کوه زیبد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کوه تیرمهی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مختصات: ۳۴°۱۴′۲۳″شمالی ۵۸°۲۵′۰۹″شرقی / ۳۴٫۲۳۹۶۳°شمالی ۵۸٫۴۱۹۱۷°شرقی / 34.23963; 58.41917
کوه زیبد (کوه زیبد)
قُله
Provins Khorasan
محدوده: گناباد
منطقه کاخک
شهر زیبَد
مختصات‌ها ۳۴°۱۴′۲۳″شمالی ۵۸°۲۵′۰۹″شرقی / ۳۴٫۲۳۹۶۳°شمالی ۵۸٫۴۱۹۱۷°شرقی / 34.23963; 58.41917
بلندترین نقطه
 - ارتفاع ۲۵۵۷ متر (۸٬۳۸۹ فوت)
عرض ۵٫۵ کیلومتر (۳ مایل)
ارتفاع ۴۳۱ متر (۱٬۴۱۴ فوت)
زمین‌شناسی سنگ آهکی و رسوبی
For public Zibad
Easiest access زیبد
ساعت زمانی IRST (UTC+۳:۳۰)
 - ساعت تابستانی IRDT (UTC+۴:۳۰)

کوه زیبد در جنوب دهستان زیبَد بخش کاخک گناباد در استان خراسان رضوی و در شمال دهستان برون شهرستان فردوس استان خراسان جنوبی قرار دارد.


کوه زیبد کوهی است که بر اساس شاهنامه فردوسی و منابع تاریخی جنگ دوازده‌رخ در آنجا روی داده است.در کتاب‌هایی از جمله تاریخ جهانگشای طبقات ناصری , طبقات ناصری .[۱] و حمد الله مستوفی در کتاب نزه القلوب و بلاذری در فتوح البلدان بدان اشاره شده‌است

ارتفاع قله[ویرایش]

قله زیبد

کوه زیبد یکی از قله‌های مرتفع رشته کوه سیاه کوه یا قُهستان است. قهستان رشته کوهی است که از بجستان در غرب تا بیرجند در شرق ایران ادامه دارد. بالاترین نوک کوه زیبَد قله تیر مَهی نام دارد که ۲۵۵۷ متر از سطح دریا، و ۴۳۱ متر بالاتر از تپه‌های اطراف است. عرض در پایه ۵٫۵ کیلومتر است. بالاترین نقطه در مجاورت تیرماهی ۲۷۷۵ متر از سطح دریا است که در ۱۷٫۷ کیلومتری جنوب شرقی تیرماهی است و قله سیاه کوه (فردوس) نام دارد [۱] این کوه در دهستان زیبد قرار دارد و کلاته شهاب - کلاته ختومه -در سوفه و کلاته عزیز در دامنه آن واقع شده‌است. از این کوه در شاهنامه فردوسی بنام کوه زیبد یاد شده‌است. این رشته کوه در منطقه گناباد بنام زیبد معروف است اما در فردوس به آن سیاه کوه نیز می گویند. فاصله قله تیرماهی تا قله کوه دماوند بلندترین قله ایران ۷۰۰ کیلومتر است.

وجه تسمیه[ویرایش]

تیر ماهی منسوب است به ماهوی مرزبان مرو که دستور قتل یزدگرد سوم را داده است و بدین منظور نیزک ترخان را عازم زیبد نموده است. تا یزدگرد را که عازم مرو بود اسیر و یا بقتل برسانند. نامیده شدن به زیبد نیز بدلیل دهستان تاریخی زیبد در دامنه شمالی این کوهستان است.

Sarv Zibad and mount zibad
mountain Zibad Gonabad
ویرانه‌های ناشی از تخریب توسط سارقان آثار باستانی
بقایای قلعه زیبد
Kūh-e Tīr Māhī
نمودار آب و هوا (راهنما)
ژفمآمژژآساُند
 
 
۲۹
 
۴
۶−
 
 
۵۸
 
۹
۵−
 
 
۳۷
 
۲۰
۱
 
 
۲۵
 
۲۹
۷
 
 
۷
 
۳۶
۱۱
 
 
۳
 
۴۲
۱۷
 
 
۱
 
۴۲
۱۹
 
 
۲
 
۴۱
۱۸
 
 
۱
 
۳۸
۱۴
 
 
۵
 
۳۱
۱۰
 
 
۲۱
 
۲۰
۱
 
 
۲۲
 
۹
۵−
میانگین بالاترین و پایین ترین دما به مقیاس سانتیگراد
بارندگی به مقیاس میلی‌متر
منبع: [۲]

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای براکوه زیبد سرد کوهستانی است. میانگین سالانه دما در منطقه ۱۷ درجه سانتی گراد است گرم‌ترین ماه تیر ماه است که میانگین دمای ۳۰ درجه سانتی گراد است، و سردترین دیماه است و ۱ درجه سانتی گراد میانگین میزان بارش سالانه ۲۱۱ میلی‌متر است. با میانگین ۵۸ میلی‌متر، اسفند پرباران ماه است، و ماه خشک و بی آب تیر ماه است با ۱ میلی‌متر باران.سنو - زیبد - روچی - سقی و کلات روستاهای بزرگ براکوه زیبد هستند.

محیط زیست کوه زیبد[ویرایش]

در دامنه‌های این گوه گونه‌های نادری از گیاهان مانند شاتره، زیره، ریواس دشت ریواس زیبد، خار انگبین، انجیر کوهی، تاقوک، شیب و می روید و حیواناتی مانند لاک‌پشت، آهو، بزکوهی ، از آن‌ها تغذیه می‌کنند..[۳]


کوه گنابد و یا کوه کنابد نام کوهی است که بر اساس شاهنامه فردوسی و منابع تاریخی جنگ دوازده‌رخ در آنجا روی داده است.در کتاب‌هایی از جمله تاریخ جهانگشای طبقات ناصری , طبقات ناصری .[۴] و حمد الله مستوفی در کتاب نزه القلوب و بلاذری در فتوح البلدان بدان اشاره شده‌است

کوههای اساطیری[ویرایش]

کوه گنابد و یا کوه زیبد یک کوه اسطوره یا افسانه هم تلقی می‌شود نظر بعضی کارشناسان این هست که این کوه منطبق با رشته کوه بین فردوس و گناباد است. این کوه بنام رشته کوه براکوه، سیاه کوه و کوه گناباد نامیده می‌شده‌است و در برهه تمام رشته کوه از بجستان تا بیرجند را قهستان می نامیدند. کوه گنابد در واقع رشته کوهی است که شهرستان فردوس و گناباد را از یکدیگر جدا می‌کند. امروزه در شهرستان گناباد این کوه را براکوه و یا کوه زیبد می‌گویند در شهرستان فردوس و دهستان برون به آن قله کوه تیرماهی گفته می‌شود. بنا بر نوشته لباف خانیکی رشته کوه براکوه گناباد را در بخش شرقی آن که شامل کلات تا کاخک می‌شود کوه گنابد می‌گفته‌اند و بخش غربی آن کوه زیبد نام داشته‌است.

وصف این کوه در شاهنامه[ویرایش]

در شاهنامه فردوسی در جنگ دوازده رخ در وصف لشکر ایران و لشکر توران 11 بار نام زیبد و 12 بار نام گنابد آمده است در بعضی نسخه‌ها کنابد و در بعضی گنابد آمده است ولی درست آن گنابد هست زیرا در نسخ قدیمی گ را به صورت ک می‌نوشت ه اند:

  1. یکی سوی کوه گنابد برفت - دگر سوی زیبد خرامید تفت.
  2. ز زیبد زمین تا گناباد سپاه - در و دشت از ایشان کبود و سیاه .

ز کوه کنابد برون شد سپاه بشد روشنایی ز خورشید و ماه


جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. منهاج سراج، طبقات ناصری یا تاریخ ایران واسلام، به تصحیح عبدالحی حبیبی، دنیای کتاب، جلد۲، ص۳۶۸ص۷۰ ۳. همان، جلد ۱، ص۳.
  2. . 
  3. «دشت زیبد». مجله دریای پارس. بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۶. 
  4. منهاج سراج، طبقات ناصری یا تاریخ ایران واسلام، به تصحیح عبدالحی حبیبی، دنیای کتاب، جلد۲، ص۳۶۸ص۷۰ ۳. همان، جلد ۱، ص۳.

منابع[ویرایش]

  • آیین‌های یَلدا یا شب چلّه بلندترین شب سال. مجله دریای پارس [۲]
    • شاهنامه آنلاین. جنگ دوازده رخ [۳]
  • قلعه زیبد محل سکونت یزدگرد و گودرز مجله دریای پارس [۴]
  • اولین فستیوال ۱۲ رخ در مجموعه قلعه زیبَد برگزار شد.[۵]
  • اولین مراسم بزرگداشت فردوسی در محل واقعه جنگ دوازده رخ در زیبَد گناباد [۶]
  • بزرگداشت فردوسی در محل واقعه جنگ دوازده رخ [۷]
  • روزنامه مردم سالاری، قنات گناباد میراث علمی و فرهنگی ایرانیان (ویژه نامه 44) 29/11/1394 [۸]
  • هفته‌نامه پیک خورشیدشماره ۳۳ اسفند ۱۳۹۴
  • خراسان روزنامه صبح ایران، مصاحبه با دکتر عجم ۲۹ بهمن ۱۳۹۴ شماره ۱۹۱۹۶

منابع[ویرایش]

  • نسخه آنلاین کتاب تاریخ و جغرافیای گناباد[۹]
  • زمانی، عباس (۱۳۷۳). گناباد پیر تاریخ سه اثر تاریخی گنابادزیبد. مشهد: نشر مرندیز.
  • شاهنامه آنلاین. جنگ دوازده رخ [۱۰]
  • زمانی، عباس. سه اثر تاریخی زیبَد. مجله بررسی‌های تاریخی، شماره ۴۱، مهر و آبان ۱۳۵۱ (۲۴ صفحه - از ۴۳ تا ۶۶)
  • کوه زیبَد محل اقامت یزدگرد و کیخسرو مجله دریای پارس.
  • اولین مراسم بزرگداشت فردوسی در محل واقعه جنگ دوازده رخ در زیبَد گناباد برگزار شد.[۱۱]
  • تصاویر مراسم بزرگداشت فردوسی در محل واقعه جنگ دوازده رخ [۱۲]
  • مصاحبه روزنامه خراسان روزنامه صبح ایران شماره ۱۹۱۹۶–۲۹/۱۱/۱۳۹۴ با دکتر محمد عجم
  • کتاب نبرد دوازده رخ چاپ اول ۱۳۹۳ نوشته نویدی مهر، مشهد، انتشارات آستان قدس. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۰۲-۰۹۸۵-۱
  • خالقی مطلق، جلال (بهار ۱۳۷۴). «کیخسرو و کوروش». مجله ایران‌شناسی. تهران (۱). بایگانی‌شده از اصلی در ۰۶ دسامبر ۲۰۱۲. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  • روزنامه همشهری، دومین همایش ۱۲ رخ در زیبد گناباد [۱۳]
  • روزنامه عصر اقتصاد23/2/97 [۱۴]
  • نسخه آنلاین کتاب تاریخ و جغرافیای گناباد[۱۵]
  • متن اشعار دوازده رخ در شاهنامه [۱۶]