ید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تلوریمیدگزنون
Br

I

At
ظاهر
Lustrous metallic gray, violet as a gas
ویژگی‌های کلی
نام, نماد, عدد ید, I, 53
تلفظ به انگلیسی /ˈ.ɵdn/ EYE-o-dyne,
/ˈ.ɵdɨn/ EYE-o-dən,
or /ˈ.ɵdn/ EYE-o-deen
نام گروهی برای عناصر مشابه halogen
گروه، تناوب، بلوک ۱۷۵, p
جرم اتمی استاندارد 126.90447 g·mol−۱
آرایش الکترونی [Kr] 4d10 5s2 5p5
الکترون به لایه 2, 8, 18, 18, 7 (تصویر)
ویژگی‌های فیزیکی
حالت جامد
چگالی (نزدیک به r.t.) 4.933 g·cm−۳
نقطه ذوب 386.85 K, 113.7 °C, 236.66 °F
نقطه جوش 457.4 K, 184.3 °C, 363.7 °F
نقطه سه‌گانه 386.65 K (113°C), 12.1 kPa
نقطه بحرانی 819 K, 11.7 MPa
گرمای هم‌جوشی (I2) 15.52 kJ·mol−1
گرمای تبخیر (I2) 41.57 kJ·mol−1
ظرفیت گرمایی (I2) 54.44 J·mol−۱·K−۱
فشار بخار (rhombic)
فشار (پاسکال) ۱ ۱۰ ۱۰۰ ۱k ۱۰k ۱۰۰k
دما (کلوین) 260 282 309 342 381 457
ویژگی‌های اتمی
وضعیت اکسید شدن 7, 5, 3, 1, -1
(strongly اسیدic oxide)
الکترونگاتیوی 2.66 (مقیاس پاولینگ)
انرژی‌های یونیزه شدن 1st: 1008.4 kJ·mol−1
2nd: 1845.9 kJ·mol−1
3rd: 3180 kJ·mol−1
شعاع اتمی 140 pm
شعاع کووالانسی 139±3 pm
شعاع واندروالانسی 198 pm
متفرقه
ساختار کریستالی orthorhombic
مغناطیس دیامغناطیس[۱]
مقاومت الکتریکی (0 °C) 1.3×107Ω·m
رسانایی گرمایی (300 K) 0.449 W·m−1·K−1
مدول باک 7.7 GPa
عدد کاس 7553-56-2
پایدارترین ایزوتوپ‌ها
مقاله اصلی ایزوتوپ‌های ید
iso NA نیمه عمر DM DE (MeV) DP
123I syn 13 h ε, γ 0.16 123Te
127I 100% 127I ایزوتوپ پایدار است که 74 نوترون داردs
129I trace 15.7×106 y β 0.194 129Xe
131I syn 8.02070 d β, γ 0.971 131Xe
Iodine-sample.jpg

ید(Iodine) از عنصرهای شیمیایی جدول تناوبی است. نشانه کوتاه آن I و عدد اتمی آن ۵۳ است.

خواص فیزیکی عنصر ید[ویرایش]

  • عدد اتمی: ۵۳
  • جرم اتمی: ۱۲۶٫۹۰۴۴۷
  • نقطه ذوب : C° ۱۱۳٫۵
  • نقطه جوش : C° ۱۸۵٫۴
  • شعاع اتمی : Å ۱٫۳۲
  • ظرفیت: ۱٬۵٬۷
  • رنگ: بنفش-خاکستری تیره شفاف
  • حالت استاندارد: جامد
  • نام گروه: ۱۷

اطلاعات اولیه[ویرایش]

ید، عنصر شیمیایی است که در جدول تناوبی دارای نشان I و عدد اتمی 53 می‌باشد. عنصری است حل نشدنی که مقدار بسیار کم آن برای موجودات زنده لازم است. واکنش پذیری ید از تمامی هالوژنها کمتراست و الکترون دهنده ترین هالوژن شبه فلز می‌باشد. از ید عمدتاً" در پزشکی، عکاسی و رنگ استفاده می‌شود.

تاریخچه[ویرایش]

ید ( واژه یونانِ iodes به معنی بنفش) در سال 1811 توسط Barnard Courtois کشف شد.

پیدایش[ویرایش]

ید بسیار خالص را می توان از واکنش یدید پتاسیم با سولفات مس تهیه کرد.البته روشهای دیگری نیز برای جداسازی این عنصر وجود دارد.

خصوصیات قابل توجه[ویرایش]

ید عنصر جامد درخشانی است به رنگ آبی مایل به سیاه که در دماهای استاندارد به بخاری بنفش رنگ و بد بو تبدیل می‌گردد.این هالوژن همچنین با بسیاری از عناصر، ترکیباتی را می‌سازد اما از سایر عناصر گروه هالوژنها فعالیت کمتری داشته و دارای خصوصیاتی شبیه فلزات است.ید به راحتی در کلروفرم، تتراکلرید کربن یا دی سولفید کربن حل شده و محلولهای ارغوانی رنگی بوجود می‌آورد( تنها به مقدار کمی در آب قابل حل است) .رنگ آبی سیر با محلول نشاسته ویژگی ید آزاد می‌باشد.

کاربردها[ویرایش]

در مناطقی که غذای آنها حاوی مقدار کم ید می‌باشد – مثلاً" مناطق دور افتاده از دریا که هیچگونه غذای دریایی مصرف نمی‌شود- کمبود ید ابتلا به بیماری گواتر اصطلاحاً" گواتر محلی را افزایش می‌دهد.در بیشتر ( نه تمامی) این مناطق با افزودن مقدار کم یدید سدیم به نمک طعام از ابتلا به این بیماری جلوگیری شده‌است.این محصول به نام نمک ید دار نیز معروف است.کاربردهای دیگر این عنصر: یکی از هالوژنها است که وجود آن به مقدار کم برای موجودات زنده حیاتی است؛ هورمون های تیروئید(تیروکسین و تری یدوتیرونین) حاوی اتمهای ید می‌باشد. تنتور ید ( 3% ید عنصری در پایه آب / اتانول) از اجزاء مهم تمامی وسایل کمکهای اولیه می‌باشد که هم برای ضد عفونی کردن زخمها و هم برای پاکسازی آبهای شرب سطحی مورد استفاده قرار می‌گیرد( 3 قطره در هر لیتر، پس از 30 دقیقه تاثیر می‌کند).

ترکیبات ید در رشته شیمی آلی مهم و در پزشکی بسیار سودمند هستند. از یدیدها و تیروکسین که حاوی ید هستند در پزشکی داخلی و در ترکیب با الکل ( بعنوان تنتور ید) برای ضد عفونی نمودن زخمهای بیرونی استفاده می‌شود.

  • یدید پتاسیم در عکاسی کاربرد دارد.
  • یدید تنگستن برای تقویت افروزه لامپها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • تری یدید نیتروژن برای کاربردهای تجاری بسیار انفجاری و ناپایدار است اما جزو شوخیهای معمول دانشگاهی به حساب می‌آید.

اثرات کاتالیزوری[ویرایش]

ید علاقه زیادی به ایجاد زنجیرهایی با خود دارد و از این خاصیت در ترکیبات آلی که حاوی ید هستند استفاده‌های فراوانی می‌شود.[نیازمند منبع]

ایزوتوپها[ویرایش]

برای ید 30 ایزوتوپ وجود دارد که تنها یکی از آنها I-127 پایدار است.از ایزوتوپ رادیواکتیو مصنوعی I-131 ( ساطع کننده بتا) که دارای نیمه عمر 8 روز است برای درمان سرطان و دیگر بیماریهای غده تیروئید استفاده می‌گردد.معمول ترین ترکیبات ید عبارتند از یدیدهای سدیم و پتاسیم ( KI) و یدیتها ( KIO3).

ید فقط یک ایزوتوپ پایدار I-127 دارد.با این همه ایزوتوپهای رادیواکتیو ید کاربردهای وسیعی دارند.I-129 با نیمه عمر 17 میلیون سال محصولی از پراش Xe-129 در اتمسفر است اما نتیجه فروپاشی U-238 نیز می‌باشد.چون U-238در خلال فعالیتهای مربوط به انرژی هسته‌ای تولید می‌شود، وجود آن ( به نسبت I-129/I) می‌تواند فعالیتهای در حال انجام در هر مکان را مشخص کند.به همین علت از I-129 در مطالعات آب باران بعد از حادثه چرنوبیل استفاده شد.از آن همچنین بعنوان ردیاب آبهای زیر زمینی و نشان دهنده پراکندگی فضولات در محیط زیست استفاده می‌گردد.سایر کاربردها ممکن است بوسیله تولید I-129 در پوسته زمین ازطریق تعدادی مکانیسم فروپاشی مختل شود.

I-129 از جهات زیادی شبیه Cl-36|chlorine است. این ایزوتوپ، هالوژنی قابل حل و نسبتاً" واکنش ناپذیر است که بیشتر بصورت آنیونی non-sorbing یافت شده و بوسیله واکنشهای کیهانزاد، حرارت اتمی و ثابت تولید می‌شود. درمطالعات آب شناسی چگاله‌های I-129 معمولاً" به نسبت I-129 به مقدار کلی I گزارش می‌شود( که عملاً" I-127 است).چون نسبتهـــــــــای Cl-36/Cl,I-129/I در طبیعت تقریباً" کم می‌باشد ( 14-10تا 10-10) اوج حرارت اتمی I-129/I در طول دهه 70 و 80 تقریباً" به 7-10رسید.I-129 با Cl-36 در بعضی موارد فرق دارد؛ نیمه عمر آن طولانی تر است ( vs6/1 ، 3/0 میلیون سال)، به شدت biophilic است و به اشکال یونی چندگانه وجود دارد ( معمولاً" I- و یودیت) که دارای رفتار شیمیایی متفاوتی هستند.

هشدارها[ویرایش]

تماس مستقیم آن با پوست ممکن است آسیبهایی را به همراه داشته باشد پس هنگام کار با ید باید بسیار احتیاط نمود.بخار ید باعث دردناک شدن چشم و غشاء مخاطی می‌شود.حداکثر مقدار مجاز ید در هوا نباید از 1 میلی گرم در هر متر مکعب فراتر رود.

منابع[ویرایش]

  1. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.