کوه آرارات

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۹°۴۲′۰۷″ شمالی ۴۴°۱۷′۵۴″ شرقی / ۳۹.۷۰۱۸۸° شمالی ۴۴.۲۹۸۳۲° شرقی / 39.70188; 44.29832

کوه آرارات
Agry(ararat) view from plane under naxcivan sharur.jpg
آرارات بزگ (راست) و آرارات کوچک (چپ)
ارتفاع ۵۱۳۷ متر
مکان
مکان استان ایگدیر،  ترکیه
رشته‌کوه سرزمین کوهستانی ارمنستان
زمین‌شناسی
آخرین فوران ۱۸۴۰
کوهنوردی
نخستین صعود ۱۸۲۹

کوه آرارات (به ارمنی:ماسیس،Մասիս یا آرارات،Արարատ به ترکی:آگری داغ، Ağrı Dağı، به کردی:چی یای آگیری،Çiyayê Agirî) کوهی است واقع در شمال شرقی کشور ترکیه (استان آغری) در مرز ایران، جمهوری خودمختار نخجوان و ارمنستان.

آرارات دارای دو قلهٔ آتشفشانی آرارات بزرگ (۵٬۱۳۷ متر) و آرارات کوچک (۳٬۸۹۶ متر) است.[۱]

جغرافیا، زمین‌شناسی آرارات[ویرایش]

مخروط کوچتر این کوهستان، معروف به آرارات کوچک یا ماسیس ۳٬۸۹۶ متر بلندا دارد و در جنوب شرقی قله اصلی واقع شده‌است. فلات میان دو قله پوشیده از گدازه‌ها و سنگ آتشفشانی است.

کوه آرارات ترسیم به صورت سه‌بعدی

زمین‌لرزه تابستان ۱۸۴۰م با شدت ۶/۳ ریشتر سبب ریزش کوه، مدفون شدن یک دهکده، یک کلیسا و اقامتگاه کاهنان در زیر آوار ناشی از ریزش کوه و کاهش ۱۸۰۰ متر از ارتفاع قلهٔ آرارات شد و در حال حاضر کوه بزرگ آرارات با ارتفاع ۵۱۳۷ متر از سطح دریا دارای ۴۲۰۰متر بلندی است.[۲]

فاصلهٔ قلهٔ آرارات بزرگ، که در تمام طول سال از برف و یخی به عمق صد متر و به وسعت ۳۷ کیلومتر مربع پوشیده شده، از قلهٔ آرارات کوچک شرقی یازده کیلومتر است.[۳]

در کتاب آفرینش در عهد عتیق از آرارات به عنوان محل به خاک نشستن کشتی نوح پس از طوفان ذکر شده‌است.[۴] از دیگر نام‌های این کوه «کوه جودی» است که در قرآن ذکر شده‌است.

هیچ انفجاری در قلهٔ این آتشفشان‌ها گزارش نشده ولی احتمال اینکه در خلال ده‌هزار سال گذشته انفجاری بر روی آن رخ داده باشد زیاد است.

پیشینهٔ آرارات[ویرایش]

بخش عمده‌ای از بلندی‌های ارمنستان، با مرکزیت کوه آرارات، که سرچشمهٔ رودخانه‌های دجله، فرات و ارس و محصور به آب‌های دریای خزر، دریای سیاه و دریای مدیترانه است، در زمان پیدایش انسان اولیه در زیر آب‌های بالا آمده پس از عصر یخبندان و جزو نخستین سکونت گاه‌های انسان اولیه بوده. وجود حدود ۱۰۷۶ غار، فقط در اطراف شهر آنی (شهر باستانی) حاکی از وضعیت مناسب زندگی انسان‌های غارنشین در آن دوران در منطقهٔ بلندی‌های ارمنستان است.

از دوران زیست (همو سپینس)ها آثاری باقی مانده که قدمت آنها در بلندی‌های ارمنستان به دوازده هزار سال، پیش از میلاد باز می‌گردد.

پیدایش، اسکان و رشد انسان‌های اولیه مستقیماً در گرو محیط زیست مناسب بوده است. از این رو، منطقهٔ حاصلخیز و پر آب سلسله جبال ارمنستان و اطراف کوه آرارات را یکی از نواحی مناسب برای سکونت انسان اولیه و رشد دامداری و کشاورزی پس از دوران یخ  بندان کرهٔ زمین دانسته‌اند.

وجود معادن طبیعی و رشد صنعتی ناشی از طبیعت مستعد منطقه بعدها، در طول تاریخ و در عصر آهن و مفرغ نیز سبب شکوفایی استعداد ساکنان این ناحیه شد. کشف ابزارهای آهنی به جای مانده از انسان اولیه، ضرب سکه‌های امپراتوری روم و تأمین اسلحهٔ فلزی ارتش ایران باستان گواه این واقعیت است.[۵]

نامگذاری[ویرایش]

کلمه و پیشوند آر، که به کرات در ترکیب نام‌ها و واژه‌های ارمنی چون، <اورـ آرـ تواورارتو، <آرـ گیشتیآرگیشتی اول، <آرـ ار ـ ات>، <آرـ من>[۶] (نام قومی ایرانی)، <آرـ مه نوید>(نژاد ارمنیان)، <آرـ تساخآرتساخ <آرـ اکس> رود ارس و آراتا به کار رفته است، ریشه در میان‌رودان شمالی دارد.

آر، خدای آفرینش سرزمین و قومی است که از هزاران سال پیش در بلندی‌های ارمنستان می زیسته‌اند.[۷]

باستان شناسان آثار رؤیت و پرستش پرفروغ ترین ستارهٔ کهکشان، شباهنگ (ستاره) را در خرابه‌های پایگاه پنج هزار سالهٔ ستاره‌شناسی مه تسا مور، در ارمنستان کنونی، کشف کرده‌اند. این ستاره نماد،آیا (در دوره‌های بعد اینانا و بعدها آناهیتا) خدای آفرینش سرزمین آراتا در دوران پایانی سده ۴ (پیش از میلاد) بوده است.

کهن ترین اشارهٔ مکتوب و منصوب به کوه آرارات مربوط به حماسه گیلگمش است که در آن قهرمان داستان گیلگمش، پسر لوگالباندا، خدای دریاها، برای یافتن درخت موعود به سوی کوه‌های دوگانهٔ ماتسو[۸] در شمالی ترین نقطهٔ بین‌النهرین می‌رود.

نژاد ساکنان منطقهٔ آرارات[ویرایش]

آشوریان، نخستین ساکنان و حکام آراتا، که در آغاز هزارهٔ سوم پیش از میلاد به تدریج به سمت جنوب کوچ کردند و در بین‌النهرین (عراق کنونی)[۹] سکونت گزیدند، مردمی از تیرهٔ آرمه نوید بودند.[۱۰]

تمدن هند و یونان در پایان هزارهٔ سوم پیش از میلاد و آغاز تمدن اورارتو از این نقطه به هند و شبه جزیره بالکان منتقل شد و امروزه، می‌توان سرچشمهٔ زبان و فرهنگ هند و اروپایی را در آراتا یا بلندی‌های ارمنستان دانست.

منشأ و مرکز اقلیمی زبان‌های هندواروپایی که بیش از یک قرن است به منزلهٔ زبان مادر زبان‌هایی با ساختار هند و اروپایی شناخته شده، در سرزمین کوهستانی ارمنستان است.[۱۱][۱۲] قبایل چادرنشین تُرک تبار نخستین بار در هزارهٔ دوم پس از میلاد، در اواسط قرن یازدهم، این منطقه را مورد تهاجم قرار دادند و در آن سکونت گزیدند. سلجوقیان، که در ۱۰۶۴م شهر آنی (شهر باستانی)، پایتخت ارمنستان، را متصرف شده و اقوام ترک و کُرد محلی را به مهاجرت به سرزمین‌های حاصلخیز آن تشویق کرده بودند، جهان گشایی نهایی را در تابستان ۱۰۷۱م آغاز کردند.[۱۳]

مرزهای سیاسی[ویرایش]

نوشتار اصلی: معاهده سور
نوشتار اصلی: روابط ایران و ترکیه

معاهده سور در روز ۱۰ اوت سال ۱۹۲۰ میلادی برای تنبیه امپراتوری عثمانی که در جنگ جهانی اول در کنار امپراتوری آلمان و امپراتوری اتریشمجارستان وارد جنگ شده بود، میان نیروهای پیروز متفق در جنگ جهانی اول (روسیه، بریتانیا و فرانسه)، و امپراتوری عثمانی امضا شد. در آن هنگام، بریتانیایی‌ها و فرانسوی‌ها تنگه‌های داردانل و بسفور و شهر استانبول را تصرف خود داشتند.

اولین جمهوری ارمنستان و مرزهای غربی تعریف شده توسط وودرو ویلسون

مفاد مرتبط به ارمنیان در معاهده سور عبارت بودند از مفاد:۸۸-۸۹-۹۰-۹۱ و ۹۲ که از این مفاد ۸۸ و ۸۹ دلالت بر تشکیل کشور مستقل ارمنی را دارد.[۱۴] مادهٔ۸۸: <<ترکیه اعلام می‌دارد که همان گونه که قدرت‌های متفق قبلاً شناخته شده‌اند، ارمنستان را به منزلهٔ یک کشور آزاد و مستقل می‌شناسد>>.

مادهٔ۸۹: <<ترکیه و ارمنستان و همچنین سایر قدرت‌های امضا کنندهٔ قرارداد موافقت می‌کنند که مسئلهٔ تعیین مرزهای بین ترکیه و ارمنستان در ولایات ترابزون و ارزروم و وان و استان بتلیس به حکمیت رئیس جمهور امریکا (توماس وودرو ویلسون) گذاشته شود و تصمیمات او را در این مورد بپذیرند و نیز بر هر گونه مقرراتی که برای دست یافتن ارمنستان به دریا و برای غیرنظامی کردن سرزمین‌های عثمانی وصل به ارمنستان تصویب شود صحه بگذارند>>.[۱۵]

تشکیل مرزهای جدید ایران و ترکیه به دوره عثمانی باز می‌گردد. در اواخر سده ۱۹ مذاکراتی بین ایران و عثمانی برای تحدید حدود انجام شد که یکی از بحثهای مطرح آن هنگام، مسئله ایلات کوچ رو و عشایر ساکن در مرز بود که بر پیچیدگی و دشواری روند مذاکرات می‌افزود. در اوایل سده بیستم انعقاد قرارداد ۱۹۰۷ روسیه و انگلیس این تصور را برای عثمانی بوجود آورد که استقلال ایران از دست رفته و از این‌رو آنها به سهم‌خواهی از خاک ایران پرداختند. در این دوره روسیه، شش ولایت ارمنی ترکیه را بخشی از حوزه آتی سرزمین و سیاسی خود می‌دانست و به دنبال نفوذ در آن منطقه بود و انگلیس نیز در اتحاد با عثمانی سعی در جلوگیری از این توسعه‌طلبی داشت.

کمیسیون مرزی ایران و دولت عثمانی که در سالهای ۱۹۱۴-۱۹۱۱م تشکیل شد در مورد مسائل مرزی در محدوده آرارات به یک تفاهم کلی رسیدند و همین تفاهم سنگ بنای مرزهای کنونی قرار گرفت، البته جنگ جهانی اول تصویب نهایی رأی این کمیسیون را به تعویق انداخت. با پایان یافتن جنگ جهانی اول و فروکش کردن آشوبهای داخلی، ایران و ترکیه از ۱۳۰۱ش مجددا به مذاکره بر سر مسئله مرزها پرداختند. توافقهای مرزی شوروی و ترکیه در ۱۹۲۱ که طی دو نشست در قارص (عهدنامه قارص) و مسکو (عهدنامه مسکو) با مبادله اراضی مرزهای خود را تغییر دادند، موجب تسلط ترکیه بر منطقه راهبردی آرارات شد.

در ۱۳۱۰ش در دیدار وزیران خارجه ایران و ترکیه،کمیسیون مرزی دیگری شکل گرفت و قرار شد بخشی از اراضی دو کشور مبادله شود. بدین ترتیب آرارات کوچک به ترکیه واگذار شد و ترکیه از بخشی از ادعاهای خود در بخش قطور دست برداشت و این پایه شکل گیری بعدی مرزهای دو کشور شد. در سالهای ۱۳۱۳-۱۳۱۱ش کمیسیونی تحت سرپرستی مظفر اعلم این توافقنامه را به تصویب رساند.[۱۶]

کوه آرارات نماد ارمنی‌ها[ویرایش]

نماد کوه آرارات که بر بالای آن کشتی نوح قرار دارد در نشان ملی ارمنستان قرار گرفته است

کوه آرارات نیز از جمله نمادهای مهم ارمنیان است و با وجود اینکه این کوه هم اکنون در خاک ترکیه واقع شده ارمنیان تعصب و علاقه خاصی به این کوه دارند.[۱۷]

کوه آرارات از نظر ارمنیان نماد مقاومت و پایداری می‌باشد و ارمنیان نام آرارات را بر پیشانی باشگاه و محل کسب و کار خویش درج می‌کنند و ارمنیان نام آرارات را برای فرزندان پسر خود انتخاب می‌کنند.

شعر[ویرایش]

کوه آرارات شعری از آوتیک ایساهاکیان[۱۸]

بر فراز قله باستانی آرارات قرن‌ها همچون ثانیه‌هایی آمده و گذشته‌اند
تندرهای بی‌شماری شمشیر آسا بر تارک آن فرود آمده و گذشته‌اند
دیدگان نسل‌هایی که از مرگ در بیم بودند به قبله درخشانش نظر افکنده و گذشته‌اند
اکنون کوته زمانی نوبت از آن توست تو نیز بر سیمای پرشکوهش نگاهی بیفکن و بگذر!
کوه آرارات

صعود به کوه آرارات[ویرایش]

اولین صعود این قله توسط فردریچ پاروت از اهل روسیه در سال ۱۸۲۹ میلادی انجام شد. هوای کوه آرارات در تابستان آفتابی گرم و خشک بوده ولی در فصل بهار و زمستان دارای آب و هوای سرد می‌باشد که کوهنوردان در این فصول با بوران، کولاک و بارش باران و برف مواجه می‌شوند. ماههای تیر و مرداد و شهریور بهترین ماههای صعود بوده و جبهه جنوبی کوه ایمن ترین و آسانترین مسیر صعود به قله است. صعود به این کوه بدون اخذ مجوز و راهنما و مربی به هیچ عنوان امکان‌پذیر نمی‌باشد.[۱۹]

گاه‌شماری رویدادهای تاریخی ساکنان سرزمین آرارات[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. آرارات وب‌گاه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  2. "Ararat". Global Volcanism Program, مؤسسه اسمیتسونین. Retrieved 2009-01-01
  3. Jamie C. Woodward (2009). The physical geography of the Mediterranean. Oxford University Press US. p. 355. ISBN 978-0-19-926803-0. Retrieved 5 June 2011.
  4. http://www.araratexpedition.com/info/mount-ararat-climb-information.php
  5. http://books.google.com/books?id=ESGTr14RyBgC&pg=PA355
  6. Ar – menبه معنای مردان خدا
  7. موسی خورنی; Thomson, Robert W. (1978). History of the Armenians. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 0-674-39571-9.
  8. کوه‌های آرارات در زبان ارمنی ماسیس نامیده می‌شوند
  9. Mesopotamiaمحل سکونت سومریان فاقد کوه بوده و در شمال به بلندی‌های ارمنستان و در شرق، به رشته کوه‌های زاگرس مجاورت داشته که از بین این دو رشته کوه تنها بلندی‌های ارمنستان شامل کوه‌های دوگانه بوده است.
  10. http://www.araratexpedition.com/info/mount-ararat-climb-information.php
  11. http://www.sciencemag.org/content/337/6097/957.abstract?sid=192102e8-a5bc-4744-ac5a-5500338ab381
  12. http://www.nytimes.com/2012/08/24/science/indo-european-languages-originated-in-anatolia-analysis-suggests.html?pagewanted=all&_r=1&
  13. http://books.google.com/books?id=ESGTr14RyBgC&pg=PA355
  14. Hovannisian Richard G. The Armenian People from Ancient to Modern Times: Vol. II: Foreign Domination to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century. New York: St Martin's Press, and London: Macmillan, 1997
  15. Michael Mandelbaum: The Fate of Nations: The Search for National Security in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Cambridge University Press, 1988, ISBN 9780521357906, page 61
  16. سخنرانی: شکل گیری مرزهای ایران و ترکیه (1300 تا 1312)، سخنران:کاوه بیات؛ مجله: کتاب ماه تاریخ و جغرافیا» اسفند 1380 - شماره 53
  17. http://www.aftabir.com/lifestyle/view/9336/نماد-مقدس-ارامنه
  18. http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=5F9F983C-4F17-4F4E-8BB8-3655D0D68351
  19. http://www.araratexpedition.com/info/early-american-expedition-of-mount-ararat.php
  • چرا آرارات، نویسنده: رافی آراکلیانس، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۴۷ - سال سیزدهم - بهار ۱۳۸۸
  • [۱] کتاب تاریخ آرارات (تاریخ اقوام کوه نشین شمال غرب ایران) انتشارات نگاه، نویسندگان، چارلز آلن برنی و مارشال لانگ، شابک: ۸-۳۳۷-۳۵۱-۹۶۴
  • آرارات، نام و نشان و هویت ایرانی دارد، نویسنده: منصوری، فیروز؛ مجله: اطلاعات سیاسی - اقتصادی خرداد و تیر ۱۳۸۶ - شماره ۲۳۷ و ۲۳۸
  • کوه آرارات محل فرود آمدن کشتی نوح، نویسنده: هویدا، رحیم؛ مجله: درسهایی از مکتب اسلام بهمن ۱۳۵۰، سال سیزدهم - شماره ۱
  • گزارش: مرزهای تاریخی ایران، گزارشگر: کریمی، مهدی؛ مجله: تاریخ روابط خارجی بهار ۱۳۸۱ - شماره ۱۰

پیوند به بیرون[ویرایش]