کوه آرارات

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۹°۴۲′۰۷″ شمالی ۴۴°۱۷′۵۴″ شرقی / ۳۹.۷۰۱۸۸° شمالی ۴۴.۲۹۸۳۲° شرقی / 39.70188; 44.29832

کوه آرارات
Agry(ararat) view from plane under naxcivan sharur.jpg
آرارات بزگ (راست) و آرارات کوچک (چپ)
ارتفاع ۵۱۳۷ متر
مکان
مکان استان ایگدیر،  ترکیه
رشته‌کوه سرزمین کوهستانی ارمنستان
زمین‌شناسی
آخرین فوران ۱۸۴۰
کوهنوردی
نخستین صعود ۱۸۲۹

کوه آرارات یا آغریداغ یا ماسیس (به ترکی: Ağrı Dağı، به ارمنی: Արարատ) کوهی است واقع در شمال شرقی کشور ترکیه (استان آغری) در مرز ایران، جمهوری آذربایجان و ارمنستان.[۱]

آرارات دارای دو قلهٔ آتشفشانی آرارات بزرگ (۵۱۵۶ متر) و آرارات کوچک (۳۹۵۲ متر) است.[۲]

مخروط کوچتر این کوهستان، معروف به آرارات کوچک یا ماسیس ۳٬۸۹۶ متر بلندا دارد و در جنوب شرقی قله اصلی واقع شده‌است. فلات میان دو قله پوشیده از گدازه‌ها و سنگ‌ها آتشفشانی است.

در کتاب آفرینش در عهد عتیق از آرارات به عنوان محل به خاک نشستن کشتی نوح پس از طوفان ذکر شده‌است.[۳] از دیگر نام‌های این کوه «کوه جودی» است که در قرآن ذکر شده‌است.

در ژوئیه ۱۸۴۰ زمین‌لرزه بزرگی در پیرامون دره آخوری در دامنه شمال شرقی آرارات رخ داد.

هیچ انفجاری در قلهٔ این آتشفشان‌ها گزارش نشده ولی احتمال اینکه در خلال ده‌هزار سال گذشته انفجاری بر روی آن رخ داده باشد زیاد است.

پیشینهٔ آرارات[ویرایش]

بخش عمده‌ای از بلندی‌های ارمنستان، با مرکزیت کوه آرارات، که سرچشمهٔ رودخانه‌های دجله، فرات و ارس و محصور به آب‌های دریای خزر، دریای سیاه و دریای مدیترانه است، در زمان پیدایش انسان اولیه در زیر آب‌های بالا آمده پس از عصر یخبندان و جزو نخستین سکونت گاه‌های انسان اولیه بوده. وجود حدود ۱۰۷۶ غار، فقط در اطراف شهر آنی (شهر باستانی) حاکی از وضعیت مناسب زندگی انسان‌های غارنشین در آن دوران در منطقهٔ بلندی‌های ارمنستان است.

از دوران زیست (همو سپینس) ها آثاری باقی مانده که قدمت آنها در بلندی‌های ارمنستان به دوازده هزار سال، پیش از میلاد باز می‌گردد.

پیدایش، اسکان و رشد انسان‌های اولیه مستقیماً در گرو محیط زیست مناسب بوده است. از این رو، منطقهٔ حاصلخیز و پر آب سلسله جبال ارمنستان و اطراف کوه آرارات را یکی از نواحی مناسب برای سکونت انسان اولیه و رشد دامداری و کشاورزی پس از دوران یخ  بندان کرهٔ زمین دانسته‌اند.

وجود معادن طبیعی و رشد صنعتی ناشی از طبیعت مستعد منطقه بعدها، در طول تاریخ و در عصر آهن و مفرغ نیز سبب شکوفایی استعداد ساکنان این ناحیه شد. کشف ابزارهای آهنی به جای مانده از انسان اولیه، ضرب سکه‌های امپراتوری روم و تأمین اسلحهٔ فلزی ارتش ایران باستان گواه این واقعیت است.[۴]

نامگذاری[ویرایش]

کلمه و پیشوند آر، که به کرات در ترکیب نام‌ها و واژه‌های ارمنی چون، <اورـ آرـ تواورارتو، <آرـ گیشتیآرگیشتی اول، <آرـ ار ـ ات>، <آرـ من>[۵] (نام قومی ایرانی)، <آرـ مه نوید>(نژاد ارمنیان)، <آرـ تساخآرتساخ <آرـ اکس> رود ارس و <آراتتا> (قدیمی ترین نام کشف شده در منطقهٔ بلندی‌های ارمنستان) به کار رفته است، ریشه در میان‌رودان شمالی دارد.

آر، خدای آفرینش سرزمین و قومی است که از هزاران سال پیش در بلندی‌های ارمنستان می زیسته‌اند.[۶]

باستان شناسان آثار رؤیت و پرستش پرفروغ ترین ستارهٔ کهکشان، شباهنگ (ستاره) را در خرابه‌های پایگاه پنج هزار سالهٔ ستاره‌شناسی مه تسا مور،[۷] در ارمنستان کنونی، کشف کرده‌اند. این ستاره نماد آیا (در دوره‌های بعد اینانا و بعدها آناهیتا) خدای آفرینش سرزمین آراتتا[۸] در دوران پایانی سده ۴ (پیش از میلاد) بوده است.

کهن ترین اشارهٔ مکتوب و منصوب به کوه آرارات مربوط به حماسه گیلگمش است که در آن قهرمان داستان گیلگمش، پسر لوگالباندا، خدای دریاها، برای یافتن درخت موعود به سوی کوه‌های دوگانهٔ ماتسو[۹] در شمالی ترین نقطهٔ بین‌النهرین می‌رود.

نژاد ساکنان منطقهٔ آرارات[ویرایش]

آشوریان، نخستین ساکنان و حکام آراتتا، که در آغاز هزارهٔ سوم پیش از میلاد به تدریج به سمت جنوب کوچ کردند و در بین‌النهرین (عراق کنونی)[۱۰] سکونت گزیدند، مردمی از تیرهٔ آرمه نوید بودند.[۱۱]

تمدن هند و یونان در پایان هزارهٔ سوم پیش از میلاد و آغاز تمدن اورارتو از این نقطه به هند و شبه جزیره بالکان منتقل شد و امروزه، می‌توان سرچشمهٔ زبان و فرهنگ هند و اروپایی را در آراتتا یا بلندی‌های ارمنستان دانست.

منشأ و مرکز اقلیمی زبان پروتو ـ هند و اروپایی،[۱۲] که بیش از یک قرن است به منزلهٔ زبان مادر زبان‌هایی با ساختار هند و اروپایی شناخته شده، منطقهٔ کوه‌های ارمنستان است.

قبایل چادرنشین ترک تبار نخستین بار در هزارهٔ دوم پس از میلاد، در اواسط قرن یازدهم، این منطقه را مورد تهاجم قرار دادند و در آن سکونت گزیدند. ترکان سلجوقی، که در ۱۰۶۴م شهر آنی (شهر باستانی)، پایتخت ارمنستان، را متصرف شده و اقوام ترک و کُرد محلی را به مهاجرت به سرزمین‌های حاصلخیز آن تشویق کرده بودند، جهان گشایی نهایی را در تابستان ۱۰۷۱م آغاز کردند.[۱۳]

کوه آرارات نماد ارمنی‌ها[ویرایش]

نماد کوه آرارات که بر بالای آن کشتی نوح قرار دارد در نشان ملی ارمنستان قرار گرفته است

کوه آرارات نیز از جمله نمادهای مهم ارمنیان است و با وجود اینکه این کوه هم اکنون در خاک ترکیه واقع شده ارمنیان تعصب و علاقه خاصی به این کوه دارند.[۱۴]

کوه آرارات از نظر ارمنیان نماد مقاومت و پایداری می‌باشد و ارمنیان نام آرارات را بر پیشانی باشگاه و محل کسب و کار خویش درج می‌کنند و ارمنیان نام آرارات را برای فرزندان پسر خود انتخاب می‌کنند.

شعر[ویرایش]

کوه آرارات شعری از آوتیک ایساهاکیان[۱۵]

بر فراز قله باستانی آرارات قرن‌ها همچون ثانیه‌هایی آمده و گذشته‌اند
تندرهای بی‌شماری شمشیر آسا بر تارک آن فرود آمده و گذشته‌اند
دیدگان نسل‌هایی که از مرگ در بیم بودند به قبله درخشانش نظر افکنده و گذشته‌اند
اکنون کوته زمانی نوبت از آن توست تو نیز بر سیمای پرشکوهش نگاهی بیفکن و بگذر!

گاه‌شماری رویدادهای تاریخی ساکنان سرزمین آرارات[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. دولت ترکان جوان پس از نسل‌کشی ارمنیان، در ۱۹۱۵م، اقدام به از بین بردن تمامی آثاری که از ارمنیان در دورانهای مختلف تاریخی در این منطقه به وجود آمده کردند. از جملهٔ این اقدامات تغییر اسامی اراضی اشغالی از ارمنی به ترکی است.
  2. آرارات وب‌گاه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  3. http://www.araratexpedition.com/info/mount-ararat-climb-information.php
  4. http://books.google.com/books?id=ESGTr14RyBgC&pg=PA355
  5. Ar – menبه معنای مردان خدا
  6. http://en.wikipedia.org/wiki/Ara_the_Beautiful
  7. Medzamor
  8. سرزمین حکام آراتتا در آغاز هزاره سوم قبل از میلاد
  9. کوه‌های آرارات در زبان ارمنی ماسیس نامیده می‌شوند
  10. Mesopotamiaمحل سکونت سومریان فاقد کوه بوده و در شمال به بلندی‌های ارمنستان و در شرق، به رشته کوه‌های زاگرس مجاورت داشته که از بین این دو رشته کوه تنها بلندی‌های ارمنستان شامل کوه‌های دوگانه بوده است.
  11. http://www.araratexpedition.com/info/mount-ararat-climb-information.php
  12. Proto-Indo-European language (PIE)
  13. http://books.google.com/books?id=ESGTr14RyBgC&pg=PA355
  14. http://www.aftabir.com/lifestyle/view/9336/نماد-مقدس-ارامنه
  15. http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=5F9F983C-4F17-4F4E-8BB8-3655D0D68351
  • چرا آرارات، نویسنده: رافی آراکلیانس، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۴۷ - سال سیزدهم - بهار ۱۳۸۸
  • [۱] کتاب تاریخ آرارات (تاریخ اقوام کوه نشین شمال غرب ایران) انتشارات نگاه، نویسندگان، چارلز آلن برنی و مارشال لانگ، شابک: ۹۷۸۹۶۴۳۵۱۳۳۷۵
  • Geissler, Rex.Boundaries of Urartu [۲]

پیوند به بیرون[ویرایش]