قلعه چهریق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
قلعه چهریق
قلعه چهریق.jpg
بازمانده‌های قلعه چهریق (۱۳۸۷ خورشیدی)
نام قلعه چهریق
کشور  ایران
استان آذربایجان‌غربی
شهرستان سلماس
بخش چهریق علیا
اطلاعات اثر
نوع بنا سنگی
سال‌های مرمت نشده
کاربری قلعه دیده‌بانی، دفاعی
دیرینگی هزاره اول
دورهٔ ساخت اثر پیش از مادها
بانی اثر قبایل ایرانی‌تبار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۲۰۷۵
تاریخ ثبت ملی ۲۹ تیر ۱۳۷۷
میراث کهن

قلعه سنگی چهریق مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در نزدیکی روستای چهریق علیا در ۲۵ کیلومتری شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی قرار دارد این اثر در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۰۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱] مکان قلعه در میان رودی بنام زولاچای و بر فراز صخره مرتفعی قرار داشته و حدوداً دو سال سید علی‌محمد باب پیشوای آیین بیانی در آن محبوس بوده‌است.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

طبق بررسی‌های باستان شناسای قدمت قلعه به هزاره اول قبل از میلاد مسیح می‌رسد . اولین بار ترکان قدیم در آن ساکن شده  اند. علاوه بر مستندات تاریخی ؛ آثار کنده شده بر روی سنگهای اطراف که در آن  سمبل‌های اقوام ترک از قبیل ماه و ستاره مشاهد می‌شود. همچنین استفاده از آبهای جاری بوسیله آبراهها و زهکشی‌های به شیوه،  دوره اوراتوی گواه این مدعاست  که قلعه در زمان تمدن اوراتو ساخته شده‌است .

چهریق از دوره افشار و زندیه به بعد شهرت فراوانی یافت و به واسطهٔ قلعه‏ای که در آن‏ ساخته شده بود همواره مورد توجه حاکمان و اولیای امور وقت‏ بود.

در جریان جنگ روسها با مجاهدان و مشروطه‏ خواهان در سال ۱۲۹۰ شمسی امیر حشمت نیساری، میرزا آقا بلوری و حاج اسماعیل امیرخیزی جهت ادامه مبارزه با روسها در قلعه‏ چهریق مستقر شدند.

در جریان جنگ جهانی اول  در سال‌های ۱۲۹۶ شمسی، مارشیمون(رئیس مذهبی‏ آسوریان و مسیحیان ارومیه) در حمایت از سپاه روس و اجرای نقشه متفقین، سپاهی را برای جلوگیری از پیشرفت‏ عثمانیان در آذربایجان تشکیل داد و برای مقاومت با تشکیل اتحاد با کردها، در قلعه‏ چهریق مستقر گردیدند و تا سال‌های بعد و تا زمان سقط سلسله قاجار در قلعه چهریق ماندند و برای استقلال دایما با حکومت  مرکزی در جنگ بودند .  بدلیل موقعیت جغرافیایی منطقه و رشادت قوم کرد، همواره بر قوای دولتی پیروز می شدند. سرانجام در زمان رضا شاه قلعه بمباران و به تصرف دولت مرکزی درآمد.

محل حبس سیدعلی[ویرایش]

اعتماد السلطنه در مرآت البلدان می‏ نویسد: «چهریق یکی از قلاع خوی می‏باشد و مدتی سید علی محمد باب‏ مقتدای طایفهء بابیه…در آن قلعه مأخوذ و موقوف بود»

بواسطه موقعیت مکانی، دسترسی به این قلعه تنها با عبور از میان رودخانه میسر بوده و به این ترتیب، دسترسی پیروان سید علی‌محمد باب به وی سخت‌تر و کنترل برای مأموران حکومتی سهل‌تر بوده‌است. آثار بجای مانده از این زندان سنگی همچنان در میان معتقدین به سید محمدعلی باب، به عنوان زیارتگاه شناخته می‌شود.

در صفحه بعد از ۱۳۲کتاب نقطةالکاف که به همت پروفسور ادوارد براون منتشر گردیده‌است در ذیل تصویر این قلعه و رودخانه نوشته شده‌است: قلعه چهریق در نزدیک ارومیه در آذربایجان که میرزا علی محمد باب قبل از شهادتش در آنجا محبوس بوده و به جبل شدید از آن تعبیر می‌کند. همچنین در کتاب فراخوان کامل به بهشت بیان به نقل از ادوارد براون آمده‌است.[۳][۴]

حدود شش ماه باب در ماکو ماند و سپس دولت که فهمید پیروانش هنوز در دستیابی به او موفق هستند، او را به حبسی شدیدتر به چهریق فرستاد. در اینجا فقط با نامه‌ای مخفی شده در گردو یا نوشته‌هایی که به صورت ضد آب دوخته شده بودند و در شیر غوطه‌ور شده بودند و امثال اینها ارتباط بین باب و پیروانش ممکن بود. باب که اکنون محکوم به بیش از سه سال حبس شدید شده بود، عملاً نمی‌توانست به طور مستقیم مسئول گرایش به مقاومت مسلحانه احتمالی توسط پیروانش در نظر گرفته شود. با این وجود دولت او را سرچشمه آن تعالیمی می‌دانست که کل شاهنشاهی ایران را دچار تشنج کرده بود و تصمیم به مرگ او گرفت. آنان تصور می‌کردند که با مرگ او کل جنبش باید از هم بپاشد.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  2. موسی نجفی، موسی فقیه حقانی؛ تاریخ معاصر ایران؛ چاپ اول؛ ۱۳۹۰؛ اصفهان؛ نشر آرما؛ ص۷۲
  3. کاشانی, میرزاجانی. «حرکت دادن آنجنابرا از قلعه ماکو بقلعه چهریق». MS. SUPPL. PERSAN. در نقطةالکاف. لیدن هلند: E.J. BRILL, 1910. 297. 
  4. Stenstrand'S, August J and Edward G Browne. “BABISM”. Muhammad Abdullah al-Ahari. Daltaban Peyrevi. In THE COMPLETE CALL TO THE HEAVEN OF THE BAYAN. Chicago: Magribine Press, 2006. 200. ISBN ‎ISBN 1-56316-953-3. 

پیوند به بیرون[ویرایش]