آجودان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
رئیس‌جمهور اتریش به همراه یکی از فرماندهان عالیرتبه سان می‌بیند. آجودان رئیس‌جمهور در پشت سر دیده می‌شود.

آجودان (به فرانسوى: adjudant) یا فریار امیر یا افسری است که مقامات بلندپایه کشوری و لشگری را در امور مختلف، برای پیشبرد وظایف آنان یاری می‌کند.[۱] در بسیاری کشورها آجودان ویژه رسیدگی به امور شخصی پادشاه، رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر را بر عهده دارد.

وظایف[ویرایش]

در مراسم رسمی، وقتی رئیس‌جمهور که به استقبال یک مقام عالیرتبه خارجی می‌رود یا وقتی او را برای رفتن به یک سفر خارجی بدرقه می‌کنند، علاوه بر مسئولین دولتی و شخصیت‌هایی که در مراسم حضور می‌یابند، یک آجودان مخصوص پشت‌سر رئیس‌جمهور می‌ایستد و هنگام حرکت نیز او را همراهی و هدایت می‌نماید. در ایران آجودان یک نظامی برجسته با درجه امیری (تیمسار) است که به مناسبات و تشریفات نظامی داخل و خارج کشور کاملاً آشناست و از جنبه‌های فردی از تناسب اندام، برازندگی، تیزهوشی و اعتماد به نفس برخوردار است. شکوه‌دادن به مراسم‌های استقبال و بدرقه رسمی از مقام ریاست جمهوری هنگام خروج و ورود به کشور و نیز مراسم‌های استقبال و بدرقه از رؤسای جمهور مدعو از طریق نظارت و فرماندهی و کنترل نیروهای تشریفات نظامی و آرایش صحنه‌ها با موقعیت مکانی و زمانی راهبری و همراهی با رئیس‌جمهور هنگام استقرار در جایگاه، ادای احترام به پرچم و دیدن سان و رژه از وظایف اصلی آجودان رئیس‌جمهور است. حضور محافظ در مراسم استقبال و بدرقه در ترکیب همراهان، القای ناامنی کرده و کاری نامتعارف است. عدم وجود آجودان در سه مراسم نخست حسن روحانی موجب ناهماهنگی‌هایی در هر سه مراسم گردید.[۲]

آجودان همچنین یک منصب نظامی است که معمولاً معادل گروهبان، سرجوخه، یا استوار در نظر گرفته می‌شود. اما در برخی کشورها، ژنرال آجودان از بالاترین درجات نظامی است.[۳]

در زمان صفویه و قاجاریه کسی که عهده‌دار این وظایف باشد را ایشیک آقاسی می‌نامیدند. این کلمه دوره قاجاریه چه به صورت انفرادی و چه به صورت ترکیب، به عنوان یک لقب قاجاری به‌کار می‌رفته‌است.[۴]

در زبان فارسی[ویرایش]

واژه آجودان از زبان فرانسه به فارسی راه یافته و در ابتدای ورود، به صاحب منصبی در حد نایب اطلاق می‌شده‌است.[۵]

علاوه بر آجودان و آجودان‌باشی (رئیس آجودانان)،[۶] القاب ترکیبی و مناصبی همچون ژنرال آجودان، آجودان حضور، آجودان خلوت و آجودان مخصوص در دربار ناصرالدین‌شاه معمول بوده‌است.[۴]

در ایران[ویرایش]

تاریخچه[ویرایش]

آغاز استفاده از این واژه در زبان فارسی، به دوران قاجار و سفر ژنرال کلود ماتیو فرانسوی به ایران بازمی‌گردد. استفاده از این واژه ابتدا فقط در مناصب لشکری و نظامی معمول بود. سپس در دستگاه دیوانسالاری قاجار دچار دگرگونی گردید و به عنوان مقام و منصب اداری و همچنین لقب و نشان افتخاری استفاده شد.[۴]

رفته رفته استفاده از این لقب در مناصب درباری و کشوری چنان گسترده شد که اعطای این لقب از هیچ قانون منطقی پیروی نمی‌کرد و اختیار اعطای آن نیز به شخص شاه محدود نبود. پس از دوره قاجار و در دوره پهلوی نیز استفاده از این لقب معمول بوده‌است.[۴]

آجودان‌های ایرانی[ویرایش]

ملقبین در دوره قاجار[ویرایش]

از معروف‌ترین افرادی که در دوره قاجار لقب آجودانی داشته‌اند می‌توان به این افراد اشاره نمود[۴]

آجودان‌های شاهان پهلوی[ویرایش]

برخی از آجودان‌های دوره پهلوی عبارتند از[۹]

جمهوری اسلامی[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. توضیح واژه آجودان در واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان فارسی.
  2. ‏ «فردا چه کسی پشت سر «روحانی» می‌ایستد؟» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). فارس. ۳۱ شهریور ۱۳۹۲.
  3. Wikipedia, the free encyclopediaAdjutant (بازدید: ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ «آجودان». دائرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
  5. «آجودان». لغتنامه دهخدا. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
  6. «آجودان‌باشی». لغتنامه دهخدا. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
  7. «ارفع‌الدوله رضا». راسخون. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
  8. «رضا پهلوی از تولد تا کودتا». مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
  9. «قانون راجع به الحاق یک بند به لایحه قانونی تعیین تکلیف کارکنان دربار سابق». سامانه قوانین و مقررات. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.[پیوند مرده]
  10. [http://www.montazeran.ir/makatebe-enherafi/bahaeeyat/223-bahaeyat-va-pahlavi.html سرهنگ %5b%5bولی‌الله دانا%5d%5d (آجودان محمدرضا شاه) «بهائیت و رژیم پهلوی»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). منتظران. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰. کاراکتر line feed character در |نشانی= در موقعیت 82 (کمک)
  11. «غلامرضا پهلوی». پژوهشکده باقرالعلوم. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.