چالشتر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از چالش تر)


چالشتر
چالشتر
[[پرونده:
میدان رسالت چالشتر
|250px]]
کشور ایران
استانچهارمحال و بختیاری
شهرستانشهرکرد
بخشمرکزی
مردم
جمعیت۶٬۷۲۰ در سال ۱۳۸۵
رشد جمعیت1.93
تراکم جمعیت13000 نفر در سرشماری سال 1390 نفر بر کیلومتر مربع
اطلاعات شهری
شهردارجناب اقای مهندس داوود نجفی چالشتری
ره‌آوردقفل چالشتر قالی چالشتر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۳۸۳۲۳۲

چالِشتُر یکی از ناحیه‌های شهرکرد در استان چهارمحال و بختیاری است. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت چالشتر ۶٬۷۲۰ نفر (۱٬۶۸۰ خانوار) بوده‌ است.[۱] امروزه چالشتر به همراه اشکفتک و مهدیه جزو منطقه چهارم شهرکرد است.

وجه تسمیه[ویرایش]

وجه تسمیه شهر چالشتر : اول اینکه آن را مرکب از دو کلمه چالش و تر می‌دانند . این دو کلمه مشتق از زبان ترکی است چالش را به معنای جنگ و تر را به معنای میدان یا محل بیان کرده‌اند . بدین معنی چالشتر یعنی میدان جنگ چون کوه‌های نزدیک به چالشتر در شمال شرق آن به قراول خانه مشهور است و آثار به جای دیده بانی در آن نمایان است معنی فوق برای این روستا قوت بیشتری دارد زیرا مهاجرین و افرادی که از ناحیه اصفهان قصد حمله و غارت و هجوم به چهارمحال را داشته اند ناگزیر از محل باریکه ای در رودخانه زاینده رود که در نزدیکی شهر سامان بوده و امروز پل زمانخان بر آن واقع است می گذشته‌اند و بعد از گذر از شهر سامان اولین مکانی که بر سر راه در دشت شهرکرد بوده چالشتر و به عنوان سه راه چهارمحال از این قسمت بوده است و بعید نیست که جنگ‌هایی در این محل صورت گرفته است. که آن را چالشتر یعنی میدان جنگ نامیده‌اند.

دین و زبان[ویرایش]

دین مردم منطقه چالشتر اسلام و مذهب آنها شیعه اثنی عشری است زبان مردم منطقه چالشتر فارسی بدون لهجه‌است .

موقعیت جغرافیایی و خصایص وضع موجود بافت چالشتر[ویرایش]

این منطقه در ۸ کیلومتری شمال شهرکرد واقع و از منطقه معروف تاریخی و حکومتی و صنعتی نامی چهارمحال می باشد. در شمال به فاصله ۱۶ کیلومتری آن شهر سامان و در غرب آن دشت لار و دشت مهدیه و شهرکرد در جنوب و جنوب شرقی چالشتر واقع گردیده است . هر چند که ساختمانهای نوساز و به سبک جدید در منطقه گسترشی یافته ولی بقایای قدیمی تا حدی محسوس است به نقل بزرگان درو تا دور منطقه ی چالشتر را حصاری تشکیل می داده که دارای چهار درب بوده که یک درب آن مربوط به دروازه نافچ و درب دیگر آن مربوط به دروازه سورشجان و درب دیگر مربوط به دروازه شهر یعنی به طرف شهرکرد بوده است و درب دیگر به طرف شهر سامان بوده و این قلعه دارای۲۲برج و بارو بوده که ارتفاع آنها ۵ متر و قطر برجها و دیوار ۳ متر بوده است . این قلعه طوری ساخته شده بود که خانه خان و مسجد در وسط آن قرار داشته و مشرف به چهار دروازه بوده و علت اینکه خانه خان در وسط قلعه بوده به لحاظ امنیت و کنترل قلعه توسط خان بوده . ضمنا ورود و خروج در روز آزاد و در شب کلیه چهار دروازه آن بسته و رفت و آمد ممنوع بوده است چالشتر در ۵۱ درجه و ۴۸ دقیقه طول شرقی و ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه عرض شمالی در ارتفاع ۲۰۸۰ متر از سطح دریا در فاصله ۸ کیلومتری شمال غرب شهرکرد واقع است . بافت اصلی روستا دردل قلعه واقع شده است اغلب تخریب و واحدهای مسکونی جدید در خارج قلعه ساخته شده است اکنون علاوه بر اطراف قلعه منطقه در حول واحد های مسکونی شرکت سهامی زراعی سابق و عموما در شمال و در اطراف جاده ارتباطی شهرکرد در حال توسعه فیزیکی است .

صنعت[ویرایش]

صنعت چالش‌تر شهرت جهانی دارد و اساتید زیادی در رشته‌های قالی‌بافی ، گلیم ، جاجیم ، حریر بافی، صنایع فلزی و دستی مثل اسلحه سازی ، خاتم کاری ، منبت کاری ، مشبک بری ، قفل‌سازی مشغول به کار بوده اند و امروزه فقط کار قفل سازی و قالی‌بافی دنبال می‌شود.

آب و هوای چالشتر[ویرایش]

آب و هوای چالشتر از اوایل پاییز تغییر کرده و از اواسط آبان ماه سرما آغاز می شود. سردترین ماه‌های سال دی و بهمن و گرمترین ماههای سال تیر و مرداد است میزان بارندگی زیاد از آبان ماه شروع و تا اواخر فروردین ماه ادامه دارد. اعتدال هوا از اواخر اردیبهشت ماه آغاز و تا اواسط تیر ماه رو به گرما می رود. از اردیبهشت تا آبان جزء ماه‌های خشک و ماههای آذر، دی، بهمن، اسفند یخبندان به می رود و در زمستان چون این روستا بادهای جنوب غربی و غرب قرار گرفته و سوز و سرما دارد.

تاریخ[ویرایش]

مؤلف مرآت البلدان در شرح نواحی «چهارمحال» نویسد: از قرای ناحیه «رار» یکی قریه «چالشتر» است که قلعه‌ای آجری است و ۲۲ برج دارد و هر دهنه برج را هشتاد ذرع با برج دیگر فاصله‌است. از بناهای مرحوم حاجی محمد رضاخان چالشتری می‌باشد و در آنجا بناهای عالی و عمارت‌های بسیار خوب است که بیش از ۳۰ هزار تومان خرج عمارات شده. دویست خانوارجمعیت و یک رشته قنات دارد که هشت سنگ میرآبی آب ازآن جاری است و هر سال صد خروار زمین بذرافشان را مشروب می‌نماید. حمام و مسجد و تیمچه و بازارچه و دکاکین و آسیا دارد و ۳۹۰ تومان مالیات دیوانی آنجاست و شش نفر سرباز هم می‌دهد. (مرآت البلدان ج ۴ صص ۵۱–۵۲)

در فرهنگ جغرافیائی ایران نوشته شده‌است: «... دهی است از دهستان لار (رار) بخش حومه شهرستان شهرکرد که در ۸ هزارگزی شمال باختر شهرکرد و یک هزارگزی راه عمومی شهرکرد به چالشتر واقع شده. جلگه و کوهستانی و معتدل است و ۳۲۶۱ تن سکنه دارد. آبش از قنات و چشمه و محصولش غلات می‌باشد. شغل اهالی زراعت و گله داری و صنایع دستی قالی بافی وقفل‌سازی است. یک باب دبستان و یک عمارت سرپوشیده و قلعه قدیمی دارد.[۲]

حکومت چهارمحال[ویرایش]

چهار محال بلوکی است سردسیر بقول مشهور هند کوچک است بسیار بلوک آباد و پرجمعیت با مراتع سبز و خرم و چمنهای خیب و آب های زیاد بهترین بلوکات اصفهات است بعد از لنجان چهار ناحیه است بهمین جهت چهار محال می‌گویند یعنی چهار محل است محل اول میزدج ،دوم لار،سوم کلار ،چهارم کندمان، پای تخت چهار محال میگویند یعنی دارای چهار محل به‌طور تحقیق بعد از بذر رعیت یک صدو پنجاه هزار خروار در این چهار ناحیه حاصل انبار مالکین می شود و باید چندین کرور و گوسفند داشته باشد. [۳]حاجی محمد رضا خان ریاحی چالشتری نامی با اسنادیکه در دست دارد و بسیار اسناد معتبریست خود من هم ملاحضه کردم خود را بحضرت حر ریاحی رحمه الله علیه می رساند که مقام آنحضرت بالاتر و والاتر از آن است که این بنده بخواهم بنویسم برایتی اولین شهید دشت کربلا معلی است .بسیار مرد درست و قابل پاکبازی بود.[۴] طول و عرض خاک چهار محال از قریه شیخ شبان (که مرات البلدان از آن بنام شیخ چوپان یاد نموده است ) واقع ر مغرب و سر حد خاک فریدن تا قریه نقنه در مشرق چهار محال و سر حد خاک سمیرم (اصفهان ) به مسافت تقریبی بیست و دو فرسخ ۱۳۶ کیلومتر و عرض آن از شهر سامان در شمال غربی تا قریه ده چشمه در جنوب شرقی در حدود نه فرسخ پنجاه و چهار کیلومتر و از گردنه رخ تا گردنه سولگان به مسافت شانزده فرسخ نو و شش کیلومتر تقریبی است و چون مشتمل بر چهار بلوک و یا چهار ناحیه است معروف به این اسم گردیده بلوکات آن به تفکیک عبارتند از :

  • ناحیه رار ( که به غلط آن را در لفظ عامیانه لار هم می‌گویند. ) حدود این ناحیه جنوبی به شیراز شمالی به فریدن شرقی به اصفهان غربی به میزدج است . ( شهر مهم آن عبارتند از : شهرکرد ، فرخ‌شهر ، کیان ، (شهرک ) هفشجان ، سامان ، بن )
  • ناحیه کیار: حدود آن از قرار ذیل است : شمالی به میزدج جنوبی به گندمان ، مغربی به پشتکوه بختیاری شرقی به لنجان ، (از شهر ها و روستا های مهم آن می توان : شلمزار ، دزک ، دستگرد ، را نام برد.
  • ناحیه میزدج (این ناحیه نیز قبلا به صورت مزدج خوانده می شده) در جلگه واقع است اطرافش از هر سمت کوه است چمنی وسط این دشت هست مسمی به چمن(کران) تخمیناً یک فرسخ زمین چمن است . حدود ناحیه میزدج از این قرار است جنوبی به بلوک کیار شرقی به رار غربی به بختیاری شمالی به فریدن (شهر ها و روستاهای عمده این ناحیه عبارتند از( فارسان ، جونقان ، چلیچه ، گوجان ، و بابا حیدر ،) این ناحیه به عمدتاً دست خوانین بختیاری اداره می شده که عمده دلیل ان به سبب ییلاق های عشایر بختیاری از قرون قبل و نیز عبور محور ارتباطی جلگه خوزستان به نقاط مرکزی ایران خصوصا ً اصفهان از طرق جاده معروف به بختیاری یا لینچ در سال های آخر حکومت قاجاریه و ابتدای پهلوی می باشد.
  • ناحیه گندمان ( که در قدیم بصورت کندمان املا میگردیده ) دارای حدودی از این قرار می باشد شمالی به میزدج ، جنوبی به خاک شیراز ، شرق به سمیرم غربی ، به بختیاری و پشتکوه ، (بختیاری) شهر ها و روستا های مهم آن عبارتند از (بروجن ، گندمان ، بلداجی ، سفید دشت و فرادنیه ، ) این ناحیه از دیرباز به سبب وجود امکانات طبیعی و نیز چمن آن که بعنوان یک منبع تامین علوفه و آذوقه سپاهیان در ایام صلح و نیز مواقع جنگ در مناطق داخلی و مرکزی ایران مورد توجه استراتژیکی بوده ونیز موقعیت سیاسی خاصی که از طریق بر سر راه قرار داشتن فارس به اصفهان دارا بوده مورد عنایت دولت ها از ابتدا تا انقراض قاجاریه قرار داشته است از زمان ارسلان فرزند طغرل سلجوقی هست که با نام این ناحیه در منابع روبرو میشویم هر چند بر اساس قراین و شواهد تاریخی پیش از آن نیز این ناحیه دارای اهمیت بوده است. [۵]

آثار تاریخی[ویرایش]

قلعهٔ تاریخی چالشتر[ویرایش]

مجموعه قلعه تاریخی چالشتر، که به قلعه خانی مشهور می‌باشد، ۱۲۰ سال پیش در چالشتر احداث شد و در یکی از سرستون‌های سنگی این مجموعه، تاریخ ساخت آن به سال ۱۳۲۱هجری قمری حک شده‌است. قلعه چالشتر در استان چهارمحال و بختیاری، تلفیقی از معماری دوران قاجار با معماری اروپایی است که با ستون‌هایی ایستاده از سنگ و نقش برجسته‌های دیدنی خودنمایی می‌کند.

قلعه چالشتر، در پنج کیلومتری شهرکرد به عنوان یک اثر باشکوه از نظر معماری و هنری حجاری در ایران است. این قلعه، در منطقه چالشتر واقع شده که در دوره صفویه مرکز حکمرانی چهارمحالی‌ها بوده که به وسیله کلانتران روستاها و مناطق تحت سیطره خود را کنترل می‌کردند و پس از انتصاب حسین قلی خان به عنوان ایلخان بختیاری، در اواسط حکومت ناصرالدین شاه ، حکمرانان این منطقه از حاکمیت بر چالشتر خلع و به زمین داران بزرگ تبدیل شدند.

مجموعه تاریخی چالشتر، شامل: سردر سنگی، خان نشین، اندرونی، حمام، انبارها و اصطبلها است و قلعه عیانی و خان‌نشین این مجموعه تاریخی دارای ۳۸ ستون سنگی با سر در و ایوان می‌باشد. ازاره سنگی منقوش این مجموعه قلعه شامل: نقوش افسانه‌ای و اسطوره‌ای، زندگی روزمره، گل و گیاه، گل و گلدان، گل و مرغ، نقوش پیچش گیاهی و نقوش فرشته است و این نقوش به صورت ماهرانه و زیبا خلق شده و در برخی موارد به صورت برجسته حجاری شده‌است. در این قلعه، اندرونی با یک دالان به قسمت خان‌نشین ارتباط داشته و ایوان آن دارای ۱۰ ستون سنگی است و ایوان با آجرکاری و کاشی معرق در لچکی‌ها و پیشانی بنا با ازاره‌های سنگی منقوش شامل: درختان تاک، گل و گلدان، گل و مرغ و سرو و کاج تزئین شده‌است. اتاق‌های این مجموعه قلعه نیز، با نقوشی به سبک نقاشی لندنی که تلفیقی از هنر نقاشی ایرانی و غربی است، مزین است و این سبک نقاشی که در دوره قاجار به اوج خود می‌رسد، شامل: نقوش گل و گلدان، افسانه لیلی و مجنون و نقوش اسلامی شامل: یوسف و زلیخا به همراه خط نوشته‌ای از آیات قرآن است. در بخشی از سر درهای این مجموعه قلعه، همچنین معماری سنتوری که به صورت مثلثی شکل با نقوشی به سبک شیر و شکر است، به چشم می‌خورد و حمام قلعه تاریخی چالشتر نیز مزین به کاشی آبی فیروزه‌ای و سفید سربی بوده‌است. سقف اندرونی این قلعه، به صورت قابهایی از چوب گردو است و درها و پنجره‌های اتاق‌های این مجموعه نیزازجنس چوب گردو به صورت گره چینی شده می‌باشد و این مجموعه قلعه دارای پنج ایوان است و پنج اتاق نیز در اندرونی آن وجود دارد و در مجموع دارای ۴۰ ستون است.[۶]

خانه آزاده چالشتر[ویرایش]

خانه ی آزاده ی چالشتر، قدیمی ترین ساختمان مسکونی استان چهارمحال و بختیاری، با ۱۲۰۷ متر مربع که در سال ۱۲۰۶ ه-ق ساخته شده است.خانه ی آزاده،قدیمی ترین خانه ی استان چهارمحال و بختیاری،خانه ای که هنوز زنده است.

خانه ای در مجاورت قلعه ی چالشتر،خانه ای در مجاورت مسجد جامع چالشتر خانه ای در مجاورت "سرپوشیده"(قدیمی ترین جای چالشتر که دیگر اثری از آن نیست)،خانه ای در نزدیکی مدرسه ی فرید خانه ای تاریخی که در آن می توان رد پای صفویه،زندیه و قاجاریه را یافت.درب ورودی خانه ی آزاده ی چالشترکه بر سنگ نوشته ی سر در آن تاریخ ۱۳۰۷ه-ق(تاریخ ساخت جبهه ی جنوبی وشرقی خانه) ثبت شده است. خانه ای که روزگاری محفل شاعران و عارفان بوده،چرا که هنوز عارفانه و عاشقانه های بسیاری را می توان بر در و دیوارش دید.و حتی بر لب حوض اش، عصرگاهان و سحرگاهان شنید.خانه ای که هنوز ازساکنان قدیمی اش،"حجی خان"(حاج مهدی خان آزاده ی چالشتری) و اجداد او، به نیکی یاد می کند.جبهه ی غربی خانه ی آزاده ی چالشتر،در مجاورت "سرپوشیده"،بهاره نشین با سقف های دوپوش،اطاق های گوشواره ای و "برج نقاشی"که دیگر اثری از آن نیست.خانه ای که هنوز مشبک پنجره هایش به هم گره خورده اند،بی هیچ میخی

مشبک هائی که هنوز آن شیشه های معمائی ر ا در آغوش گرفته اند.شیشه هائی که هنوز از بیرون بی رنگ اند و از درون رنگارنگ و تماشائی.

پنجره هائی که هنوز، روزها، رنگین کمان زندگی را بر "رف" اطاق ها می نشانند و شب ها، مهتاب را در سه کنج خانه می خوابانند. پنجره هائی مشبک و گره چینی شده،ارسی هائی رنگارنگ،با شیشه هائی ریز و درشت، که هنوز به اشعار ثبت شده بر چهارجوب شان گوش فرا می دهند،چرا که بیهوده نگفته اند که:"مستمع، صاحب سخن را بر سر شوق آورد." پنجره هائی که هنوز به حیاطی پر گل، چشم دوخته اند تا مگر بهاریه های سال های دور را دوباره زمزمه کند. خانه ای که بهاربندش گم شده است، خانه ای که برج نقاشی اش گم شده است، خانه ای که همسایه ی"سرپوشیده"اش گم شده است، خانه ای که حتی آئینه کاری هایش نیز گم شده است. هنر معرق و منبت و کاربندی همراه با پنجره هائی مشبک و گره چینی شده و ارسی ها با شیشه های ریز و درشت رنگارنگ خانه ای که با همه ی این اوصاف،باز ناشکر و نا سپاس نیست.چرا که هنوز با "سردرب" و دالان و "هشتی" و "مطبخ" اش نفس می کشد. چرا که هنوز با معرق کاری ها،منبت کاری ها و کاربندی هایش نفس می کشد. چرا که هنوز با گچ بری ها،نقاشی های دیواری و هنرهای روی چوب اش نفس می کشد. چرا که هنوز با "پستو خانه"و اطاق های"گوشواره"ای اش نفس می کشد. چرا که هنوز با یاد "زنده یاد" های درگذشته اش،همان"ساکنان خوب قدیمی اش"، نفس می کشد. چرا که هنوز با نام و یاد و کلام خدا ، که برای همیشه بر "سردر"ش نقش بسته است، نفس می کشد: هو الله بسم الله الرحمن الرحيم انا فتحنا لك فتحا مبينا نصر من الله وفتح قريب خانه ای با بخاری هائی دیواری که همچنان خمیازه می کشند،آنچنان که گفته اند: دهان گشاده بخاری به سان بی ادبان رسانده کار به جائی که چوب می خواهد

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲..
  2. فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۱۰. (منبع قدیمی، و بدون مشکل حق تکثیر)
  3. چهار محال و بختیاری، بابک زمانی پور ج۱،‌ص ۱۱۲-۱۱۳
  4. تاریخ مسعودی ص ۲۳۸
  5. چهار محال در عصر صفویه ج۱
  6. چالشتر، تاریخچه چهارمحال