بیله‌سوار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بیله‌سوار
کشور  ایران
استان اردبیل
شهرستان بیله‌سوار
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی پیله‌سوار
مردم
جمعیت 51183 نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱٫۹۴۵ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۸۳ متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی 3282-009845
وبگاه فرمانداری بیله‌سوار
تابلوی خوش‌آمد به شهر

بیله‌سوار ، شهر همیشه آفتابگیر و شهر دشتهای سبز بهاری و مزارع حاصلخیز و دروازه ورود به جمهوری آذربایجان و قفقاز ، در بخش مرکزی شهرستان بیله‌سوار در شمال استان اردبیل واقع شده‌است. بیله سوار دارای آب و هوای معتدل و مرطوب در زمستان و نسبتا گرم در تابستان است. کشاورزی و بازرگانی از طریق گمرک ، پیشه اصلی ساکنان بیله سوار است. [۱]

تاریخچه[ویرایش]

پیله در زبان تاتی و آذری باستان ( زبانی آریایی که زبان باستانی این منطقه بوده و با ترکی آذربایجانی متفاوت است) به معنی بزرگ است.[۲] شهر پیله‌سوار را امیری به نام پیله‌سوار (سوار بزرگ) ساخته است. در نزهةالقلوب حمدالله مستوفی درباره این شهر آمده است که آن را «امیری پیله‌سوار نام یعنی سوار بزرگ از امرای آل بویه ساخت و اکنون به‌قدر دیهی مانده است.»[۳]

برخی گمان برده‌اند که بیله‌سوار را پیل‌سوار هم می‌نامیده‌اند که گویا نادرشاه افشار هنگام تاجگذاری در سال ۱۱۴۸ هجری قمری در اصلاندوز، مدتی با فیل‌هایش در این منطقه اتراق کرده‌است.[۴] در زمانهای خیلی قدیم قبل از ورود آریایی ها به فلات ایران (در الواح سومر ترجمه «ساموئیل کریمر» درسال 1344ترجمه «دادرد رسائی» در سال 2450 قبل میلادی نام بیله سوار قید شده) قوم بزرگی بنام «بیل»در کنار رود «کورا» رود ارس و باد کوبه وآران و مغان تا سبلان و اردبیل زندگی میکرد و 3 نوع رب النوع را ستایش میکرد که زبانشان به تورانی (ترکستان) آلتایی (اورال) نزدیک بود و یکی از نام خدایان ،بیل (خدای زمین) بود.این طائفه « بیل » که آثاری تابحال از آنها باقی مانده وجود چندین شهر است معلوم میگردد که اردبیل از 12 طائفه تشکیل شده است که یکی «ارد» و دیگری «بیل» بوده است .

بیلجه نزدیک باکو و در آران بیلقان در کنار رود کورا و سعید بیل در گرجستان کنار رود کورا و در مغان بیله سوار، از نمونه های آنان است .

نام قدیمی بیله سوار قبل از تسلط اعراب «بلسکان»بود و بعد از تسلط اعراب به «بلسکان» و «بلسجان» تغییر یافت در زمان آل بویه «بیله سوار» شد که به سوار بزرگ میگفتند پس برای ما روشن میشود حدود زندگی قوم بیل تا چه اندازه وسعت داشته است و بیله سوار هم بازمانده از آن ایل بزرگ میباشد شاید هم نام بیله سوار بنا به گفته بعضی از محققین ماخوذ از قوم «سووار» باشد که در اطراف رود ارس در هزاره اول شگرف داشتند.

قدمت این شهرستان همچنان که در پیشینه تاریخ آمده به دوران های خیلی قدیم باز میگردد و این از سکه های کشف شده در تپه های مختلف این منطقه مشخص شده است.

سپس پیل سوار یا پیله سوار نامیدند که پیله سوار واژه ای پارسی وار 2 پاره «پیله» و «سوار» تشکیل شده است.

پیله، به معنای زمین خشک پهناوری که در میان دوآب یا دورودخانه قرار گرفته باشد و سوار هم به معنی کرانه رود است و شهر بیله سوار هم بین رودخانه بالهارود و آقا بیگلر(علی بیگ لر) قرار گرفته است. بنابراین پیله سوار، یعنی مردمی که ساکن واهل پیله (سرزمین بین دورود) هستند.

بعضی ها نیز براین باور اند که نادر شاه افشار در 1148 هجری قمری، هنگامیکه برای تاج گذاری در مغان رهسپار اصلاندوز بود، لشکریانش دارای پیل یا فیل بوده و مدتی در این ناحیه اردو زده بودند از این رو به پیل سوار، پیله سوار سرشناس شده بودند.

در دوران قاجار نیز قسمت اعضم شهربیله سوار به نام قریه سردار آباد بود که پس از ویرانی، کربلایی عبدالله بیگ طالش میکائیل نسبت به مرمت و بنیاد روستاهای بزرگ سردار آباد و طالش میکائیل کندی (باباش کندی)درحاشیه قلعه ی نظامی قدیمی بیله سوار دست زد(1281قمری) و اما پس از پیمان ننگین و تحمیلی ترکمن چای در بیله سوار قراولخانه گمرک ایجاد شد.

درسال 1268شمسی گمرک در بیله سوار احداث و تلگراف آن درسال 1332 قمری(ص80 گنج شایگان)ما بین بیله سوار و تبریز دایر و هنگامی که ارتش سرخ خاک گیلان را اشغال نموده بود وزیر خارجه آن زمان مشاور الملک میخواست مابین تهران و مسکو رابطه ای باشد تا به وسیله ی تلگراف تماس برقرار وارتش سرخ را از گیلان بیرون کنند ملاحظه میکنند میبینند در شهر بیله سوار تلگراف دایر است منشورالملک که در ترکستان کنسول ایران بود به بیله سوار آمده واسطه مخابره بین تهران و مسکو میشود.

تاریخ قرنطینه در گمرک بیله سوار(ص426 چاپ یونسکو نشریه22 چاپخانه دانشگاه تهران سال 1342 شمسی)در سال 1308هجری قمری همزمان با ساختن قرنطینه در جزیره هنگام وبندر جاسک در خلیج فارس میباشد. پس از پیمان ترکمن چای بیله سوار حاکم نشین شد و از دامنه کوه سبلان تا دشت مغان حکمرانی میکردند.یعنی تمامی کارهای ایلات (32ایل شاهسون) و انتظامات آن به وسیله حاکم بیله سوار رسیدگی میشد. در سال1291هجری قمری قاسم خان حاکم بیله سوار و تمامی ایلات عشایر بین مغان بود.

قبل از سال 1272 شمسی شهر بیله سوار در کنار بالهارود (بالهارلو یا بلغارچایی ) دارای عمارت حکومتی بود که آن را مرحوم جنرال ساخته بعد آتش زدند، شاهزاده جهانسوز میرزا تعمیر نموده ، بعد علی خان حاکم آن را خراب کرده و در جای آن عمارت بسیار عالی ساخت.


مدرسه پهلوی بیله سوار (امام خمینی فعلی) جزو 13مدرسه تاریخی استان اردبیل به شمار می آید که در دوران سلطنت محمد علی شاه و احمد شاه از این مدرسه که یک بنای خشتی بوده به عنوان مکتب استفاده میشده و توسط آخوند ملا جواد به بچه های بیله سوار قرآن و سایر علوم تدریس میگردید.

در اواخر سلطنت احمد شاه مدرسه خشتی قدیمی تخریب و مدرسه موجود ظرف 2 سال بامعماری ((یاور دوستعلی ماکویی))که از مرزبانان منطقه بوده است ساخته شد.هزینه ساخت این مدرسه که درسال 1305هجری شمسی تاسیس شده است از خودیاری مردم تامین میشود این بنا در تاریخ 17/12/1381تحت شماره7517به ثبت رسیده وکد اثر 18040میباشد علت انتخاب سوم شهریور برای شهرستان بیله سوار از این قرار میباشد:

سپیده دم سوم شهریور 1320شمسی هنگام تجاوز نیرو های شوروی به ایران از هوا وزمین با تمام امکانات و تجهیزات بیله سوار نیز مورد تجاوز قرار میگیرد. بیله سوار که قبل از این ماجرا درسال 1311 دارای نظمیه (شهربانی) بوده است در حمله روس ها این شهر دارای اداراتی چون شهربانی به ریاست سرهنگ امیر قاسمی، پست و تلگراف،گمرک و دارایی به کفالت حسین محامد و پاسگاه مرزی درجه یک بوده به سرکلانتری سروان یاور دوستعلی ماکویی که بیله سوار مرکز بخش مغان و قصبات معروف آن اصلاندوست (اصلاندوز) و حسن قافله بوده و جمعیت کلی آن در حدود 2هزار نفر میباشد(کتاب تاریخ شهدای ایران)

نیروهای ارتش سرخ با بی رحمی در شهر بیله سوار 12 سرباز 5 آژان 7 امنیه و یک نفر کارمند گمرک و رئیس پست و زن و نوزادش و دختر18ساله را شهید کردند همچنین در روستاهای قره قاسملو و گوگ تپه (جواد کندی سابق)8نفر کادر و سرباز (فرمانده پاسگاه سید اصلی)و پاسگاه مرادلو11نفر فرمانده و سرباز را شهید کردند. در بیله سوار 11نفر اسیر (6سرباز 2 آژان و 3 امنیه)رئیس پاسگاه زرگر به همراه چند نفر سرباز زخمی و رشید بیگ آقاجانی عسی لو (معاون پاسگاه مرادلو) که اکثر شهدای مرزدار این شهرستان از شهرهای پارس آباد، اردبیل، آستارا، همدان، تهران، شیراز، قوچان، اصفهان و نیشابور ربوده اند.

سروان خلیلی عراقی که در سال 1327 به بیله سوار سفر کرده در سفر نامه خود این شهر را این چنین معرفی میکند: بیله سوار ،قصبه ای که از شهرستان مهمتر است . سروان جمشیدغریب از ارامنه ایرانی وبسیار وطن پرست کلانتر مرز درجه ی بیله سوار میباشد... این شهرستان درزمان دموکرات ها دارای بخشدار دموکرات به نام میرزا کیشی بوده است.

درسال1355شمسی بیله سوار مرکز شهرستان مغان وبخش های گرمی وپارس آباد تابع بیله سوار بودند ولی پس از یک سال مرکزیت فرمانداری به گرمی انتقال یافت وفقط تابلوی فرمانداری آن در جلوی در بخشداری بیله سوار مانده بود ونشانه لکه ننگین از دوران پهلوی بود که حقوق بیله سوار را پایمال کرده بود.(تصویبیه 3916(27/2/1355)هیئت وزیرات –آثار باستانی آذربایجان –سیدجمال ترابی طباطبایی)که درنتیجه خرداد ماه 1370بیله سوار تبدیل به شهرستان ومرکز آن شهربیله سوار شد.

در جنگ تحمیلی 8ساله استکبار جهانی با ایران با اعزام نزدیک1600نفر رزمنده از این شهرستان 110شهید والا مقام ومفقودالاثر 346جانباز 12 آزاده نقش بسزایی دردفاع مقدس داشت.

این شهر از نظر تاریخی شاهد رویدادهای زیادی بوده‌است. از جملهٔ این رویدادهای تاریخی می‌توان به حمله روس‌ها در زمان عباس‌میرزای قاجار و اشغال آذربایجان توسط قشون روس در جنگ جهانی اول و دوم اشاره کرد.[۵]

بیله سوار (در نقشه پیل سوار) در استان مغان، دوره خلفای عباسی

جغرافیا[ویرایش]

بیله‌سوار در شمال غربی ایران و در قسمت شمالی استان اردبیل واقع شده‌است. وسعت شهر ۱٫۹۴۵ کیلومتر مربع و جمعیت آن طبق برآورد سال 1390 ، پانزده هزار و صد و هشتاد و سه نفر بوده‌است. ارتفاع متوسط آن از دریا حدود ۱۲۰ متر است.

آب و هوای بیله‌سوار در تابستان‌ها گرم و در سایر فصول به ویژه در زمستان‌ها معتدل می‌باشد. به دلیل نزدیکی به دریای خزر و ارتفاع کم، این شهر منطقه نیمه مرطوب محسوب می‌شود و به همین علت منطقهٔ بیله‌سوار دارای مراتع سرسبز و خرم قشلاقی است.

کشاورزی و تاریخچه کشت و صنعت و دامپروری مغان[ویرایش]

اولین شرکت در منطقه درسال1328به نام((شرکت شیارآذربایجان))باخرید ماشین آلات کشاورزی در محلی معروف به شاه آباد مغان (یوشان آباد و کبر آباد سابق)است.{درزمان انقلاب جهت نارضایتی از رژیم پهلوی خان بابا جعفر خانی از طایفه جلودار در راه پیمایی منطقه شهید ونام این محل پس از انقلاب به جعفر آباد تغییر یافت}فعالیت خود را آغاز کرد در این سال ها به دلیل قحطی وخشک سالی ،مردم منطقه زندگی سخت وطاقت فرسایی داشته وتاسیس این شرکت سبب شد که از دهات وقشلاقات منطقه مردم جهت کارگری وامرار معاش به سوی آن روبیاورند. به خاطر بارندگی های کم ونا منمظم آن سال نتیجه کار چندان رضایت بخش نبود تا اینکه مسئولین ، مهندسین شرکت(مدیرعامل شرکت مهندس پارسا بنیانگذار شهر پارس آباد ) تصمیم گرفتند با استفاده از آب رودخانه آراز اقدام به کشت آبی نمایند.

درنتیجه شرکت مجبور شد به قسمت های شمالی تر واطراف رودخانه مذکور تغییر مکان دهد.اولین سیلوی منطقه در بخش جعفر آباد که بزرگ ترین سیلوی استان هم به شمار میرود توسط پیمانکاران روسی ساخته شد.این بخش همچنین دارای یک ایستگاه هواشناسی بود که دسال 1330 تاسیس گردیده است.

شغل اصلی ساكنان بيله سوار كشاورزی و بازرگانی می باشد. خاک حاصل خيز و آب و هوای مساعد برای كشاورزی و دام پروری و وجود نيروی انسانی فعال سبب رونق كشاورزی و دام پروری در منطقه شده است. آب كشاورزی از رودها تامين می شود و گندم و جو، كنجد، پنبه، بنشن، گياهان علوفه ای، چغندر قند و سيب از عمده ترين محصولات كشاورزی بيله سوار هستند. دام پروری نيز در اين شهرستان رونق دارد و انواع فرآورده های دامی جزو فرآورده های صادراتی شهرستان محسوب می شود. کشاورزی بیله سوار دارای رونق فراوانی است. بیشتر زمین های شرکتهای کشت و صنعت مغان و کشت وصنعت پارس در محدوده شهرستان بیله سوار است. بیله سوار به انبار غله استان اردبیل معروف است.

آثار تاریخی[ویرایش]

از آثار تاریخی به‌دست آمده چنین برمی‌آید که بیله‌سوار به دلیل مساعدت آب و هوایی، در اعصار قدیم محل زندگی انسان‌های اولیه بوده‌است. حملات روس‌ها و جنگ‌های ایران و روسیه در زمان فتحعلی‌شاه، اشغال آذربایجان توسط روس‌ها در جنگ جهانی اول و دوم از اتفاقات مهم تاریخی در بیله‌سوار بوده‌است. تپه‌های باستانی مربوط به دوران قبل ازاسلام، قیزقالاسی (قلعه دختر) مربوط به دوران گذشته، کاروانسرای مخروبه در منطقه خروسلو ازدوران صفویه، مزار سربازان گمنام در جریان کشتار سوم شهریور ۱۳۲۰ توسط روس‌ها در جنگ جهانی دوم، مدرسه امام خمینی (پهلوی سابق که در سال 1304 تاسیس شده و اخیرا بعنوان یکی از مدارس ماندگار کشور انتخاب شد) از آثار تاریخی این شهرستان به‌شمار می‌روند. نام بیله سوار به دفعات در کتابهای تاریخی، از آن جمله در کتاب نزهت القلوب حمدالله مستوفی (قرن هشتم هجری) آمده‌است.

مشکلات[ویرایش]

اين شهرستان و شهرستانهاي مجاور پارس آباد و گرمي كه مجموعا منطقه مغان را تشكيل ميدهند بدليل مرزي بودن از برخي صنايع و كارخانجات محروم شده اند و كمبود سرمايه گذاري در بخش هاي غيركشاورزي به تضعيف صنعت منجر گشته است. با تصويب منطقه آزاد تجاري استان اردبيل يا الحاق اين منطقه به منطقه آزاد تجاري ارس (به مركزيت جلفا) مي توان شاهد پيشرفت صنعت و همچنين پيشرفت روزافزون تجارت با قفقاز و اروپا در اين منطقه بود.[۶] از تحولات امید بخش این شهرستان قابلیت بلقوه طلای سیاه (نفت)میباشد در آینده ی نزدیک که از دوران پهلوی اثری از آن به جا مانده وحتی توسط بیگانگان در چندین نقطه از روستاهای بیله سوار خصوصا"در روستای مرادلو اکتشاف شده است با استخراج وپالایش نفت وطرح احداث مجتمع پتروشیمی وسایر واحد های مربوط عوض شده وموجب اشتغال ورفع مشکلات مردم منطقه شود. گمرک بین المللی این شهرستان که بیش از 100سال قدمت دارد انتظار میرود اداره کل گمرکات استان به این شهرستان انتقال یافته واداره شود.(تبدیل گمرک شهرستان به اداره کل گمرک استان)

گردشگری[ویرایش]

شهر بیله سوار دارای بازارچه مرزی ای می‌باشد که اجناس خارجی به قیمت مناسب در آن به فروش می‌رسد. اجناسی که بازارچه بیله سوار با آن شهرت یافته‌است، کت و شلوار مردانه، لباس زنانه و لوازم آرایشی و بهداشتی است. شهرستان بیله سوار در بهار طبیعت بسیار زیبایی دارد. دشتهای سرسبز و مراتع زیبا، بیله سوار را در بهار به بهشتی زمینی تبدیل میکند. دریاچه شورگل در منطقه خروسلو شهرستان بیله سوار، کوههای خروسلو، جنگلهای حاشیه رود مرزی بالهارود، پارک جنگلی تپه نرگس ( که در داخل شهر است و به عنوان یکی از پارکهای مرزی کشور محسوب می شود)، به عنوان گردشگاههای طبیعی بیله سوار محسوب می شوند. [۷]

راه‌ها[ویرایش]

با حذف گردنه لنگان در شهرستان گرمی، راه بیله‌سوار به مرکز استان نزدیک‌تر شده‌است. [۸] فاصله بیله سوار با شهرهای مهم به ترتیب زیر است : اردبیل 155 ارومیه 664 اصفهان 1185 بندرعباس 2080 تبریز 374 تهران 746 رشت 421 زنجان 532 شیراز 1670 قم 878 کرمانشاه 946 مشهد 1488 باکو (پایتخت جمهوری آذربایجان) 220

گمرگ بیله سوار[ویرایش]

این گمرک یکی از دو گمرک مشترک بین ایران و جمهوری آذربایجان است و قدمتش به بیش از ۲۰۰ سال می‌رسد. در زمان اتحاد جماهیر شوروی این گمرک برای مدتی تعطیل شد و بعد از استقلال کشور جمهوری آذربایجان، فعالیتش را از سر گرفت. فعالیت گمرک مزبور شبانه روزی است، با این حال علی رغم قول مساعد مسئولان درباره توسعه هر چه بیشتر این گمرک، بسیاری از وعده‌های داده شده عملی و اجرایی نشده است. بازارچه مشترک بین بازرگانان ایران و آذربایجان نیمه تعطیل است؛ ولی بازارچه گمرک در سه فاز فعالیت می کند و هر روز هزاران نفر را از نقاط مختلف کشور برای داد و ستد به این شهرستان می‌کشاند. عمده اجناس ارائه شده در این بازارچه لباس زنانه و کت و شلوار مردانه و لوازم آرایشی و بهداشتی است. ورود به ایران برای آذربایجانی‌ها بدون صدور روادید صورت می‌گیرد، ولی برای ایرانی‌ها داشتن روادید (ویزا) الزامی است. ساکنین و متولدین شهرستان بیله سوار می‌توانند با جواز گذر مرزی ۴۵ کیلومتری بدون داشتن روادید تردد نمایند. فاصله گمرک بیله سوار از مرکز استان اردبیل ۱۵۹ کیلومتر، فاصله آن تا نزدیک ترین فرودگاه ( در شهرستان پارس آباد) ۵۰ کیلومتر و تا باکو (پایتخت کشور جمهوری آذربایجان) حدود220 کیلومتر است.

منابع[ویرایش]

  1. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳.
  2. صادقی، علی‌اشرف: درباره نام امین‌الدین حاج بُله. در: نامه بهارستان، سال چهارم، شماره اول و دوم، دفتر ۷ و ۸. خرداد ۱۳۸۳. ص۲۷۹ (پانویس).
  3. صادقی، علی‌اشرف: درباره نام امین‌الدین حاج بُله. در: نامه بهارستان، سال چهارم، شماره اول و دوم، دفتر ۷ و ۸. خرداد ۱۳۸۳. ص۲۷۹ (پانویس).
  4. استانداری اردبیل
  5. وب‌گاه بیله سوار (برداشت آزاد با ذکر منبع)
  6. روزنامه همشهري، سال 1393.
  7. بیله سوار، شهر همیشه آفتابگیر، ۱۳۹۱.
  8. آفتاب