رسمی‌شدن مذهب شیعه در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

رسمی‌شدن مذهب شیعه در ایران به رسمی شدن مذهب شیعه در دربار صفوی در دهه ۸۸۰ق و اجرای فقه آن در دستگاه قضایی اشاره می‌کند که سرانجام این مذهب را، مذهبِ رسمی ایران برگزید.

شاه اسماعیل یکم صفوی توانست در سال ۸۸۰ در تبریز تاجگذاری کند و مذهب شیعه دوازده امامی را در ایران رسمی کند. پس از حکومتهای محلی علویان (طبرستان)، اسماعیلیان، آل بویه و سربداران، سرانجام قزلباشها و ترکان صفوی توانستند تشیع را در ایران رسمی کنند.

شرح[ویرایش]

در زمان تشکیل حکومت صفویه مناطقی مانند طبرستان، گیلان، آذربایجان، خراسان، عراق عجم دارای اکثریت سنی بود و سنی‌های ایران بیشتر شافعی و حنفی بودند.

تا پیش از استقرار سلسله صفوی، ایران در شمار کشورهای سنی مذهب قرار داشت که با قدرت گرفتن دولت صفوی و به تصمیم شاه اسماعیل، مذهب کشور از تسنن به تشیع تغییر یافت.

از آنجا که دولت صفوی در رقابت شدید با دولت عثمانی بود، شاهان شیعه صفوی به ویژه مؤسس آن شاه اسماعیل، در تغییر مذهب ایران سعی وافر به خرج دادند تا ایرانیان را از فرمان پذیری پادشاه عثمانی (که خود را خلیفه رسول‌الله می‌دانست) خارج کنند وگرنه استقرار دولت مستقل ایرانی ناممکن می‌نمود. چنین شد که شاه اسماعیل صفوی با بهره جستن از ارتش خود و ورود فاتحانه به تبریز این شهر سنی‌نشین را پایتخت دولت تازه تأسیس خود قرار داد و در سال ۱۵۰۱میلادی (۹۰۷ هجری) تشیع را مذهب رسمی ایران اعلام کرد.

شاه اسماعیل افزون بر ارتش خود، از روحانیان و مبلغان شیعه کمال استفاده را برد تا مذهب شیعه را در سرتاسر قلمرو خود بگستراند. روحانیان شیعه در دربار شاهان صفوی از ارج و منزلت بالایی برخوردار بودند. این شد که شیخ بهایی از بزرگان علمای شیعه لبنان در سن ۱۳ سالگی به همراه پدرش از بعلبک به قزوین کوچ کرد. پدرش هنگامی که او ۱۷ سال بیش نداشت از سوی شاه تهماسب به شیخ‌الاسلامی قزوین و خودش در ۴۳ سالگی به شیخ‌الاسلامی اصفهان منصوب شد. بدین ترتیب ریشه ارتباط تنگاتنگ شیعیان ایران و لبنان به قرن ۱۶ میلادی بازمی‌گردد.[۱]

معروف است که شاهان صفوی در کنار ارتش مجهز خود همواره شیخ‌الاسلام‌ها (لقب مبلغان شیعه) را همراه می‌بردند. برخی تاریخ نویسان سنی این روش را با طعن و کنایه تبشیر شیعی (به مثابه گروه‌های تبشیری مسیحی) نام نهاده‌اند.[۲] البته، شیعه کردن ایران بدون خونریزی صورت نگرفت و چندین هزار تن از سنی‌های ایرانی در جریان آن کشته شدند یا به سرزمین‌های سنی نشین پناه بردند.[۳]

روش‌های صفویان برای تغییر مذهب مردم ایران[ویرایش]

  • تحمیل مذهب شیعه به عنوان مذهب اجباری و حکومتی و مجبور کردن بسیاری از صوفیان سنی مذهب به شیعه شدن[۴][۵][۶]
  • شاه اسماعیل مساجد اهل سنت را نابود کرد. تومه پیرس، سفیر پرتغالی چین که در آن زمان به ایران سفر کرده بود در کتاب خود می‌نویسد:

«او (شاه اسماعیل) کلیساهای ما را اصلاح می‌کند و خانهٔ همهٔ مسلمانانی که از محمد پیروی می‌کنند خراب می‌کند»[۷]

  • او لعن آیینی و اجباری سه خلیفه اول اهل سنت (ابوبکر ، عمر و عثمان را به عنوان غاصبان خلافت در مساجد اجباری کرد، دارایی سنی‌ها را کشف و ضبط کرد، طریقت‌های سنی مذهب را از هم پاشید، از حمایت دولت برای توسعهٔ زیارتگاه‌ها، نهادها و هنر شیعی استفاده کرد. او همچنین عالمان شیعه را جایگزین عالمان سنی کرد.[۸][۹][۱۰]
  • او خون سنی‌های زیادی را ریخت و به تخریب و بی حرمتی قبرها و مساجد سنی‌ها پرداخت تا حدی که بایزید دوم که در ابتدا پیروزی‌های شاه اسماعیل را به او تبریک می‌گفت از او درخواست کرد آزار سنی‌ها را متوقف کند اما شاه اسماعیل به خواستهٔ او توجهی نکرد و همچنان به گسترش شیعه گری با شمشیر ادامه داد.[۱۱][۱۲]
  • او سنی‌های سرسخت را آزار، اعدام و زندانی کرد.[۱۳][۱۴]
  • او ۲۶ ذی حجه سالروز ولایت خلیفهٔ چهارم علی بن ابی طالب و ۹ ربیع‌الاول سالروز کشته شدن خلیفهٔ سوم عمر بن خطاب را جشن ملی اعلام کرد. هر چند بعدها این جشن با بهبود روابط با کشورهای سنی مذهب از بین رفت.[۱۵]
  • در سال ۱۵۰۱ اسماعیل از شیعیان خارج از ایران دعوت کرد به ایران بیایند تا از خود در برابر اکثریت سنی در امان باشد.[۱۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.radiozamaneh.com/157201
  2. http://www.altanweer.net/articles.aspx?id=20027&selected_id=-200270006&page_size=5&links=true
  3. http://www.jadidonline.com/story/17022009/frnk/shah_abbas_exhibition
  4. Modern Iran: roots and results of revolution]. Nikki R Keddie, Yann Richard, pp. 13, 20
  5. The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern. Peter N. Stearns, William Leonard Langer, p. 360.
  6. Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Steven R Ward, pg.43
  7. The Judeo-Persian poet ‘Emrānī and his "Book of treasure": ‘Emrānī's Ganǰ… ‘Emrānī, David Yeroushalmi, p. 20.
  8. A new introduction to Islam. Daniel W Brown, p. 191.
  9. Encyclopaedic Historiography of the Muslim World. NK Singh, A Samiuddin, p. 90.
  10. The Cambridge illustrated history of the Islamic world. Francis Robinson, p. 72.
  11. Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Steven R. Ward, p. 44.
  12. Iran and America: re-kindling a love lost]. Badi Badiozamani, pp. 174–5.
  13. The Cambridge illustrated history of the Islamic world. Francis Robinson, p. 72.
  14. Iraq: Old Land, New Nation in Conflict. William Spencer, p. 51.
  15. Culture and customs of Iran. Elton L Daniel, ‘Alī Akbar Mahdī, p. 185.
  16. Iraq: Old Land, New Nation in Conflict. William Spencer, p. 51.