آکادمی علوم افغانستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آکادمی علوم افغانستان
Academy of Sciences of Afghanistan
نشان افتخاری اکادمی علوم
نشان افتخاری اکادمی علوم
به فارسی: منسجم ساختن موسسات علمی و تحقیقاتی و ارتقاء تکنولوژی
تاسیس: ۱۳۴۹
نوع دانشگاه: علمی و تحقیقاتی
ایالت: ولایت کابل
شهر: کابل
پشتوانه مالی: دولت
رئیس دانشگاه: عبدالباری راشد
هیئت علمی: ۳۲ نفر
کارکنان: ۳۰
وبگاه: http://www.asa.af/aboutus.aspx

آکادمی علوم افغانستان در تاریخ ۲ فروردین (حمل) ۱۳۴۹ تاسیس گردید. این اداره مرکز تحقیقات علمی افغانستان بوده و در دهٔ شصت و هشتاد همردیف با دولت افغانستان فعالیت‌های مؤثر انجام داده‌است. این اکادمی بیشتر توجه خود را در هفت هدف مبذول داشته‌است:

  1. انجام تحقیقات بمنظور دورنمای روشن در ساحات علوم طبیعی و بشری که به رشد اقتصادی ملی و غنای فرهنگی موثر تمام شده بتواند.
  2. مطالعه و ارزیابی منابع طبیعی افغانستان از قبیل منابع آب، خاک، انرژی، معادن، مواد خام، منابع طبیعی و احجار کریمه (سنگ‌های قیمتی) و سایر منابع طبیعی. تعین ذخایر منابع و نحوه‌های استفادهٔ موثر از این ذخایر نیز یکی از وظایف این بخش می‌باشد.
  3. استفاده از جدیدترین دست‌آوردها و پیشرفت‌های علوم بشری و وسایل فنی آراسته به تکنولوژی مدرن بمنظور ارتقاء موثر در اقتصاد ملی و ارائه طرح مشخص در مورد.
  4. ارتقا جایگاه دانش در افغانستان.
  5. سهمگیری در طرح و تدوین برنامه‌های جاری کشور بمنظور ارتقا و رشد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی.
  6. رشد و صیانت غنای فرهنگی و اقوام ساکن افغانستان.
  7. رهبری و هماهنگ ساختن کارهای علمی و تحقیقاتی در بخش‌های علوم طبیعی و بشری که توسط موسسات عالی تحصیلی و دیگر موسسات علمی و تحقیقاتی کشور انجام صورت می‌گیرد.

تاریخچه[ویرایش]

قبل از تأسیس اکادمی علوم، دسترسی به مراجع علمی و فرهنگی با جهان خارج ضعیف بود، بناً کتاب‌ها، تولیدات، تجارت، تحصیلات و غیره بدون در نظرداشت معیار و استاندارد بطور خودسرانه در افغانستان به پیش می‌رفت. لذا می‌بایست یک مرجع علمی در سطح ملی و بین‌المللی ایجاد می‌گردید تا ارتباط با جهان خارج را تنظیم کند. قبل از توسعه اکادمی علوم افغانستان، فعالیت‌های فرهنگی توسط نهادهای جداگانهٔ فرهنگی صورت می‌گرفت. ولی این نهادها تنها کار بخصوص خویش را بپیش می‌بردند. این نهادها عبارت بودند از:

  1. در سال ۱۳۰۱ خورشیدی برای نخستین بار در افغانستان نهاد «پشتو مرکه» (انجمن ادبی پشتو) در چهارچوب وزارت معارف (وزارت آموزش و پرورش) تاسیس گردید.
  2. در سال ۱۳۱۰ خ. انجمن ادبی کابل تأسیس گردید.
  3. در سال ۱۳۱۱ خ. انجمن ادبی هرات و قندهار تأسیس گردید که انجمن ادبی هرات هنوز هم فعالیت دارد.
  4. در سال ۱۳۱۶ خ. انجمن ادبی کابل و قندهار با پشتو مرکه ادغام گردید و بنام «پشتو تولُنه» (فرهنگستان پشتو) در چهارچوب وزارت معارف افغانستان تاسیس شد. مجلهٔ کابل به حیث ارگان تحقیقاتی این نهاد بچاپ می‌رسید.
  5. در سال ۱۳۲۱ خ. انجمن تاریخ در چهارچوب وزارت معارف تاسیس گردید، که مجله آریانا و افغانستان ارگان نشراتی این نهاد بودند.
  6. در سال ۱۳۲۷ خ. انجمن دایرةالمعارف در چهارچوب وزارت معارف تاسیس شد که انجمن در سال ۱۳۴۴ خ. در چهارچوب وزارت اطلاعات و فرهنگ و در سال ۱۳۵۷ خ. با اکادمی علوم افغانستان مدغم شد.
  7. در سال ۱۳۳۴ خ. مرکز بین‌المللی کوشانی در چهارچوب یونسکو ایجاد و ثبت گردید.
  8. در سال ۱۳۴۶ خ. انجمن باستان‌شناسان در چهارچوب وزارت اطلاعات تأسیس گردید. پس از ۱۳۶۱ خ. به اکادمی پیوست پس از ۱۳۸۱ خ. متعلق به وزارت اطلاعات و فرهنگ گردید.
  9. در سال ۱۳۵۴ خ. مرکز تحقیقاتی زبان پشتو ایجاد گردید که ارگان نشراتی آن مجله پشتو بود که به زبان‌های یونسکو بچاپ می‌رسید. در ۲ حمل (فروردین) سال ۱۳۴۹ خ. پس از فرمان شاه اکادمی تاسیس شد.
  10. در سال ۱۳۵۷ خ. اداره مستقل و نهاد علمی قبول شد. با رشد سطح تحقیقات‌های علمی در وزارت بانوان، معارف (آموزش و پرورش)، تحصیلات عالی، وزارت اطلاعات و فرهنگ، مراکز تحقیقات اسلامی، دانشگاه اسلامی، ریاست سروی (Survey/نقشه‌برداری) معادن، انستیتوت تحقیقات زراعتی (کشاورزی)، انستیتوت طب (پزشکی) کابل، ادارهٔ انکشاف صنایع دستی و دیگر نهادها بنا به ضرورت وقت ایجاد گردید. ولی هر کدام اینها صلاحیت کشوری نداشتند. اکنون اکادمی چنین صلاحیتی را دارد.

بخش‌ها و فعالیت آکادمی علوم افغانستان[ویرایش]

بخش تحقیات علوم اسلامی[ویرایش]

در شهر کابل مکتب بنام «دارالعلوم» در زمان شاه تاسیس گردیده بود. شاگردان این مکتب پس از فراغت از صنف ۱۲ در فاکولته‌های شرعیات و حقوق معرفی می‌گردیدند. در سال‌های پس از ۱۳۶۶ خ. این مکتب به دانشگاه تحقیقات اسلامی تبدیل گردید. پس از ۱۳۷۴ خ. این نهاد تحقیقات خویش را در بخش‌های ثقافت فقه، قانون تفسیر حدیث، و عقیده در تحت نام معاونیت علوم اسلامی بکار آغاز نمود. فعلا معاونیت علوم اسلامی تشکیلات ذیل را اداره می‌کنند.

  1. مرکز تفسیر و حدیث
    1. انستیتوت تفسیر وانستیتیوت حدیث
  2. مرکز فقه و قانون
    1. انستیتوت فقه
    2. انستیتوت قانون و صول فقه
    3. دیپارتمنت فقه
  3. مرکز عقیده و ثقافت

الف) انستیتیوت عقیده و تصوف

  • دیپارتمنت عقیده
  • دیپارتمنت تصوف

ب) انستیتوت ثقافت
د) مرکز دایرةالمعارف آریانا پس از احکام سال ۱۳۸۱ دوباره احیا گردید.
ه) دیپارتمنت زبان‌های پامیری پس از حکم سال ۱۳۸۲ دولت انتقالی اسلامی در تشکیل انستیتیوت اقوام برادر در پخش مرکز زبان و ادبیات تشکیل گردید.
و) مرکز تحقیقات ریاضی فلسفی پس از تاریخ ۱۳۸۲ به اکادمی علوم مدغم گردید. در ۱۳۸۲ در جنب اکادمی به کار خویش ادامه دادند.

بخش علوم طبیعی[ویرایش]

بخش علوم بشری[ویرایش]

  1. مرکز علوم اجتماعی
    1. انستیتوت اقتصاد
    2. انستیتوت حقوق
    3. انستیتوت فلسفه و روانشناسی
    4. انستیتوت ژورنالیزم
  2. مرکز دایرةالمعارف
  3. مرکز زبان‌ها و ادبیات
    1. انستیتوت زبان و ادبیات پشتو
    2. انستیتوت زبان و ادبیات دری
    3. انستیتوت زبان‌های اقوام بردار
  4. مرکز تحقیقات بین‌المللی پشتو
  5. مرکز تحقیقات بین‌المللی کوشانی

القاب علمی تاسیسات علمی افغانستان[ویرایش]

در افغانستان در موسسات علمی بمنظور آسان ساختن تفکیک و تشخیص سطح آگاهی افراد رتبه علمی یا القاب از طرف دولت اعطا می‌شود. رتبه‌های علمی علاوه بر شخصیت تفاوت در درآمد مالی نیز وارد می‌کند. رتبه‌های علمی مهم در کشور قرار ذیل‌اند:

القاب علمی در دانشگاه‌ها[ویرایش]

این القاب به زبان پشتو هستند:

  1. پوهیالی (استادیار درجهٔ سوم): از نامزد پوهیالی به پوهیالی سپری نمودن یک سال پس از شامل شدن در کادر علمی پوهنزی می‌باشد.
  2. نامزد پوهَنیار: از پوهیالی به نامزد پوهنیار یک سمینار یا یک دوره معین را باید سپری کند.
  3. پوهَنیار (استادیار درجهٔ دوم): یک دوره معین را باید سپری کند یا کسانی که ماستری (کارشناسی ارشد) بدست بیاورد.
  4. پوهَنیار به نامزد پوهَنمَل: رتبه دوکتورا؛ کسانی که مدرک دکترا خویش را بدست می‌آورند پس از کمیسون وزارت تحصیلات عالی این القاب را حاصل می‌کند. نامبرده باید یک اثر علمی تحریر کند و این اثر از یک کمیته موظف سپری شود.
  5. از نامزد پوهَنمل به پوهَنمَل (استادیار درجهٔ یکم): یک سمینار یا یک دوره محدود یک سال را باید سپری کند.
  6. از پوهَنمَل به پوهَندوی (دانشیار درجهٔ دوم): یک اثر علمی را تحریر کند و این اثر توسط ۳ نفر پوهاند (پروفسور) مورد تائید قرار گیرد موصوف سمینار با شرکت استادان و دانشجویان دایر کند. کاندید با به سوالات جواب مقنع داده باشد و در اخیر از طرف کمیته موظف قبول شود.
  7. از پوهَندوی به پوهنوال (دانشیار درجهٔ یکم): یک اثر علمی را تحریر کند و این اثر توسط ۳ نفر پوهاند پس از سپری نمودن موفقانه سمینار قبول شود. در سیمینار استادان و محصیلن شرکت نمایند. کاندید با به سوالات جواب درست ارائه کند و در اخیر از طرف کمیته موظف باید مورد تائید قرار گیرد.
  8. از پوهنوال به پوهاند (استاد یا پروفسور): یک اثر علمی را تحریر کند و این اثرتوسط ۳ نفر پوهاند پس از سپری نمودن موفقانه سمینار قبول شود. در سیمینار استادان و محصیلن شرکت نمایند. کاندید با به سوالات جواب درست ارائه کند و در اخیر از طرف کمیته موظف باید مورد تائید قرار گیرد. پوهاند معادل پروفسوراست.

القاب یا رتبه علمی در موسسات عالی تحقیقاتی[ویرایش]

شمار زیادی موسسات تعلیمی و موسسات عالی تحقیقاتی در افغانستان وجود دارد که می‌توان از موسسه تحقیقاتی پوهنتون اسلامی، انستیتیوت تحقیقاتی نباتی، مرکز تحقیقاتی افغانستان شناسی وغیره. در موسسات تحقیقاتی محقق و سر محقق القاب‌گذاری شذه‌است. ولی در انستیتوت زراعت (کشاورزی) سلن‌مل، سلن‌وال، سلن‌یار و سلندوی (همگی این نام‌ها به پشتو هستند) القاب گذاشته‌اند.

القاب در آکادمی علوم افغانستان[ویرایش]

باوجودیکه پوهنتون کابل مرکز علمی افغانستان است ولی اکادمی مرکز مافوق تروصلاحیت کشوری را دارد. القاب علمی اکادمی عبارتند از کاندید اکادمیسن و اکادمیسن می‌باشد. اکادمیسن‌های که فعلا درین اکادمی رول عمده دارند عبارتند از:

  1. اکادمیسن: سلیمان لایق رئیس اکادمی، پوهاند عبدلشکور رشاد، پوهاند دوکتور عبدالاحمد جاوید، عبدالواحد سرابی، غلام‌دستگیر پنجشیری، پوهاند دوکتور غلام‌فاروق اعتمادی، فقیر محمد یعقوبی، محمدموسی وردک، برهاندین ربانی، عبدالاحد عشرتی، آیت الله شیخ محمد آصف محسنی.
  2. بتعداد ۲۲ نفر از کاندید اکادمیسن نیز در اکادمی کار می‌نمایند. می‌توان از نام پوهاند میرمحمد احجازی، سر محقق عبدالکبیر رنجبر، دوکتور علی‌احمد پوپل، پوهاند دوکتور شاه علی‌اکبر شهرستانی، دوکتور محمود حبیبی، محمداعظم سیستانی، دوکتور اسدالله حبیب، محمداکرم عثمان و غیره تام برد.

نشرات اکادمی علوم افغانستان[ویرایش]

اکادمی علوم افغانستان از زمان تولد ۱۳۱۰ هجری شمسی الی امروز نشرات داشته‌است. درمراحل اول چند جریده و مجله محدود بچاپ می‌رساند. امروز هردفترو بخش از خود جریده و مجله دارد.

  1. مجله کابل جریده زیری ومجله خراسان توسط مرکز زبانها و ادبیات نشر می‌گردد.
  2. مجله آریانا مجله افغانستان توسط معاونیت علوم اجتماعی بنشر می‌رسد.
  3. مجله تحقیقات کوشانی توسط مرکز بین المللی تحقیقات کوشانی بنشر می‌رسد.
  4. مجله پشتو توسط مرکز تحقیقات مرکز بین المللی زبان پشتو
  5. مجله طبیعت توسط بخش علوم طبیعی
  6. مجله تییان توسط بخش علوم اسلامی
  7. جریده تفکر توسط ریاست نشرات اکادمی
  8. مجله منطقوی توسط مرکز منطقوی
  9. مجله ساینس و تکنولوژی توسط معاونیت علوم طبیعی و تخنیک

بعضی ازین مجلات به زبان دری بعضی به زبان پشتو ودری بعضی به پشتو دری و انگلیسی بچاپ می‌رسد.

مقر و دفاتر آکادمی افغانستان[ویرایش]

مقر فعالیت اکادمی افغانستان در چهار محل شهر کابل موقیعت دارد.

  • مرکز ریاست در چهار راهی سواد آموزی شهر کابل قرار دارد.
  • دفاتروادارات اکادمی درتعمیر شاه بوبوجان عقب وزارت داخله موقعیت دارد
  • ریاست نشرات و انسیتیوت مرکز زبانها درتعمیر چهارراهی اکادمی قرار دارد.
  • مرکز تحقیقات بین المللی کوشانی، مرکز تحقیقات بین المللی زبان پشتو، و ریاست باستان شناسی در تعمیر واقع قلعه فتح‌الله قرار دارد.
  • موزیم اِتنوگرافی (موزهٔ مردم‌نگاری) در قصر قدیمی شاه‌بوبو جان در پشت ساختمان وزارت داخله قرار دارد.

برگردان واژگان آکادمیک از پشتو به فارسی[ویرایش]

برگردان برخی از واژگان و القاب آکادمیک از پشتو به فارسی از این قرارند:[۱]

  • پوهَنتون: دانشگاه
  • حَربی‌پوهَنتون: دانشکده افسری
  • پوهنحٌی (تلفظ: پوهَنزَی)، فاکولته: دانشکده
  • پوهَنپال: دانشجو
  • پوهیالی: استادیار (درجهٔ سوم)
  • پوهَنیار: استادیار (درجهٔ دوم)
  • پوهَنمَل: استادیار (درجهٔ یکم)
  • پوهَندوی: دانشیار (درجهٔ دوم)
  • پوهَنوال: دانشیار (درجهٔ یکم)
  • پوهاند: استاد، پروفسور
  • دارالمعلمین: دانشسرا
  • اِستاژ (برگرفته از واژهٔ فرانسوی stage؛ انگلیسی: internship؛ آلمانی: Praktikum): کارآموزی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]