خان تنگری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خان تنگری
Peak of Khan Tengri at sunset.jpg
نمایی از قلهٔ خان تنگری
ارتفاع ۶٬۹۹۵ متر بدون کلاهک یخی
۷۰۱۰ متر با کلاهک یخی
مکان
مکان قزاقستان
قرقیزستان
چین
رشته‌کوه تیان شان
کوهنوردی
نخستین صعود ۱۹۳۱ توسط گروه اوکراینی

خان تنگری[۱] که در زبان اویغوری «ارباب روح‌ها» و «ارباب آسمان‌ها» و در زبان‌های ترکی، «فرمانروای آسمان‌ها» معنی می‌دهد[۲] قله‌ای در رشته‌کوه تیان شان واقع در آسیای مرکزی است که در محل تقاطع مرزهای قزاقستان، قرقیزستان و ناحیهٔ خودمختار اویغورنشین سین کیانگ چین قرار دارد. این کوه در عین حال بلندترین نقطه در کشور قزاقستان است.[۳] از دیدگاه آناتولی بورکیف، کوهنورد قزاقستانی این قله به دلیل متقارن‌بودنش و یال‌های هندسی آن شاید زیباترین قلهٔ جهان باشد.[۲]

مشخصات[ویرایش]

کوه خان تنگری در گوشهٔ جنوب شرقی قزاقستان در مرز این کشور با قرقیزستان و چین در کوه‌های تیان شان قرار دارد و بلندترین نقطه در قزاقستان شناخته می‌شود. [۴] نام این قلهٔ هرمی‌شکل بزرگ و مرمرین برگرفته از نام تنگری، خدای آسمان‌ها در زبان ترکی است و از آنجا که دیواره‌های صخره‌ای مرمری آن به هنگام غروب آفتاب به رنگ قرمز در می‌آید[۴] به آن در قرقیزستان کان تو به معنای «کوه خون» نیز لقب داده‌اند.[۵]

خان تنگری در منطقه‌ای کاملاً یخچالی قرار دارد [۳] و جریان‌های شمالی و جنوبی یخچال اینیلچک، یکی از بزرگترین یخچال‌های جهان، بخش‌های شمالی و جنوبی کوه را در بر می‌گیرد. [۴] همچنین یخچال کالاگیوری به طول ۳۶ کیلومتر واقع در پایین و شرق قلهٔ خان تنگری، بزرگترین یخچال شناخته‌شده در چین است. [۳]

کوه خان تنگری با ۶٬۹۹۵ تا ۷۰۱۰ متر ارتفاع تا پیش از اندازه‌گیری کوه جنگیش چوکوسو در ۱۶ کیلومتری جنوب آن توسط کاشفان اتحاد جماهیر شوروی در دههٔ ۱۹۴۰ و ثبت ارتفاع ۷٬۴۳۹ متر برای آن، بلندترین قله در رشته‌کوه تین شان شناخته می‌شد. [۳] [۴]

ارتفاع[ویرایش]

ارتفاع قلهٔ خان تنگری را نخست ۷٬۱۹۳ متر اندازه‌گیری کرده بودند اما در بررسی‌های بعدی آن را به ۶٬۹۹۵ متر کاهش دادند. اما در منابع منتشرشده در خود منطقه، ارتفاع این کوه ۷۰۱۰ متر ذکر شده است و دلیل آن را وجود تاجی یخی بر بلندای قله می‌دانند که ارتفاع آن را به بالای ۷۰۰۰ متر می‌رساند. پذیرش این موضوع، خان تنگری را شمالی‌ترین قلهٔ بالای ۷۰۰۰ متر زمین می‌سازد، در غیر این صورت، جنگیش چوکوسو این عنوان را خواهد گرفت. [۴]

از سوی دیگر خان تنگری یکی از قله‌های مورد قبول در جوایز پلنگ برفی است که به کسی که هر ۵ قلهٔ بالای ۷۰۰۰ متر در شوروی سابق را صعود نماید داده می‌شود. [۴]

صعود[ویرایش]

گوتفرید مرتزباخر، سیاح اتریشی، نخستین کوهنوردی بود که در آغازه سدهٔ بیستم تلاش نمود تا خان تنگری را صعود کند اما موفقیتی در این زمینه به دست نیاورد. اما نخستین صعود موفقیت‌آمیز به این قله در سال ۱۹۳۱ و توسط گروهی اوکراینی به سرپرستی میخائیل پوگربتسکی روی داد و آنان موفق به فتح خان تنگری شدند. [۴]

منابع[ویرایش]

  1. واحد پژوهش و تألیف گیتاشناسی زیر نظر سعید بختیاری. «نقشهٔ طبیعی آسیا». در اطلس جامع گیتاشناسی ۸۷-۸۸. چاپ اول. تهران: موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، تابستان ۱۳۸۷. ص ۲۳. ISBN 978-964-342-270-7. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «Khan Tengri». SummitPost.org. بازبینی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۱۲. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ «Khan Tängiri Peak». Encyclopedia Britannica Online. بازبینی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۱۲. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ Paul Brummell. Kazakhstan. Bradt Travel Guides, 2008, ISBN 1-84162-234-6. p. 161. Google Books, (بازبینی به تاریخ ۲۲ آوریل ۲۰۱۲).
  5. «Kyrgyzstan mountains». OrexCA.com. بازبینی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۱۲.