می روند . پوشش سقف این مسجدها،گاه باطاق است و گاه تخت است.

نوع دوم: شبستان های گنبدخانه ای

این شبستان ها ،فضاهایی معمولا چهارگوش دارند که سقف آنها گنبدی است.

نوع سوم: شبستان ستون دار

که محصول قرارگیری سقف بر مجموعه ای از ستون ها است که گاه این سقف طاقی و گاه نیز تخت است .

نوع چهارم: شبستان های مرکب

محصول ترکیب لااقل دو نوع از سه نوع شبستان پیش گفته شده است.[۲][۳]

نگارخانه

منابع

  1. پیرنیا،محمدکریم.کتاب آشنایی با معماری اسلامی ناشر سروش دانش.
  2. محمدی،مریم کتاب معماری مساجد ایران در سده‌های نخستین اسلامی 1392 شابک: 9789640015124.
  3. طاهری،محمدمهدی.تحلیل ورقومی سازی داده های معماری مساجد تاریخی ۱۳۹۷.

بر پایهٔ: لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ شبستان[پیوند مرده]