لاتین‌نویسی فارسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از فنگیلیش)
پرش به: ناوبری، جستجو
زبان فارسی

گونه‌های منطقه‌ای و اجتماعی
زبان فارسی
:

دستور زبان:

ویژگی‌های زبان:

نوشتار:

گسترۀ جغرافیایی:

لاتین‌نویسی فارسی یعنی نوشتن زبان فارسی به الفبای لاتین است که فینگلیسی (فارسی + انگلیسی)، فارگلیسی (فارسی + انگلیسی)، پنگلیش و پینگلیش (پارسی + english)، فینگلیش و یا فینگیلیسی (فارسی + انگلیسی) نیز خوانده می‌شود.

در سال‌های گذشته به دلیل‌های فراوانی شیوه و ساختار خط لاتین برای زبان فارسی پیشنهاد شده است. اولین بیان‌کنندهٔ این ایده میرزا فتحعلی آخوندزاده بود که در صدر مشروطیت رساله‌ه­ایی نیز در این راستا نوشت، اما مورد استقبال قرار نگرفت.[۱]

برگرداندن کلمه‌های فارسی و مشکلات آن[ویرایش]

برای برگرداندن کلمه‌های فارسی و اسامی ایرانی به الفبای لاتین قاعدهٔ یگانه و پذیرفته‌شده‌ای وجود ندارد. اغلب رسانه‌ها شیوهای ساده‌ای را معمول کرده‌اند که ظرافت‌های زبان در آن گم می‌شود؛ مثلاً «باد» baad و «بد» bad و حتی گاهی «بعد» baed و «بعید» baeed، به‌دلیل سهل‌انگاری، به‌صورت bad نوشته می‌شود که مشکلات تلفظی ایجاد می‌کند.

برای نمونه، هنگام گرفتن گذرنامه، به‌عنوان سندی رسمی و حقوقی، در نوشتن اسامی به الفبای لاتین، با توجه به استفادهٔ سلیقه‌ای از حروف لاتین، سردرگمی‌هایی ایجاد می‌شود. مثلاً سه برادر ممکن است فامیل خود یا نام پدر خود را با املاهایی متفاوت نوشته‌باشند که می‌تواند پیامدهای حقوقی و مالی داشته‌باشد.[۲]

مخالفان و موافقان[ویرایش]

Bodleian J2 fol 175 Y 28 1

به‌دلیل مشکلاتی که در بالا بیان شد، عده‌ای به فکر جایگزینی دبیرهٔ لاتین با دبیرهٔ نوشتاریِ کنونی کرده‌اند، اما این ایده مخالفانی دارد. ازجمله ابراهیم پورداوود می‌گوید:

چندی است که در ایران به کاستی‌های دبیرهٔ عرب برخورده و درصدد چارهٔ آن هستند. دسته‌ای می‌خواهند که دبیرهٔ لاتین را اختیار کنند. البته دبیرهٔ لاتین بسیار ساده و کامل است، ولی گزینش آن ازبرای کشوری که همهٔ شئونات ملی خود را باخته‌است و تنها دارای یک زبان شکسته است صلاح نمی‌باشد. فردا، پس از برگزیدن دبیرهٔ لاتین، دسته‌دسته واژگان زبان‌های اروپایی به زبان ما راه خواهند یافت و صدها واژه مانند روُلیسیون، کونستیتوسیون، پارلمان، کاندیدات، کمیسیون، بودجه و... با همان دبیرهٔ لاتین و املای درست فرانسه نوشته می‌شود: revolution, constitution, parlement, candidate, commission, budget ...

با این ترتیب زبان آلودهٔ ما آلوده‌تر خواهد شد.

بعضی نیز به‌جای لاتین اعتقاد دارند باید به خط اوستایی، که جزوی از تاریخ ماست و یکی از کامل‌ترین دبیره‌هاست برگردیم. این دبیره بسیار کامل است و نه مانند دبیرهٔ فارسی کنونی در نوشتن واج‌های صدادار بی‌تفاوت است و نه مانند خط لاتین برای نوشتن برخی از واج‌ها مانند kh = خ، ch = چ، gh = ق، و sh = ش در انگلیسی، یا sch = ش در آلمانی نیاز به کنارهم‌چینی چند نویسه دارد.

  • اما موافقان بر این باورند که چون در زمان کنونی الفبای لاتین جهانی شده‌است و حتی اردوزبانان هندوستان و پاکستانی‌ها و عرب‌ها هم به‌طور فزاینده‌ای از لاتین‌نویسی استفاده می‌کنند برای زنده نگه داشتن و نزدیک کردن زبان فارسی به زبان جهانی بهتر است نگارش جهانی لاتین نیز مورد نگرش قرار گیرد. نواقصی که لاتین‌نویسی دارد قابل اصلاح است؛ می‌توان لاتین‌نویسی با چند نویسه (حرفِ) اضافی برای فارسی‌زبانان (برای خ= jj (اسپانیول joza) یا x، و برای ژ je) برای صدای «آ»ی کشیده مانند «آبادان» می‌توان A را به‌صورت بزرگ و یا به‌صورت دو تا AA نوشت .AbAdAn و برای «اَ» مانند «اَبر» می‌توان abr، برای «اِ» مانند «امروز» می‌توان e به‌کار برد، و برای «ای» کشیده مانند «خلیج فارس» باید ee نوشت: khaleej و آن را استاندارد و یکسان‌سازی کرد، بخصوص در گذرنامه‌ها، آدرس‌ها، کارت‌های ویزیت و اسناد حقوقی و نام‌ها و به‌عنوان تکمیلی اصطلاحات دارای تلفظ متفاوت در فارسی مورد استفاده قرار گیرد. امروزه رومَنایز کردن یا لاتین‌نویسی ازسوی کنفرانس و گروه یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی سازمان ملل UNCSGN- UNGEGN به یک الزام در نام‌های جغرافیایی و پدیده‌ها و اصطلاحات نوین تبدیل شده‌است و عملاً تمام کشورها تابلوی خیابان‌ها و نام‌ها و نقشه‌ها را برای سهولتِ ردیابی در دریانوردی، هواپیماها و مسافران لاتین‌نویسی کرده‌اند.[۳] لذا در ایران نیز چاره‌ای جز پذیرش آن نیست.

شیوه‌های لاتین‌نویسی[ویرایش]

حرف‌نویسی[ویرایش]

در حرف‌نویسی تلاش بر این است که جمله را همان‌گونه که با الفبای فارسی-عربی نوشته می‌شود، به لاتین بنویسند. در این‌گونه لاتین‌نویسی مثلاً جمله «من فارسی می‌نویسم» به صورت «Mn Fârsi minvism» نوشته می‌شود. این سبک نوشتن نمی‌تواند کاربرد عملی داشته باشد و تنها در متن‌های پژوهشی به زبان‌های غیر از فارسی بکار می‌رود.

آوانگاری[ویرایش]

در آوانگاری تلاش بر این است که جمله را همان‌گونه که خوانده می‌شود، به لاتین بنویسند. در این‌گونه لاتین‌نویسی مثلاً جمله «من فارسی می‌نویسم» به صورت «Man Fârsi minevisam» نوشته می‌شود.

مقایسه خطهای لاتین‌پایه پیشنهادی برای فارسی و خطهای لاتین‌پایه همسایه[ویرایش]

آی‌پی‌ای پارسیک یونی‌پرس یوروفارسی ترکمن آذربایجانی ترکی کردی فینگیلیش فارسی
/æ/ A a Ä ä Ə ə E e a xaz (خز)
/ɒ:/ Á á Â â Ã ã A a aa mâdar (مادر)
/ʃ/ Sc sc Š š Ş ş sh šir (شیر)
/ʒ/ Zc zc Ž ž J j zh može (مژه)
// C c Ç ç ch carx (چرخ)
// J j C c j jâru (جارو)
/ɣ/ Q q Q q q/gh qâli (قالی)
/χ/ X x X x x/kh xiyâbân (خیابان)
/بست چاکنایی/ ' ' e'lâm (اعلام)


جداول برگردان حروف[ویرایش]

با وجود اینکه قوانین مشخصی برای این حروف وجود ندارد؛ جدول زیر نشان می‌دهد که حروف فارسی چگونه با حروف لاتین (البته فقط حروف انگلیسی لاتین) جایگزین می‌شوند. این جدول بر اساس عرفی است که همیشه رعایت نمی‌شود.[نیازمند منبع]

همخوان‌ها
دبیرهٔ فارسی آوا دبیرهٔ فارگلیسی دبیرهٔ فارسی آوا دبیرهٔ فارگلیسی
الف A A ب b b
پ p p ت t t
ث s s, th ج j j
چ č ch, c ح h h
خ - x, kh د d d
ذ z z, dh ر r r
ز z z ژ ž zh, j
س s s ش š sh
ص s s ض z z
ط t t ظ z z
ع - A غ gh gh
ف f f ق q q
ک k k گ g g
ل l l م m m
ن n n و v v
ه h h ی y y
ـّ - تکرار دوبارهٔ حرف هٔ eye eye
ة t t ی y y
ک k k ئ، ء، أ، إ، ؤ - A، '
، , , «...» "..." "..."
واکه‌ها
دبیرهٔ فارسی آوا دبیرهٔ فارگیلیسی دبیرهٔ فارسی آوا دبیرهٔ فارگیلیسی
آ ā aa, a اَ a a
ـَ a a ا ā a, a
اِ e e ـِ e e
اِی ee i, ee ـِی i, ee i
ـُ o o اُ o o
اُو u u, oo ـُو u u, oo
اَو (مانند اَورنگ) ō, ow aw, ow, o ـَو (مانند فردَوس) ō, ow aw, ow, o
ـَی (مانند مَیدان) ey ay, ey اَی (مانند اَیوان) ey ay, ey
ـَه (مانند نَه) a a ـِه (مانند خانِه) e e, eh

یکسان‌سازی و استاندارد کردن لاتین نویسی[ویرایش]

امروزه رومن نویسی یا لاتین نویسی بطور گسترده‌ای در زبان‌های شرقی رایج شده است. عرب زبان‌ها امروزه به مراتب بیشتر از فارس‌ها از لاتین نویسی استفاده می‌کنند، هندی‌ها و پاکستانی‌ها نیز بطور فزاینده‌ای از لاتین نویسی استفاده می‌کنند.[نیازمند منبع]

الفبای تاجیکی لاتین[ویرایش]

زبان تاجیک یا تاجیک فارسی یکی از گونه‌های زبان فارسی است. این زبان در جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان در سالهای بین ۱۹۲۶ تا اواخر دهه سی میلادی به صورت استاندارد با استفاده از نسخه‌ای مخصوص از خط لاتین نوشته می‌شده‌است.

در اواخر دهه سی میلادی این خط با نسخه‌ای برگرفته شده از خط سیریلیک عوض شد.

الفبای تاجیکی لاتین
A a B ʙ C c Ç ç D d E e F f G g Ƣ ƣ H h I i Ī ī
/a/ /b/ /tʃ/ /dʒ/ /d/ /e/ /f/ /ɡ/ /ʁ/ /h/ /i/ /ˈi/
J j K k L l M m N n O o P p Q q R r S s Ş ş T t
/j/ /k/ /l/ /m/ /n/ /o/ /p/ /q/ /ɾ/ /s/ /ʃ/ /t/
U u Ū ū V v X x Z z Ƶ ƶ '
/u/ /ɵ/ /v/ /χ/ /z/ /ʒ/ /ʔ/

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ^  Perry, J. R. (2005) A Tajik Persian Reference Grammar (Boston: Brill) p. 35
  2. [۱] رادیو زمانه، مقاله زبان فارسی و خط لاتین
  3. ویکی‌پدیای انگلیسی مقاله Romanization of Persian
  4. فارسی به الفبای لاتین، جدیدنیوز ۱۲/۰۶/۲۰۰۸

پیوند به بیرون[ویرایش]