دهستان ساحلی جوکندان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جوکندان jowkandan
جوکندون
کشور  ایران
استان گیلان
شهرستان تالش
بخش مرکزی
نام(های) دیگر جوکندان بزرگ
مردم
جمعیت ۲۴۵۴۹
تراکم جمعیت ۱۶۳ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۱۲٫۵ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۲۴ متر
اطلاعات شهری
ره‌آورد برنج،ماهی،گلیم،کیوی،ازگیل
پیش‌شماره تلفنی ۰۱۳

دهستان ساحلی جوکندان[۲] با ۳۰ روستا بزرگترین دهستان شهرستان تالش و یکی از بزرگترین دهستان های استان گیلان می‌باشد. جوکندانی ها از اقوم مردمان تالش و در مرکز سرزمین کادوسیان زندگی می کنند .زبان اصلی مردمان جوکندان تالشی کرگانرودی است. [۳]جوکندان از سمت شمال به لیسار و از از جنوب به شهر تالش (هشتپر) واز سمت شرق به دریای کاسپین از غرب در انتهای کوههای تالش به اردبیل متصل است. بازار انوش محله با جمعیت ۲۵۰۰ نفر مرکز و بزرگترین روستای این دهستان است.[۴]

جمعیت[ویرایش]

دهستان ساحلی جوکندان از نظر موقعیت جغرافیایی بین عرضهای ۳۷ درجه و ۴۸ دقیقه تا ۳۷ درجه و ۵۵ دقیقه شمالی و طولهای ۴۸ درجه و ۵۱ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۵۸ دقیقه شرقی در شمال غرب استان گیلان قرار گرفته است. مساحت این دهستان ۱۱۲٫۵ کیلومتر مربع و تراکم نسبی جمعیت آن ۱۶۳ نفر در کیلومتر مربع می‌باشد. بر اساس آمار کارگاهی آبان ماه ۱۳۸۱ تعداد ۵۱۵۳ خانوار و ۲۴۵۴۹ نفر جمعیت دارد.

یادآوری: شهرستان طوالش بزرگترین شهرستان استان گیلان می‌باشد؛ و همچنین جوکندان نیز بزرگترین روستای استان گیلان می‌باشد.

دهستان جوکندان مشتمل بر ۳۰ روستا، مزرعه و مکان به اسامی زیر: ۱ -حمید محله ۲ -دیزگاه ۳ -پی‌سرا ۴ -قنبر محله ۵ -سیاهکل محله۶ -ترک محله (به علت مهاجرت یکی از نوادگان شیخ صفی الدین اردبیلی به این روستا، نام این روستا را ترک محله نامیدند و این روستای بعد از انوش محله قرار دارد) ۷ - جوکندان بزرگ (بعلت زندگی خان ها در این روستا، جوکندان بزرگ نامیده شده است) ۸-دیراکری ۹ - انوش‌محله جوکندان (جوکندان اول یا مرکزی) ۱۰ -شیخ محله ۱۱ -خواجه‌کری ۱۲ -شیلان ۱۳ -پشته ۱۴ -نصورمحله ۱۵ -تره طول گیلان ۱۶ -خاصه سرا ۱۷ -راهنمامحله ۱۸ -کراکری ۱۹ -دول‌بین ۲۰ -سیوکت محله ۲۱ - سراگاه ۲۲ -نعلبد ۲۳ -جماکوه ۲۴ -قروق ۲۵-شاندرمن ۲۶-شفقت محله ۲۷-کریم محله ۲۸- بی‌سیم ۲۹- مایکل ۳۰-مطالع سرا [۵]

نام جوکندان بخاطر کشت و کار جو در منطقه بسیار گذشته می‌تواند باشد.

بزرگان جوکندان[ویرایش]

  • سید الخلفا قطب الدین‌خلیفه:حاکم محال طوالش، آستارا، لنكران، گسكر و فومن که پس از فوت در قوشه جد جوکندان دفن می باشد.
  • سید سیفعلی مشهور به خانجان:بزرگ خاندان‌ صفوی تالش در جوكندان ساكن بود.
  • فضل‌الله :پسر سیدخانجان كه جوانی رشید و آزادیخواه و طرفدار انقلاب مشروطه[۶][۷][۸]
  • سید اشرف کرگانرودی(مرگ ۱۳۲۵): سیاستمدار، انقلابی مشروطه خواه سید اشرف کرگانرودی که از سوی ناصرالدین شاه ملقب به معتمد السطان تالش و بعد از فتح تهران توسط قوای مشروطه و پیروزی مشروطه خواهان از سوی حکومت مشروطه ملقب به شجاع الدیوان گردید[۹]
  • سیدانور اشرف طالش: فرزند سید اشرف کرگانرودی شهردار هشتپر - ریس ایل و طایفه و عشایر جنوب کرگانرود - عضویت طولانی در انجمن ایالتی و ولایتی و همچنین عضو انجمن شهر هشتپر خدمات زیادی داشته است.
  • روح‌الله خان میر مسعودی:مالک و یکی از خان‌های بزرگ تالش که پس از سید فضل‌الله، ریاست خاندان به وی رسید.احداث اولین مدرسه در جوکندان از خدمات ایشان است.
  • مرحوم فرخ حمیدی: از مالکین و سران و معتمدین منطقه به یاد او محله ای بنام حمید محله نامگذاری شده است.
  • انوش فرح بخش طولی:خیر و کدخدای جوکندان اول واز سران و معتمدین منطقه به یاد او بازار جوکتدان اول بنام انوش محله نامگذاری شده است.

بقعه و مساجد[ویرایش]

شیخه تربه بقعه متبرکه سید فضل‌الله از نوادگان شیخ صفی الدین اردبیلی واقع در آرامگاه بزرگ جوکندان (شیخه تربه) که بنای آن قدمتی نزدیک به ۵۰۰ سال دارد. آرامگاه اصلی اهالی جوکندان این بقعه در ترک محله است.

بقعه بابا اسماعیل بقعه متبرکه بابا اسماعیل از نوادگان امام جعفر صادق (ع) است که در روستای تره طول در جوکندان قرار دارد.این مکان مقدس همه روزه مورد زیارت اهالی روستا و نیز مسافرین که در حال عبور از جاده تالش به آستارا هستند واقع می شود. تنها یک قبر وجود دارد که در درون انبوهی از درختان شمشاد واقع شده بود اما طی چند سال اخیر با پیگیری هیئت امنا و تلاش اداره اوقاف شهرستان تالش این بقعه متبرکه مورد بازسازی قرار گرفت. مساجد مسجد جامع انوش محله،مسجد حضرت ابوالفضل (ع) بازار جوکندان، مسجد جامع ترک محله، مسجد جامع سید جمیل میرشهابی، مسجد امام حسین |مسجد امام حسین چلونصر و مسجد جامع اسبومار احداث ۱۳۲۰ از مساجد بزرگ و قدیمی این دهستان می‌باشد. جوکندان دارای ۲۰ مسجد می‌باشد که ۷ مسجد توسط امام جماعت اهل تسنن اداره می‌شود.

مناطق دیدنی[ویرایش]

ییلاقات جوکندان

ییلاق اسبومار جوکندان

ییلاقات بسیار جالب و دیدنی همچون چم چمی، ده سر، دیزگاه و خودکار یوردی،اسبومار، کرورنگی بیر، بوبناپشت، قازیو هونی، رنگینه هونی محل آرامگاه فیروز شاه زرین کلاه، ییلاق بسک و ییلاق زیبا و دیدنی چورون ییلاق جوکندانی ها در فصل تابستان است. ییلاق اسبومار بزرگترین و پرجمیعت ترین ییلاق جوکندان با ارتفاع ۲۰۰۰ متر از سطح دریا و در ۳۵ کیلومتری جنوب دریای کاسپین و تقریباً در همسطح عرض سوباتان قرار دارد اسبومار دارای آب وهوای مطلوبی و یکی از مسطح‌ترین ییلاقات شمال می باشداکثر اهالی جوکندان مرکزی و انوش محله در این ناحیه برای تفریح و تفرج سکنا می‌گزینند.

تالاب جوکندان

تالاب جوکندان بخشی از منطقه حفاظت شده لیسار به وسعت ۳۱۰۴۴ هکتار[۱۰] در تالش محسوب می‌شود. این تالاب جزو تالاب‌های دریایی ساحلی است و یکی از تالاب‌های نادر در استان گیلان محسوب می‌شود. در کنار این تالاب چشم‌اندازهای زیبایی همچون جنگل‌های جلگه‌ای هیرکانی و جنگل‌های کوهستانی هیرکانی را می‌توان مشاهده کرد. مساحت این تالاب ۲۳۸ هکتار است و در ۷ کیلومتری شمال شهر تالش واقع شده است.

سواحل جوکندان

ساحل جوکندان که همه ساله مسافرانی زیادی به آنجا می‌آیند. ساحل قروق یکی از مناطق زیبای ساحلی شمال در این دهستان واقع است. منطقه ساحلی جوکندان یک منطقه ملی شامل دریا و جنگل در مورخه یکم اسفند هشتاد پنج بعنوان یکی از مناطق نمونه گردشگری استان گیلان در هیات دولت تصویب گردید.[۱۱]


آبشار نیلرود جوکندان

آبشار تازه شناسایی شده در دل جنگلهای جوکندان شهرستان تالش، در دامنه کوه جنگلی رشکه جی جوکندان که در رشته کوه‌های تالش واقع است. آبشار نیل رود جوکندان با ارتفاع تقریبی ۴۰ متر، ۹۵۰ متر بالاتر از سطح آبهای آزاد جهان در غرب روستای پی سرا قرار دارد یکی از زیباترین و بکرترین مسیرهای کوهنوردی و جنگل نوردی می‌باشد.اولین ویدیو از شناسایی آبشار نیل رود جوکندان در جنگلهای بکر سرزمین تالش در آذر ماه ۱۳۹۳ توسط گروه کوهنوردی کادوسیان و جمعی از کوهنوردان خوب منطقه تالش، برای معرفی این آبشار زیبا و منحصر گام برداشتند. [۱۲]

گویش جوکندانی[ویرایش]

زبان تالشی جوکندانی‌ها از گویش کرگانرودی (هشتپر) و نزدیک به گویش تالش شمالی منطقه آستارا و لنکران است.[۱۳] گفتنی است زبان تالشی به زبان آذری باستان نزدیک است»[۱۴] .

English تالش کرگانرودی (جوکندان) تالش مرکزی (پره سر/ اسالم) تالش جنوبی (خوشابر/ شاندرمن) تاتی (کلور/ گلوزان) فارسی
big yul yâl yâl pilla bozorg, gat, (yal, pil)
boy, son zoa zôa, zue zu'a, zoa Pesar
bride vay vayu gēša, vayu vayu, vēi arus
cat pišik peču peču, pešu, piši pešu gorbe, piši
cry (v) bamē beramestē dad karde,beramē beramesan geristan
daughter, girl (little) kela kilu, kela kina, kel(l)a kille, kilik doxtar
day ruj ruz ruz, roz ruz ruz
eat (v) hardē hardē hardē hardan xordan
egg uya âgla agla,merqona xâ, merqowna toxme morq
eye čâš čaš, čam čēm čašm čašm
father dada dada dada pedar
fear (v) târsē târsinē, tarsestē tarsē tarsesan tarsidan
flag parčam parčam parcham ,beydoo ? parčam, derafš
food xerâk xerâk xerâk xuruk xorâk
go (v) šē šē šē šiyan raftan (šodan)
house/room ka ka ka ka xâne
language; tongue zivon zun zavon zuân zabân
mother nana nana nana,dede mâ, dēdē, nana mâdar, nane
mouth qav ga, gav, ga(f) qar gar dahân, kak
night šav šaw šav šav šab
north šimâl šimâl shimal ? šemâl
rice berz berz berj,berz berenj berenj
say (v) botē vâtē vâtē vâtan goftan
sister hova xâlâ, xolo xâ,khala xâv, xâ xâhar
small gs ruk ruk velle, xš kučak
sunset šângo maqrib maghreb ? maqreb
water ôv âv âv âv âb
woman, wife žēn žēn, žen yen, žen zanle, zan zan
yesterday zina zir, izer zir, zer zir diruz, di

غذاهای محلی جوکندان[ویرایش]

  • چغرتما: مرغ + پیاز + تخم‌مرغ + آب لیمو یا آب نارنج
  • لونگی: مغز گردو + سبزی جعفری + سیر تر یا خشک + پیاز
  • انواع کوکو: کوکوی اشبل، کوکوی گردو، کوکی سیب زمینی و شامی یا کوکی گوشت چرخ کرده و…
  • مرغ محلی، بوقلمون محلی و ماهی سفید بصورت شکم پر یکی از غذاهای اصلی اهالی جوکندان است که برای مهمانیها تدارک می‌بینند.
  • پته (تورشی تره) :با چهار نوع سبزی درست میشود. ۱-سبزی (جعفری، گشنیز، اسفناج، تره، چغندر) ۲- چوچه پته ۳- گیه پته (داغ پتسی) که مخصوص ییلاقات است ۴- گیاهان محلی مثل سینور و… + برنج، سیرخام، ترشی (آب نارنج یا آب انار)، آلوچه سبز، تخم مرغ، ادویه.
  • انواع چاشنی: بورانی بادمجان، بورانی اسفناج، اشپل (خاویار ماهی)، ماهی شور، ماهی دودی، کولی، سیاه کولی، شاه کولی و رب ازگیل
  • انواع پلوها: گزنه پلو (از گزنه تازه و برنج)، هالوف پلو (هالوف نوعی گیاه محلی که در ارتفاعات ۱۶۰۰–۱۸۰۰ متری رشد می‌کند از خانواده پیاز)، سیب زمینی پلو و کرچا پلو (مخصوص صبحانه) از انواع پلوهای محلی منطقه جوکندان است.
  • نان حلوایی :آرد؛ آب، روغن، شکر، تخم مرغ و …

کشاورزی و باغداری[ویرایش]

محصولات کشاورزی و باغداری معروف جوکندان برنج ،ازگیل، گیلاس، آلوچه(گوجه سبز)، توتون، ترب، سیر، کیوی و خرمالو می‌باشد .

منابع[ویرایش]

  • آزموده،سیدعباس .رجال سیاسی گیلان در دوره صفویهرشت، انتشارات بلور،۱۳۹۳.
  • رابینو،ه ل .ولایت داذلمرز ایران ، گیلانرشت، انتشارات طاعتی۱۳۵۷.
  1. رهنمایی، محمدتقی، علل نفوذ زبان‌های ترکی و گیلکی در تالش، فصلنامه تحقیقات تالش، شماره ۲ - زمستان ۱۳۸۰.
  2. نام رسمی در پایگاه ملی نام‌های جغرافیایی ایران]
  3. http://tamadonema.ir/قوم-تالش-و-زبان-تالشی-زبان-اوستایی-و-ز
  4. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  5. «ایجاد و تشکیل تعداد 12 دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها در شهرستان طوالش تابع استان گیلان » پرتال مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی». 
  6. کتاب The Armenians of Iran - چاپ دانشگاه هاروارد آمریکا 1998
  7. کتاب تاریخ هیجده ساله آذربایجان - احمد کسروی
  8. http://mynilsan.net/گیلان-شناسی/مفاخر-و-نام-آوران/نام-آوران-شهرستان-تالش/96-سید-اشرف-کرگانرودی.html
  9. تاب گیلان در جنبش مشروطه - ابراهیم فخرایی -تهران 1352
  10. «منطقه حفاظت شده لیسار، گیلان», وب سایت بیابان‌ها و کویرهای ایران.
  11. «جدول مناطق نمونه گردشگری استان گیلان». درگاه مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ایران. 
  12. «آبشار نیل رود جوکندان». آپارات. 
  13. علی عبدلی، فرهنگ تطبیقی تالشی - تاتی - آذری، تهران، ۱۳۸۰.
  14. طرقدار, ضیاء. از آستارا تا فومن: تطبیق واژه هایی از گویش های مختلف زبان های تالشی و تاتی. رشت: رشت، ایلیا، ۱۳۹۶.