ملا فیض‌محمد کاتب هزاره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ملا فیض‌محمد کاتب)
پرش به: ناوبری، جستجو
ملا فیض محمد کاتب هزاره
Faiz Mohd Katib.jpg
نام اصلی فیض محمد کاتب هزاره
متولد ۱۲۴۱(خورشیدی)
غزنی
درگذشت ۱۲ حوت (اسفند) ۱۳۰۹(خورشیدی)
کابل  افغانستان
نهادها دربار شاهنشاهی کابل

فیض‌محمد کاتب، پسر سعید محمد معروف به هزاره محمد خواجه، در سال ۱۲۴۱ (خورشیدی) در دهکده‌ای به نام «زردسنگ» از توابع قره‌باغ، غزنی، چشم به جهان گشود و تحصیلات اولیه را در همان زادگاه خویش فراگرفت و سپس راهی نجف گردید و چندی در مراکز علمی آن به تحصیل پرداخت و مدتی در هند آنوقت، در شهرهای لاهور و پیشاور مشغول تحصیل شد و نیز مدت کوتاهی در قندهار نزد علمای اهل سنت تحصیل نمود. اما بیشتر معلومات او در سایه مطالعات پیوسته‌ای است که در کتابخانه‌های عراق، ایران، هند و افغانستان انجام داده‌است و در ضمن گردش در کشورهای مذکور با فرهنگ‌ها و ملیت‌های مختلف و همچنین به زبان‌های عربی، انگلیسی، اردو و پشتو آشنا شده‌بود. او وقتی به وطن مراجعت می‌کند در شهر کابل سکونت اختیار کرده و به نویسندگی می‌پردازد؛ و بدین طریق حدود ۵۰ سال از عمر گرانبهای او در خدمت علم و فرهنگ می‌گذرد و کتاب‌های ارزشمندی به یادگار می‌گذارد.[۱]

آثار[ویرایش]

کاتب آثار زیادی از خود بجا گذاشته و آثار چاپ نشده او به خط زیبای نستعلیقش در کتابخانه‌های داخل و خارج افغانستان موجود است. از این جمله می‌توان به کتب زیر اشاره کرد:

  • تحفته الحبیب جلد دوم در مورد وقایع سلطنت از سال ۱۲۵۸–۱۲۹۷ (خورشیدی)
  • سراج التواریخ دو جلد اول
  • فیضی از فیوضات در دوره امانیه نوشته شده‌است.
  • تذکر الانقلاب در مورد اغتشاش دوره امانیه بحث می‌کند
  • تاریخ امانیه این کتاب در دوره امانیه بطور آزاد نوشته شده‌است که دارای هفت جلد اند.
  • نژادنامه افغان (یا نسب‌نامه افغان‌ها)
  • تاریخ حکمای متقدم. درسال ۱۳۰۲ به قلم خود کاتب به چاپ رسید. تنها سه جلد آن در سال ۱۳۳۱ ه‍.ق در چاپخانه (مطبعه حروفی) کابل چاپ شد و سه جلد دیگر آن هنوز هم قلمی است و تنها تذکرالانقلاب به زبان روسی ترجمه و درمسکو چاپ شده‌است. کاتب یک تعداد از کتاب را از منابع دیگران نیز نوشته‌است که عبارتند از دستور العمل آگهی، دیوان شهاب ترشیزی، رساله فیوز، ملا فیض محمد کاتب نخستین بار تحفه الحبیب را نوشت، ولی آن را سانسورگران آنقدر حک و تعدیل کردند که او مجبور شد بار دیگر مجدد سراج التواریخ را بنویسد که آن‌هم از سانسور امیر حبیب‌الله در امان نماند. کاتب چون از میان مردم برخاسته و در سلطنت فرای وظیفه می‌نمود. ازین لحاظ در بین ملت بنام کاتب هزاره مشهور بود. پس از زوال حکومت امان اله خان حبیب‌الله کلکانی قدرت را بدست آورد. حبیب‌الله از کاتب خواست تا نزد ملت هزاره رفته و از آنها بیعت را حاصل نماید. ملت هزاره به حبیب‌الله هیچگونه بیعت ندادند. پس از برگشت حبیب‌الله او را خیلی لت و کوب نمود. از اینکه عمر کاتب ۷۰ سالگی را پشت سر می‌گذراند خیلی ناتوان شده فردا همان روز یعنی ۱۲ حوت ۱۳۰۹ خورشیدی (۱۳۴۹ قمری) در سن ۷۰ سالگی در کابل چشم از جهان فرو می‌بندد و در بالا جوی چنداول به خاک سپرده می‌شود.[۲]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]