شهرستان گرمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان گرمی
تصویری از شهرستان گرمی
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان اردبیل
سال شهرستان شدن ۱۳۵۵
مردم
جمعیت ۸۴۲۶۷نفر
مذهب اسلام (شیعه)
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۷۲۵٫۲
داده‌های دیگر
پیش‌شماره تلفنی ۰۴۵
تعداد بخش‌ها
مرکزی - انگوت - موران

شهرستان گِرمی یکی از شهرستان‌های استان اردبیل در ایران است.[۱] این شهرستان در شمال غربی کشور و شمال استان اردبیل بین ۳۸ درجه و ۵۰ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۱۰ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۴۷ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده‌است. مساحت شهرستان گرمی ۱۷۲۵٫۲ کیلومتر مربع می‌باشد که معادل بیست درصد مساحت کل مغان و ۶/۹ درصد مساحت استان اردبیل می‌باشد. بخشی از منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس در بخش موران این شهرستان واقع شده است.

تاریخچه و وجه تسمیه[ویرایش]

گرمی از سال ۱۳۵۵ با جدایی شهرستان مغان از شهرستان مشگین‌شهر به مرکز شهرستان تبدیل شد.

متاسفانه اغلب آثار موجود به درستی حفاظت نشده و از کشور قاچاق شده اند. بخشی از آثار تاریخی کشف شده از این شهرستان در موزه شهرکاشان نگهداری می شوند و به جز کتاب تاریخ دشت مغان، که بیشتر در خصوص تاریخ معاصر آن مستند است، تحقیق مهمی در تاریخ آن انجام نشده است.

بر اساس اطلاعات ارائه شده در کتاب تاریخ دشت مغان، نوشته میر نبی عزیززاده، وجه تسمیه گرمی به اعتقاد برخی از واژه گئرامنه گرفته شده است که به معنی چند عشیره که دارای چراگاه مشترک می‌باشند و به رئیس آنان گئرامنی می‌گفتند. تعداد دیگری اعتقاد دارند این شهر در زمان بابک خرمدین بذ یا بذین داشته‌است و محل آنرا بین محله قلعه باشی و روستای اله درق می‌دانند وقلعه دئیو قالاسی را قلعه بذ می‌دانند. برخی ازمورخان معتقدند این خطه از قدیم محل زندگی چند زنتو از پارتها بوده و واژه گئرمی در گویش پارتها یک واژه مقدس بوده ووجود گورهای خمره‌ای را دلیل می‌آورند. مورخان و محققان دیگری معتقدند این واژه از واژه‌های سومری بوده و از دوقسمت «گئر» و «می» تشکیل شده‌است گئر به معنی آبادی و جای مشخص ویا خانه و می به معنی قوانین آسمانی پس گئرمی یعنی خانه قوانین ودستورات آسمانی. نامیدن شهر بخاطر قبیله چم که از یمن به این خطه کوچیده‌اند ودر بین اهالی شهر به حسنلو مشهور هستند ریشه در تعصبات قومی داشته وخالی از واقعیت می‌باشد چراکه این قبیله ۲۰۰الی۳۰۰سال است که به این شهر کوچ کرده‌اند و پیران آن خود را متعلق به سرزمین یمن وبعضی هایشان متعلق به اطراف بصره می‌دانستند.

با این حال محقق دیگری که در زبانهای اطراف گرمی و زبانها باستانی ایران تحقیق کرده است بر اساس شواهدی از بناهای تاریخی و کتیبه ها و نظایر آن باقیمانده است. نام گرمی واژه ایی احتمالا با ریشه اوستایی و فارسی باستان است که از دو قسمت «گئر» که تغییر یافته و خلاصه شده «آگئر» به معنی آتش و آتشکده و «می» که خلاصه شده و تغییر یافته میترا به معنی خورشید می باشد تشکیل شده است. اما معتقد است با توجه به اینکه حداقل 7 نقطه در آذربایجان به همین نام شناخته می شود که دو مورد از آنها در همین شهرستان ( خود شهر گرمی و روستایی چسبیده به بخش انگوت)، سه مورد جمهوری آذربایجان، یک مورد آذربایجان غربی، و یک مورد آذربایجان شرقی به همین نام شناخته می شوند باید در این خصوص تحقیق بیشتری صورت گیرد. طبق یافته های این فرد طایفه ای در جنوب ترکیه زندگی می کنند که به نام «گرمی لی اوغلانلاری» شناخته می شوند و معتقد است احتمالا این طایفه در دوره صفوی با ساکنین فعلی این شهر تبادل شده باشند اما حافظه تاریخی مردم شهرستان و اسناد موجود چیزی در این خصوص ارائه نمی دهد. این طایفه غذایی با برنج درست می کنند که «گرمی پلو» نامیده می شود و بر همین اساس ممکن است گرمی نام گیاه یا ادویه ای باشد.

این شهر دارای چهار دوره تاریخی آبادانی بوده است که از هم گسسته می باشند یکی قرون کهن و اساطیری است که آثار فراوانی از سنگ حجاری ها، نقاشی های روی سنگها، ظروف و ... از آنها بدست آمده است. از آثار به دست آمده از این دوران چنین برداشت می شود که احتمالا در این دوره صرفا در حد عبادتگاه و محل اسکان برخی از کاهنان و سربازان و احتمالا محل نگهداری گنجها و ذخایر از این شهر استفاده می شده است و جمعیتن قابل توجهی در آن ساکن نبوده است.

دوره دوم مربوط به دوران اشکانیان و ساسانیان است. در این دوره بناهای زیادی در اطراف شهر ایجاد شده است که یکی از مهمترین آثار این دوره بنای قیز قلعه سی می باشد که در فاصله 15 کیلومتری شمال شهر و در کنار جاده گرمی به بیله سوار واقع شده است اما هم اکنون از نظر تقسیمات کشوری جزو شهرستان بیله سوار است. و دیگری قلعه برزند واقع در دهستان برزند است که متاسفانه از آن مراقبت خاصی نشده است از این قلعه در جنگهای اشعث کندی در آذربایجان و نیز جنگ افشین با بابک خرمدین یاد شده است و نقش مهمی داشته است. دوره سوم دوره اسلامی میانه است در این دو دوره نیز ظاهرا در حد بازار و محل استقرار برخی صنایع مطرح بوده است. همچنین کاریز لنگان از آثار باقی مانده از دوران ساسانی است.

تاریخچه پیدایش این شهر در عصر جدید حیات آن به حدود سال ۹۰۰ هجری قمری و دوران صفوی بازمی‌گردد که ۵ طایفه شیعه ( آخونلو، حسنلو، کوچری لو، صحبتلو و اردوخانلو) از یمن، کوفه و ترکمن صحرا به این منطقه مهاجرت داده شده و در آن ساکن شدند. سپس مهاجرانی از جمهوری آذربایجان فعلی، نمین، اردبیل، تبریز و سایر نواحی به آن اضافه شدند که کالبد فعلی را شکل داد. در طی این دوره اهالی گرمی در درگیری هایی که با طوایف اطراف از جمله شاهسونها جهت حفظ زمین های خود داشتند، برخی روستاها از جمله چلک، شکراب، تنگ، ساری درق، مغوان، رحیم لو، آرانچی و ایلخچی را ایجاد نمودند.

برخی طوایف دیگر اطراف نیز نظیر مددلو و خلیفه لو از طوایفی هستند که ابتدا از یمن به آذربایجان شمالی ( جمهوری آذربایجان) مهاجرت کرده و سپس با تصرف آنجا توسط روسها به این منطقه مهاجرت نموده اند. بخشی دیگر از طوایف این منطقه نیز باز از مسلمانان مهاجر قفقاز هستند که به «چیروون» در منطقه معروف هستند.

مدرسه خواجه نصیر که سال تاسیس آن به 1302 بر می گردد و قدیمی ترین مدرسه سبک جدید استان اردبیل می باشد جزو مباهات مردم منطقه و نشانه های مدنیت جدید بوده است با این حال ساختمان این مدرسه تخریب شده و در محل آن ساختمان اداری آموزش و پرورش ساخته شده است.

جغرافیا و طبیعت[ویرایش]

شهرستان گرمی از شمال با شهرستانهای بیله سوار و پارس‌آباد، از غرب به شهرستان اهر (آذربایجان شرقی) از جنوب به شهرستان مشگین شهر و از شرق به جمهوری آذربایجان همسایه‌است. شهرستان گرمی از جنوب به دامنه کوه‌های صلوات، از شمال به کوه‌های خروسلو از غرب به رود دره رود و از شرق به بالهارود محدود می‌شود.

پست‌ترین نقطه شهرستان در شمالغرب شهرستان و در روستای خان محمدلو واقع است که حدود ۲۴۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و مرتفع‌ترین نقطه شهرستان کوه‌های صلوات در جنوب روستای خان‌کندی است که حداکثر ۲۲۰۰ متر ارتفاع دارد. رودهای مهم شهرستان عبارتند از: بالهارود ( به گویش محلی بالهاری)، دره رود( به گویش محلی دره اوورد)، چلک چایی، برزند چایی، زنگیرچایی، گرمی چایی, درین کبود چایی. بارش سالانه در شهرستان از شرق به غرب و از جنوب به شمال کاهش می‌یابد به طوری که میانگین بارش در منطقه داش دیبی و وان علیا (منتهی‌الیه شرق شهرستان) ۷۰۰ میلی‌متر در سال بوده و پربارش‌ترین نقطه استان اردبیل است.[۲] درحالیکه میانگین بارش سالانه منطقه خان محمدلو (منتهی‌الیه شمالغربی شهرستان) کمتر از۲۵۰ میلی‌متر می‌رسد. بطور کلی میزان بارش در شهرستان از متوسط بارش کشور بیشتر است و موجب شده تا تا کشاورزان آن به محصول خوبی از غلات وحبوبات خصوصاً گندم، جو، نخود و عدس دست یابند.[۳]

کوهستانهای جنوب شرقی شهرستان به علت اتصال به کوهستانهای تالش و نزدیکی به دریای خزر از بارش مناسبی در حدود 600 میلیمتر در سال برخوردار است و به همین دلیل سرسبز است و جنگلهای اوماسلان و اینی که به جنگلهای تالش جمهوری آذربایجان متصل می شوند، در این منطقه قرار دارند و چهار رود گرمی چای، درین کبود، زنگیر و بالهارود، از این منطقه سرچشمه گرفته و تغذیه می شوند. برف هایی که در زمستان می بارد، در کوهستانهای این منطقه گاه تا اوایل تیر ماه می ماند و قابل مشاهده است. بالهارود نسبت به سه رودخانه دیگر پرآب تر است و در بخشی از مسیر خود مرز ایران و جمهوری آذربایجان را تشکیل می دهد. مناطقی نظیر گوی چوخور ( گردنه سبز) و روستای قره بلاغ جزو مناطق مرتفع شهرستان هستند که بعلت خنکی هوا و سرسبزی آن در فصل تابستان گردشگران محلی را به خود جذب می نمایند.

دره رود ( در گویش محلی دره اوورد) که با یک میلیارد مترمکعب دبی آب، پر آب ترین رود داخلی استان اردبیل است در بخشی از مسیر خود از غرب این شهرستان عبور می کند که سد بزرگ امارت بر روی آن در حال ساخت است.

رودخانه دیگر شهرستان، رود برزند می باشد که بخشی از آب سد گیلارلو را تامین می نماید.

میانگین بارش شهرستان گرمی حدود 460 میلیمتر است با این حال این بارش در طی سالها متغیر است. بر همین اساس شاهد وجود حدود 6 رشته قنات (کاریز) در شهرستان هستیم که قدمت آنها را تا دوره ساسانی تخمین زده اند. با شدت یافتن بحران آب در کشور برخی از این قناتها در سالهای اخیر لایروبی و بازسازی شده اند. مشهورترین این کاریز ها کاریز لنگان می باشد.

جمعیت[ویرایش]

جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۹۰ به حدود 89000 نفر رسید. مردم این شهرستان مسلمان و به جز اقلیتی در حدود 30 خانوار، ۱۰۰٪ شیعه اثنی عشری می‌باشند و به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند. .

آب و هوای گرمی[ویرایش]

شهرستان گرمی دارای اقلیمی نیمه خشک با تابستان‌های نسبتاً گرم و زمستان‌های سرد می‌باشد. متوسط بیشینه دمای آن در فصل تابستان ماه جولای (تیر) تا ۳۱ درجه سانتیگرد افزایش می‌یابد درحالیکه متوسط کمینه دمای آن در فصل زمستان ماه فوریه (بهمن) تا منفی ۱ درجه سانتیگراد کاهش می‌یابد. بیشینه متوسط ماهانه بارندگی گرمی در ماه‌های نوامبر و می (آبان و اردیبهشت) به ترتیب به مقدار ۵۷ و ۵۴ میلی‌متر بوده و کمینه متوسط بارندگی در ماه ژوئیه (تیر) به مقدار ۱۵ میلی‌متر می‌باشد بیشینه مقدار متوسط ماهانه روزهای همراه با بارش مربوط به فصل بهار در ماه می (اردیبهشت) به تعداد ۱۳ روز و کمینه آن در فصل تابستان ماه ژوئیه (تیر) به تعداد ۵ روز می‌باشد.[۴]

نمودار متوسط بیشینه و کمینه دمای گرمی
نمودار متوسط بارندگی گرمی

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

قالغانلو طبیعت دریاچه قالغانلو در روستای خان‌کندی
خان‌کندی طبیعت روستای خان‌کندی در مرز جمهوری آذربایجان

گرمی آب وهوایی مطبوع و خنک در تابستان و زمستانهایی سرد دارد. وجود کوه‌های سر سبز، چشمه ساران متعدد، روستای چلک، روستای قره یتاق، دریاجه سد گیلارلو، منطقه جنگلی اینی و آلای له (آلیله)، رودخانه‌های دره رود، آزادلو، بالهارود، جیین چایی، روستاهای تنگ، تولون، خان‌کندی، قوزلو (مغان)، گیگال، داش دیبی، بیک باغی، افجه، موران، آوسوران «av,soran» (مکاتبات دولتی افسوران)، سالالا (سلالهالگو:اله دره، روستای زیبای درین کویود (درین کبود) و سایر روستاهای منطقه قره آغاج از جاذبه‌های دیدنی آن می‌باشد. از محلات قدیمی این شهر می‌توان محله موجره، قالاباشی، یوخاری باش (صاحب الزمان) چشمه باشی را نام برد.

دریاچه سد گیلارلو ازدیگرنقاط گردشگری می‌باشد. از دیگر جاذبه‌های گردشگری می‌توان شکار گاه‌های متنوعی را نام برد که شکار انواع کپک (گوزل کهلیک، چیل و اوور کهلیک) و انواع پرندگان آبزی (انواع اردک و غاز) را نام برد. همچنین پرندگان شکاری نادری در شهرستان زندگی می‌کند که حیاط وحش جالبی را تشکیل داده‌اند. شکار چهار پایان به دلیل بی‌رویه بودن در معرض انقراض قرار گرفته است همچنین در کوه‌های خروزلو چندین بار گربه وحشی دیده شده است.[۳]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

  • بخش مرکزی شهرستان گرمی
    • دهستان اجارود غربی: شامل روستاهای تولون، خان کندی، لسکه درق، عزیزلو، سلیمانلو، مشهدلو، بنه، جین کندی دریامان، دیزج، بیلداشی، مغوان یا موغان، تکانلو، اونبیربیگلو، بشیرلوی علیا، چونزه علیا، رحیملو، شوربلاغ، گیلارلو، مجیدلو، شهرک ولیعصر، ارمارمشهدلو، انگورد، اولی کندی، بشیرلوی سفلی، تازه کندلنگان، تکدام، تولیر، غفارکندی، چونزه سفلی، چونگنش، قره قوچ /حجت آباد، داش بلاغ، لله بلاغی، امیر کندی، لنگان
    • دهستان اجارود مرکزی: شامل روستاهای: اوجاق الازار، سینه‌سر، امراهلو، ایلخچی سفلی، حسن کندی، خانبلاغی، زنگیر، اژدرلو، القناب، ایلخچی علیا، حمزه خانلو، قهرامانلو، ماه پری
    • دهستان انی: شامل روستاهای: اینی علیا، اینی وسطی، اینی سفلی، چلک، ایزماراسفلی، ایزمارا علیا، قنبرلو، ایلخچی علیا، الیله، بیرق، جی جال، شاوون، قوزلو.
    • دهستان اجارود شمالی (به مرکزیت روستای شکرآب) شامل روستاهای: ارانچی، انگورتلار/اژدرلو، چونه خانلو، سیدکندی، شکراب، شکرلوی سفلی، فرضی کندی، هاچاکندتازه، قاطریوران سفلی، قاطریوران علیا، بابی کندی، بهرام آباد، بیک باغی، حواس کندی، خامسلوة، ساری نصیرلو، شکرلوی علیا، شوردرق انی، صغیرلر، قزل گونی، کچلر، کله سرسفلی، کله سرعلیا، مشهدلو، نجفقلی قشلاقی، نقاره

شهرها: گرمی

  • بخش انگوت انگوت (Üngüt)
    • دهستان انگوت شرقی
    • دهستان انگوت غربی
      • شامل روستاهای قره آغاج سفلی -قره آغاج علیا-زیوه-قره خان بگلو-آقامحمدبیگلو-اللهیارلو-گوده کهریز-قوزدی-قوری دره-سیدلر-لکره آباد-قلیج خانلو-
    • دهستان پائین برزند شامل روستاهای: ارزنق، اسمعلی کندی، تکبلاغ شرفه، توسانلو، دامداباجا، شرفه، شاهماربیگلو، قاسم کندی، نصراله بیگلو، نوراله بیگلو، ابراهیم کندی، آقداش علیا، آقداش سفلی، تکدام، داشبلاغ، حاج احمدکندی، حسین خانلو، درگاهلو، دمیرچی دره سی علیا وسفلی، طاووس دره سی، علی محمدلو، ماراللوی کلبلو، میکائیل دره سی،

شهرها: تازه‌کند انگوت

دانشگاه‌ها[ویرایش]

دانشگاه پیام نور مرکز گرمی بزرگترین دانشگاه شهر با بیش از ۳۵۰۰ نفر دانشجو است.

در شهر گرمی دانشگاه جامع علمی کاربردی مرکز گرمی با ۱۲۰۰ نفر دانشجو و دانشگاه آزاد اسلامی گرمی با بیش از ۲۰۰۰ نفر دانشجو فعالیت دارند.

ایستگاه هواشناسی گرمی[ویرایش]

ایستگاه هواشناسی گرمی از نوع سینوپتیک اصلی بین‌المللی ۱۲ ساعته بوده و در زمینی به مساحت یک هکتار در غرب شهرستان گرمی حد فاصل گرمی و شهرک ولیعصر واقع شده‌است.

پانویس[ویرایش]

  1. http://germi.ostan-ar.ir/index.aspx?siteid=19&pageid=416 فرمانداری شهرستان مغان (گرمی)
  2. http://www.arww.ir/index.aspx?siteid=2&pageid=515
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ پژوهشی در جغرافیای مغان، سید محمد ابراهیمی، انتشارات نیک آموز، ۱۳۸۵
  4. تحلیل اقلیمی گرمی به استناد آمار وبسایت جهانی (worldweatheronline.com)، خانکشی زاده، زمستان ۱۳۹۴
  • پژوهشی در جغرافیای مغان، سید محمد ابراهیمی، انتشارات نیک آموز، ۱۳۸۵

پیوند به بیرون[ویرایش]