زبان ترکی عثمانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
زبان ترکی عثمانی
لسان عثمانى lisân-ı Osmânî
منطقهامپراتوری عثمانی
دورهآغاز: سدهٔ ۱۵ام میلادی پایان: سدهٔ ۲۰ام میلادی[۱]
گونه‌های نخستین
ترکی آناتولی کهن
  • زبان ترکی عثمانی
الفبای ترکی عثمانی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
دودمان خدیوی مصر
امپراتوری عثمانی
حکومت قفقاز جنوب‌غربی
دولت موقت تراکیهٔ غربی
دولت ملی مجلس بزرگ
دولت کرت
کدهای زبان
ایزو ۲–۶۳۹ota
ایزو ۳–۶۳۹ota
فهرست لینگوییست
ota
گلاتولوگهیچ کدام

زبان ترکی عثمانی یا زبان عثمانی (به ترکی عثمانی: لسان عثمانی، به ترکی استانبولی: Osmanlıca) زبان رایج و غالب در امپراتوری عثمانی بود. این زبان شمار فراوانی وام‌واژهٔ عربی و فارسی داشت و با الفبای عربی نوشته می‌شد. در دوران اقتدار امپراتوری عثمانی (سدهٔ ۱۶ام میلادی)، شمارهٔ واژگان بیگانه در ادبیات ترکی از واژه‌های بومیِ ترکی بسیار افزون‌تر بود،[۲] تا آنجا که میزان واژه‌های فارسی و عربی در برخی از نوشته‌ها تا ۸۸ درصد نیز می‌رسید.[۳]

سرانجامْ ترکی عثمانی به شکل هنگفتی از زبان طبقهٔ پایین و قشر کم‌سوادتر و روستاییِ جامعه که به ترکی عامیانه صحبت می‌کردند، فاصله گرفت؛ تا اندازه‌ای که ترکی عثمانی برای این گروه از جامعه نامفهوم و غامض و گُنگ می‌نمود. ترکی عامیانه که پایه و اساس ترکی نوینِ امروزی است، به مراتب واژه‌های بیگانهٔ کمتری را در خود جای داده بود.[۴]

نمونهٔ متن[ویرایش]

یک نگارگری حاوی متن به زبان ترکی عثمانی

شعری از کتاب وحدت‌نامه نوشتهٔ اسحاق خواجه[۵]:

پرتوانداز نور پیشانییوق عجب دینسه یوسف ثانی
جان و دل داده حسننه نسوانعشق و سوزی ایله زلیخاسان
سایه‌آسا فتادهٔ راهیذره‌دن چوق ایدی هواخواهی

شعری از کتاب عثمانلی شاعرلری نوشته معلم ناجی[۶]:

ای کمان ابروسنه پیوسته قربان اولدیغم

زلف شوریده‌ك غمندندر پریشان اولدیغم

مقایسهٔ واژگان[ویرایش]

فهرست واژگان جایگزین‌شده در ترکی به صدها واژه می‌رسد که برخی از آنها در زیر آورده شده‌است:

فارسی عثمانی ترکی استانبولی
واجب واجب vâcib zorunlu
دشوار مشکل müşkül güçlük, zorluk
شهر شهر şehir kent/şehir
سیاه سیاهsiyah Kara

دستور زبان[ویرایش]

شعری دربارهٔ مولانا به ترکی عثمانی

حالت‌ها[ویرایش]

مثال: «گول» göl = دریاچه، دریاچه‌ای

«چوربه» çorba = شوربا

«گیجه» gece = شب

«طاوشان گترمش» tavşan getirmiş = او خرگوشی آورد.

  • حالت اضافه: پسوند «ڭ/نڭ‎». این پسوند به مضافٌ‌الیه افزوده می‌شد. برای واژه‌های مختوم به همخوان از «ڭ» (برای نمونه: کتابڭ) و برای واژه‌های مختوم به واکه از «نڭ» (برای نمونه: پاشانڭ) استفاده می‌شد.

«پاشانڭ کتابی» Paşanın kitabı = کتابِ پاشا

«کتابڭ جلدی» kitabın cildi = جلدِ کتاب

مثال: «طاوشانی گترمش» tavşanı getürmiş = او خرگوش را آورد.

واکه‌های u و ü برخلاف ترکی نوین در خط عثمانی تمیز داده نمی‌شدند.

مثال:

«مکتبده» mektebde = در مدرسه

«قفصده» kafesde = در قفس

«باشده» başda = در آغاز

«شهرده» şehirde = در شهر

فعل‌ها[ویرایش]

صرف زمان گذشته به شرح زیر است:

شخص مفرد جمع
۱ -irim -iriz
۲ -irsiŋ -irsiŋiz
۳ -ir -irler

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors, "Ottoman Turkish language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ottoman_Turkish_language&oldid=195828076 (accessed March 6, 2008).

  1. الگو:عنوان=language reform from Ottoman to Turkish
  2. Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, Volume 4.
  3. Bertold Spuler. Persian Historiography & Geography Pustaka Nasional Pte Ltd ISBN 9971774887 page 69
  4. Glenny, Misha (2001). The Balkans — Nationalism, War, and the Great Powers, 1804–1999. Penguin. page 99.
  5. احمد افندی المشهور بإسحق خواجه، وحدتنامه، درسعادت (استانبول): ناشر: حافظ رفیع، ۱۳۰۲ ه‍.ق، ص۹۶
  6. معلم ناجی، عثمانلی شاعرلری، نشر مرتبیه (استانبول)، ناشر:آ.آصادوریان،‌ ۱۳۰۷هـ.ق، ص ۱۵
  7. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ottoman Turkish». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ دسامبر ۲۰۲۰.