ایرنه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو


ایرنه آتنی

امپراتریس فرمانروا بیزانس

Gold solidus, Byzantine, Irene, 797-802.jpg
ایرنه امپراتریس بزرگ بیزانس تصویر روی سکه به عنوان امپراتور یا امپراتریس فرمانروا
امپراتریس فرمانروا امپراتوری بیزانس
سلطنت ۱۹ آوریل ۷۹۷ - ۳۱ اکتبر ۸۰۲
تاج‌گذاری ۱۹ آوریل ۷۹۷
پیشین کنستانتین ششم
جانشین نیکه‌فوروس یکم
امپراتور مشترک امپراتوری بیزانس
سلطنت ۷۹۲ - ۱۹ آوریل ۷۹۷
پیشین کنستانتین ششم
جانشین (خودش به تنهایی)
شریک سلطنت کنستانتین ششم
نایب السلطنه امپراتوری بیزانس
سلطنت ۸ سپتامبر ۷۸۰ - ۷۹۰
تاج‌گذاری ۷۸۰
پیشین لئوی چهارم
جانشین کنستانتین ششم
شریک سلطنت کنستانتین ششم
امپراتریس همسر بیزانس
سلطنت ۷۷۵ - ۷۸۰
تاج‌گذاری ۷۷۶
پیشین یوودوکی
جانشین ماریا امونیک
هم‌نشین لئوی چهارم
فرزند(ها) کنستانتین ششم
خاندان بیزانس
زادروز حدود 752
آتن، یونان
مرگ 9 اوت 803
لسوس، یونان
دین و مذهب ارتودوکس

ایرنه (به یونانی: Ειρήνη η Αθηναία) (به انگلیسی: Irene Sarantapechaina) (زادهٔ پیرامون ۷۵۲ در آتن – درگذشتهٔ ۹ اوت ۸۰۳ در لسبوس) امپراتریس روم شرقی (بیزانس) از ۷۹۷ تا ۸۰۲ بود. او در عین حال یکی از قدیسه‌های کلیسای ارتودوکس یونان به‌شمار می‌رود زیرا نقشی مهم در بازگردانی جایگاه شمایل‌های مذهبی به امپراتوری روم شرقی داشت وی به مدت ۱۷ سال همراه پسرش مشترک امپراتور بیزانس بود و بعد پسرش را از تخت خلع کرد و دستور کور شدنش را داد و خود را امپراتریس فرمانروای مقدس خواند و تنهایی به مدت ۵ سال حکومت کرد.

زندگی‌نامه[ویرایش]

شریک امپراتوری و فرمانروایی مشترک با کنستانتین ششم[ویرایش]

ایرنه همسر لئوی چهارم، امپراتور وقت بیزانس بود. با مرگ لئو در ۷۸۰، پسر ۱۰ سالهٔ آنان کنستانتین با عنوان کنستانتین ششم به امپراتوری رسید. اما خردسالی امپراتور جدید سبب شد تا ایرنه به عنوان نماینده و نایب‌السلطنه تمام زمام امور را در دست گیرد و هم‌زمان به عنوان امپراتور مشترک و قانونگذار اصلی عملاً همراه با فرزندش فرمانروایی کند. او همچنین در همان سال موفق شد تا نقشه‌ای را که به نظر می‌رسید از جانب آیکونکلاست‌ها (بت‌شکنان یا محالفان استفاده از شمایل‌های مذهبی) برای بر تخت نشاندن نیکه‌فوروس، برادر ناتنی لئو کشیده شده بود را خنثی نمود.

رفع ممنوعیت به‌کارگیری شمایل‌های مذهبی[ویرایش]

ایرنه علاقه‌مند بود تا بار دیگر استفاده از شمایل‌های مذهبی را که به‌کارگیریشان در ۷۳۰ ممنوع شده بود را رواج دهد. به همین منظور او تاراسیوس، یکی از حامیان خود را به اسقف‌اعظمی قسطنطنیه منصوب کرد و پس از آن، خواهان تشکیل شورایی کلیسایی در رابطه با این موضوع شد. این جلسه در ۷۸۶ در قسطنطنیه تشکیل گردید ولی دخالت سربازان شمایل‌شکنی که در شهر حضور داشتند آن را ناتمام گذارد. با این حال جلسهٔ دیگری که توسط کلیسای کاتولیک روم و کلیسای ارتودوکس شرق با عنوان هفتمین شورای جهانی شناخته شد در سال ۷۸۷ در نیکائه‌آ برگزار گردید که نتیجهٔ آن تصویب دوبارهٔ استفاده از شمایل‌های مذهبی در سرزمین امپراتوری بود.

برکناری از قدرت و بازگشت مجدد به قدرت امپراتوری[ویرایش]

کنستانتین که اینک به سن بلوغ رسیده بود نسبت به نفوذ اقتدارگرایانهٔ مادرش بر امپراتوری احساس نارضایتی می‌کرد و سعی کرد تا قدرت را خود در دست گیرد، اما تلاش‌هایش توسط مادرش سرکوب شد. با این حال درخواست ایرنه از سپاهیان برای به رسمیت شناختننش به عنوان تنها امپراتور و حاکم ارشد موجب خشم نیروهای حاضر در آسیای صغیر گردید و آنان در ۷۹۰ کنستانتین ششم را تنها امپراتور و فرمانروای وقت امپراتوری اعلام داشتند و به حکمرانی مشترک مادر با پسر پایان دادن؛ و به دنبال این اتفاق ایرنه از دربار اخراج شد اما در ۷۹۲ کنستانتین بار دیگر به مادرش اجازهٔ بازگشت داد و او را در اداره کشور با خود شریک ساخت و او را به عنوان امپراتور با خود به صورت رسماً معرفی کرد و بیش از پیش از فرمان مادرش اطاعت می‌کرد.

برکناری کنستانتین و حکومت امپراتریس فرمانروای مقدس ایرنه به‌تنهایی[ویرایش]

در ۷۹۶ کنستانتین همسرش را طلاق داد تا با معشوقه‌اش تئودوته ازدواج نماید. افکار عمومی این حرکت او را اقدامی ناشایست قلمداد نمود و ایرنه با بهره‌برداری از موقعیت پیش‌آمده و با همدستی با تمام اسقف‌ها و درباریان و لشکریان در اروپا توطئه‌ای را علیه پسرش ترتیب داد. کنستانتین در سال ۷۹۷ به دستور ایرنه دستگیر گردید و چشمانش را به فرمان مادرش کور کردند.

ایرنه سپس خود را تنها امپراتور (و نه امپراتریس) روم شرقی خواند و به امپراتوری مشترک خود و فرزندش پایان داد و به‌مدت ۵ سال بر آن سرزمین حکومت کرد.

برکناری از قدرت و تبعید[ویرایش]

ایرنه در ۷۹۸ به برقراری روابط دیپلماتیک با شارلمانی پرداخت و در ۸۰۲ چنین عنوان شد که آن دو نفر قصد ازدواج با یکدیگر را دارند. اما این طرح بنا به گفتهٔ تئوفانس، مورخ بیزانسی توسط یکی از خاصگان ایرنه عقیم گذاشته شد. در همان سال ایرنه طی توطئه‌ای از سوی مقامات و فرماندهان از قدرت خلع و سرانجام نیکه‌فوروس به‌جای او بر تخت امپراتوری نشست.

ایرنه را ابتدا به جزیره پرینکیپو (بویوک آدای کنونی) و سپس به لسبوس تبعید کردند و او در همان‌جا در ۹ اوت ۸۰۳ درگذشت.

تقدیس ایرنه[ویرایش]

تعصب مذهبی ایرنه و تلاش‌هایش برای رفع ممنوعیت استفاده از شمایل‌ها و تمثال‌های مذهبی سبب شد تا کلیسای ارتودوکس یونان او را به عنوان یکی از قدیسه‌های خود اعلام دارد و هرساله روز نهم اوت را به یاد او جشن گیرند.

منابع[ویرایش]

  • «Irene». Universitat de València / Encyclopedia Britannica، ۱۹۹۵. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱. 
  • «Constantine VI». Britannica Online Encyclopedia. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.