شهنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

شهنی، یا طایفه شهنی یکی از طوایف قوم بختیاری، در ایران می‌باشد. ایل بختیاری از دو شاخه هفت‌لنگ و چهارلنگ تشکیل می‌شود،[۱] شاخه هفت‌لنگ به چهار باب بهداروند، بابادی باب، دورکی و دینارانی تفکیک شده‌ است،[۲][۳] که طایفه شهنی از طوایف بابادی باب به‌شمار می‌آید. پیشینه این تقسیمات طایفه‌ای سازمان یافته، به قرن شانزدهم میلادی باز‌‌‌ می‌گردد، که امروزه به‌عنوان ساختار اجتماعی قوم بختیاری شناخته می‌شود.[۴][۵] طایفه شهنی از ۱۲ تیره تشکیل شده‌ است.[۶]

اولین چاه نفت ایران و خاورمیانه در زمینهای اجدادی طایفه شهنی (نمره‌یک مسجدسلیمان) حفر گردید. امروزه بیشترین درصد از افراد این طایفه، به ترتیب میزان جمعیت، در استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری و اصفهان مستقر می‌باشند و درصدی نیز، در استان البرز و شهر تهران زندگی می‌نمایند. همچنین تعدادی از افراد این طایفه پس از وقوع انقلاب اسلامی از ایران خارج شدند، ولی آمار دقیقی از تعداد یا جمعیت آنها در دست نیست.

محل زندگی[ویرایش]

طایفه شهنی نیز قبل از یکجانشین کردن عشایر، (تخته قاپو کردن عشایر، که در زمان رضاشاه به اجرا درآمد) مانند تمامی طایفه‌های ایل بختیاری ، به ییلاق و قشلاق، می‌پرداختند…

قشلاق(گرمسیر) این طایفه، در اطراف مسجدسلیمان، شلا (در منتهی‌الیه جنوبی شیمباردشتگل، تل بزان و خواجه‌آباد (بی بیان)، واقع در مسجدسلیمان بوده،
و
ییلاق(سردسیر) آن‌ها، در مناطق بیرگان، پرجفت و احمدلیوه در استان چهارمحال‌ و‌ بختیاری می‌باشد.[۷] امروزه روستاهای تل بزان در استان خوزستان و بیرگان در استان چهارمحال بختیاری، از املاک این طایفه به‌شمار می‌آیند.

ساختار اجتماعی[ویرایش]

قوم بختیاری، از دو شاخه هفت‌لنگ و چهارلنگ تشکیل شده‌است. شاخه هفت‌لنگ، به چهار باب، تقسیم شده، که شهنی از طوایف زیرمجموعه بابادی باب محسوب می‌شود. طایفه شهنی، یک تیره می‌باشد، که شامل دوازده تش میباشد که خود شامل زیر شاخه‌های فراوانی بنام اولاد بوده، که این اولادها نیز، تعداد زیادی خانوار را شامل می‌شوند. تیره های(تش‌های) شهنی به‌ترتیب حروف الفبا شامل: ارزانی‌وند، باروند، بِلیل، بهادروند، تاجددین‌وند، چرم، خواجه، شاه‌حسین‌وند، شیخ، شیخ‌وند، قنبروند و کاشانی می‌باشند. برخی از فامیلهای طایفه شهنی شامل:غلامعلی پور، شاحسینی، حافظی بیرگانی، عالی‌پور، اشرفی، اشرف‌پور، ارزانی، بهادری، احمدی بیرگانی، شیخانی، قنبری، مولایی، دشتگُلی، کرم‌زاده، کاشانی بیرگانی ، کریمی، بهرامی و تعداد زیادی فامیل دیگر می باشد.

  • در زمان قدیم (بیش از ۱۵۰ سال پیش) طایفه شهنی، مشتمل بر چهارده تیره بود. بعدها با افزایش جمعیت و رشد این دو تیره از طایفهٔ شهنی جدا گشته و هر کدام تبدیل به طایفه‌ای جداگانه شدند، که با نام‌های طایفه نصیر و طایفه گُمار، در بختیاری شناخته می‌شوند. از آن پس، تعداد تیره‌های این طایفه، به دوازده تقلیل یافت.

مراحل شکل‌گیری[ویرایش]

توضیح اینکه، در جلد دهم لغت‌نامه دهخدا، در مورد این طایفه نوشته‌است:

شهنی، طایفه‌ای است، از هفت لنگ بختیاری…[۸]

نام طایفه شهنی در برخی مواقع در لفظ محلی شینی نامیده می‌شود ولی نام اصلی آن شهنی SHEHNI می‌باشد. گفتنی است، که جـّد طایفه شهنی، فردی بنام: فردین می‌باشد، که نام برخی از تیره‌های این طایفه نیز، از نام فرزندان وی گرفته شده‌است.[۹]

وجه تسمیه[ویرایش]

شهنی در لغت، به معنی شهنه؛ که در گذشته به سربازان حکومت شاهنشاهی که درب کاخ پادشاه، به صورت گارد شاهنشاهی، نگهبانی می‌دادند و به تناسب کاری که داشتند، از شمشیر با تیغه کوتاه استفاده می‌کردند، گفته می‌شد… (زیرا تیغه بلند، سنگین و دست و پاگیر بوده‌است!)

شهنی، نامی است که مختص منطقه پارسوماش بوده، که محل تولد و زندگی پدر کورش کبیر و خانواده هخامنش است.

معنی دیگر آن، شاهانی یا شاهنشاهی است، که تخلیص شده آن، می‌شود: شهنی.[۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «Bakhtyārī». دانشنامه بریتانیکا. دریافت‌شده در 3-25-2014. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  2. «BAḴTĪĀRĪ TRIBE». Encyclopaedia Iranica. دریافت‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۴.
  3. Carl Skutsch. «Encyclopedia of the World's Minorities page.176».
  4. «Iran Almanac and the Book of Facts». Echo of Iran. ۱۹۷۰.
  5. «نمودار اجتماعی طوایف بختیاری». دانشنامه ایرانیکا.
  6. Arash Khazen (۲۰۰۹). «Tribes and Empire on the Margins of Nineteenth-Century Iran p.22». University of Washington. دریافت‌شده در ۲۰۱۴. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  7. صفی‌نژاد، جواد. عشایر مرکزی ایران. تهران:امیر کبیر، ۱۳۶۸.
  8. جلد دهم لغت‌نامه دهخدا
  9. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ReferenceA وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  10. لغت‌نامه دهخدا

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]