هیدروژن پراکسید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از آب اکسیژنه)
پرش به: ناوبری، جستجو
Hydrogen peroxide
نام‌های دیگر Dioxidane
شناساگرها
CAS 7722-84-1 YesY
پاب‌کم 784
کم‌اسپایدر 763 YesY
UNII BBX060AN9V YesY
شماره EINECS 231-765-0
شماره UN 2015 (>60% soln.)
2014 (20–60% soln.)
2984 (8–20% soln.)
KEGG D00008 YesY
ChEBI CHEBI:16240 YesY
ChEMBL CHEMBL71595 YesY
IUPHAR ligand 2448
شماره RTECS
MX0900000 (>90% soln.)
MX0887000 (>30% soln.)
کد اِی‌تی‌سی A01AB02,D08AX01, S02AA06
Jmol-3D images Image 1
خصوصیات
فرمول شیمیایی
2(HO)
جرم مولی
‎ 34.0147 g/mol
شکل ظاهری Very light blue color; colorless in solution
بوی slightly sharp
چگالی 1.110 g/cm3 (20 °C, 30-percent)
1.450 g/cm3 (20 °C, pure)
دمای ذوب
‎-0.43 °C, 273 K, 31 °F
دمای جوش
‎150.2 °C, 423 K, 302 °F
محلول در آب امتزاج
محلول soluble in اتر, الکل
insoluble in petroleum ether
اسیدی (pKa) 11.75
ضریب شکست (nD) 1.4061
گرانروی 1.245 cP (20 °C)
قطب‌ها 2.26 D
ترموشیمی
آنتالپی استاندارد
تشکیل
ΔfHo298
-4.007 kJ/g
ظرفیت گرمایی، C 1.267 J/g K (gas)
2.619 J/g K (liquid)
خطرات
برگه داده‌های ایمنی ماده ICSC 0164 (>60% soln.)
EU Index 008-003-00-9
طبقه‌بندی EU Oxidant (O)
Corrosive (C)
Harmful (Xn)
شماره ایمنی , , R20/22, R۳۵
شماره نگهداری (S1/2), S۱۷, S26, S۲۸, S36/37/39, S45
لوزی آتش
NFPA 704.svg
0
3
2
OX
دمای اشتعال Non-flammable
LD50 1518 mg/kg
ترکیبات مرتبط
ترکیبات مرتبط Water
ازن
هیدرازین
دی‌سولفید هیدروژن
 YesY (verify) (what is: YesY/N?)
تمامی داده‌ها مربوط به شرایط استاندارد(در  °C۲۵ و  kPa۱۰۰) است، مگر آنکه خلاف آن ذکر شده باشد.
Infobox references

هیدروژن پراکسید یا آب‌اکسیژنه (H۲O۲) یک اکسنده متداول است که به عنوان سفید کننده استفاده می شود. هیدروژن پراکسید ساده‌ترین پراکسید است (پراکسیدها ترکیباتی هستند که دارای یک پیوند یگانه اکسیژن-اکسیژن هستند). آب اکسیژنه خالص H۲O۲ یک مایع ناروانی است که کمی آبی رنگ می‌باشد و با زحمت زیاد می‌توان آنرا تهیه نمود. آب اکسیژنه‌ای که در داروخانه‌ها به اسم آب اکسیژنه رقیق فروخته می‌شود محلولی است از آب اکسیژنه در آب که %3 آن آب اکسیژنه است، مانند آب بی‌رنگ و بی‌بوست، مزه تلخی دارد و کمی اسیدی است. این مایع اکسید کننده ای قوی است.

تجزیه این ماده باعث ایجاد رادیکالهای OH میشود که بیش از چند ثانیه در دسترس نمی‌باشند و در این مدت با خاصیت شدید اکسیدکنندگی خود، مواد آلی و معدنی را اکسید میکند.

خصوصیات آب اکسیژنه[ویرایش]

به مرور آب اکسیژنه تجزیه و تبدیل به آب و اکسیژن می‌گردد. این عمل تجزیه در محیط بازی سریعتر و در محیط اسیدی کندتر از محیط خنثی صورت می‌گیرد. اگر مدت مدیدی آب اکسیژنه را انبار کنند، ممکن است کاملاً تجزیه و تبدیل به آب گردد. بر اثر گرد بعضی اجسام عمل تخریب آب اکسیژنه تسریع می‌گردد مانند گرد بی‌اکسید منگنز و گرد فلزات .

اگر بر روی محلول آب قدری از اجسام پایدار کننده مانند اسید فسفریک، اوره، اسید بنزوئیک و نظیر آنها بیفزایند، عمل تخریب بسیار کند می‌گردد. آب اکسیژنه اثر میکروب کشی و بوبری دارد چنانکه اگر یک تکه کالباس قرمز را درون ظرف محتوی آب اکسیژنه قرار دهیم پس از چند روز محتویات ظرف کاملاً بی‌بو است و بوی گندیده نمی‌دهد. آب اکسیژنه رنگها را نیز تخریب می‌کند بهمین دلیل تکه کالباس درون ظرف بعد از مدتی بی‌رنگ می‌شود.

موارد استعمال آب اکسیژنه[ویرایش]

لکه شراب قرمز، خون، قهوه و غیره را هم می‌توان بوسیله آب اکسیژنه پاک نمود. محلول غلیظ H۲O۲ به عنوان یک اکسیدان برای سوخت موشک‌ها نیز مورد استفاده قرار می گیرد. برخی از خمیر دندانها و سایر اجسامی که برای پاک کردن دندانها بکار می‌رود در موقع استعمال تولید آب اکسیژنه می‌کنند و اکسیژن این آب اکسیژنه دندان را سفید می‌نماید.

آب اکسیژنه در بی‌رنگ کردن شاخ، پشم گوسفند، پنبه، کتان، کنف، کاه، چوب، کاغذ، روغن، چربی، واکس، صابون، ابریشم، عاج، پر و غیره بکار می‌رود. رنگ بعضی لکه‌های صورت را هم آب اکسیژنه تخریب می‌کند. اگر موی سیاه را پس از شستن با کربنات سدیم ( تا چربی آن برطرف شود ) در محلول آب اکسیژنه بگذارند به رنگ روشن در می‌آید.اگر موی سیاه سر را با مخلوطی از ۱۰۰ گرم آب اکسیژنه ۳۰% و چهار قطره محلول ۲۵% آمونیاک تر نمایند و پس از ۱۰ تا ۲۰ دقیقه با آب خالص و سپس با محلول اسید استیک‌دار بشویند، بور مایل به قرمز می‌شود. وجود آمونیاک از این جهت لازم است که آب اکسیژنه در حضور قلیاییها سریعتر اکسیژن می‌دهد و در نتیجه موها تندتر بور می‌شوند. مصرف مکرر آب اکسیژنه برای مو مضر است زیرا که مو را شکننده می‌نماید. در جنگ جهانی دوم آب اکسیژنه ۸۵%برای اکسیداسیون سریع الکل در زیر دریاییها و موشکها مصرف می‌کردند.

کاربرد در پزشکی[ویرایش]

آب اکسیژنه در گذشته به دلیل خاصیت ضدعفونی کننده آن در پانسمان زخمهای عفونی استفاده میشد ولی امروزه به دلیل آسیبی که به بافتهای مجاور وارد میکند دیگر در پانسمان استفاده نمی‌شود و فقط گاه برای ضدعفونی لوازم یا سطوح استفاده میشود.از آنجایی که آب اکسیژنه بوبر است گاه در درمان زخمهای بدبو مورد استعمال قرار می‌گیرد. در قرصهای اریتزون ۳۶% آب اکسیژنه به ۶۴% اوره متصل است و چون این قرصها را در دهان بگذارند، اکسیژن می‌دهد. پس هم میکروبهای دهان را می‌کشد و هم دندانها را سفید می‌نماید.آب اکسیژن رقیق را برای قرقره کردن هم بکار می‌برند.

کاربرد در بهداشت استخرها[ویرایش]

آب اکسیژنه برای حذف مواد آلی و معدنی که موجب فاسد شدن آب استخر میشوند بکار میرود. تزریق این عنصر قبل از دستگاه UV باعث ایجاد رادیکالهای OH میشود که بیش از چند ثانیه در دسترس نمی‌باشند و در این مدت با خاصیت شدید اکسید کنندگی خود، مواد باقی‌مانده آلی و معدنی را تجزیه میکند. بدین ترتیب نیاز به تعویض آب استخرها کاهش می یابد.

در صورتی که از آب اکسیژنه در آب استخرها استفاده شود دارای مزایا به شرح زیر است: ۱. آب اکسیژنه موجود در آب با دوز صحیح، برای شناگر غیر قابل تشخیص است. ۲. با آب بخوبی مخلوط میشود، غیر فرار است و تا زمان اکسید کردن مواد آلی در آب باقی میماند. ۳. خالص است و ایجاد املاح نمی‌کند. ۴. خورنده نیست و در نتیجه به تجهیزات و تاسیسات آسیب نمی‌رساند. ۵. ایجاد کف نمی‌کند، بی بو و بی طعم است. ۶. غیر سمی است ۷. ایجاد رسوب نکرده و در نتیجه آب کاملاً شفاف می ماند.

شناسایی آب اکسیژنه[ویرایش]

در یک لوله آزمایشی که قبلاً چند سانتی‌متر مکعب محلول بی‌کرمات پتاسیم و قدری اسید سولفوریک رقیق ریخته‌ایم آب اکسیژنه می‌افزاییم در نتیجه رنگ آبی تند که بعداً تبدیل به سبز می‌شود، ظاهر می‌گردد. بهمین طریق می‌توان وجود آب اکسیژنه را در اریتزن ثابت نمود.

تهیه آب اکسیژن در صنعت با روش خود اکسایش[ویرایش]

در این فرایند یکی از مشتقات آتراکینون بر اثر واکنش با هیدروژن در مجاورت کاتالیزور پالادیوم به آنتراهیدروکینون تبدیل می شود. با عبور هوا از ماده اخیر، محلول پراکسید هیدروژن ۲۰ درصد وزنی بدست می آید.

Hydrogen peroxide production with the Riedl-Pfleiderer process process

منابع[ویرایش]

رقیه قدیم خانی و دکتر لطفعلی سقط فروش، آزمایشگاه شیمی معدنی ۱، انتشارات پیام نور

ویکی‌پدیای انگلیسی