غلامعلی اویسی
غلامعلی اویسی | |
|---|---|
| وزیر کار و امور اجتماعی | |
| دوره مسئولیت ۱۵ آبان ۱۳۵۷ – ۲۰ آبان ۱۳۵۷ | |
| پادشاه | محمدرضا پهلوی |
| نخستوزیر | غلامرضا ازهاری |
| پس از | کاظم ودیعی |
| پیش از | باقر کاتوزیان |
| فرمانده نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی ایران | |
| دوره مسئولیت ۲۷ آبان ۱۳۵۱ – ۱۵ دی ۱۳۵۷ | |
| پادشاه | محمدرضا پهلوی |
| پس از | فتح الله مین باشیان |
| پیش از | عبدالعلی بدره ای |
| فرمانده ژاندارمری کشور شاهنشاهی ایران | |
| دوره مسئولیت ۱۳۴۸ – ۲۷ آبان ۱۳۵۱ | |
| پادشاه | محمدرضا پهلوی |
| پس از | سپهبد مظفر مالک |
| پیش از | سپهبد محمدحسین ضرغام |
| اطلاعات شخصی | |
| زاده | ۲۷ فروردین ۱۲۹۷ فردو، قم، ایران |
| درگذشته | ۱۸ بهمن ۱۳۶۲ (۶۵ سال) پاریس، فرانسه |
| ملیت | ایران |
| محل تحصیل | دبیرستان نظام دانشگاه افسری دانشگاه جنگ |
| پیشه | نظامی |
| جایزهها | دیدن مدال ها |
| خدمات نظامی | |
| وفاداری | نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران |
| خدمت/شاخه | ارتش شاهنشاهی ایران ژاندارمری کشور شاهنشاهی ایران |
| سالهای خدمت | ۱۳۱۳–۱۳۵۷ |
| درجه | ارتشبد |
| یگان | نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی ایران گارد شاهنشاهی |
| فرمانده | فرمانده گروهان در لشکر دوم فرمانده آموزشگاه گروهبانی لشکر ۲ ریاست شعبه بازرسی دژبان مرکز معاون فرمانده هنگ ژاندارمری لشکر دوم فرماندهی هنگ ۵۲ دژبان فرمانده هنگ ۱۶ تیپ کازرون فرمانده گردان سوم پیاده نظام لشکر اول پیاده نظام رئیس ستاد گارد شاهنشاهی فرمانده گارد شاهنشاهی فرمانده لشکر یک گارد شاهنشاهی فرماندار نظامی تهران ۱۳۴۲ فرمانده ژاندارمری کل کشور فرمانده نیروی زمینی ارتشفرماندار نظامی تهران ۱۳۵۷ |
| جنگها/عملیات | شورش کردها در ۱۹۶۷ |
غلامعلی اویسی (زادهٔ ۲۷ فروردین ۱۲۹۷ – درگذشتهٔ ۱۸ بهمن ۱۳۶۲) ارتشبد نیروی زمینی شاهنشاهی و فرمانده این نیرو طی سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ بود. وی در سال ۱۳۴۸ فرماندهی ژاندارمری ایران را نیز بر عهده داشت. اویسی فرماندار نظامی تهران در دو قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ بود.[۱]
اویسی در دولت نظامی غلامرضا ازهاری که از ۱۵ آبان تا ۱۱ دی ۱۳۵۷ به طول انجامید، وزیر کار و امور اجتماعی بود.
وی نهایتاً در ۱۴ دیماه ۱۳۵۷ تقاضای بازنشستگی کرد و بنابر اخبار منتشره در مطبوعات، برای معالجه به خارج از کشور رفت[۲] و حدود ۵ سال بعد، در بهمنماه ۱۳۶۲ در پاریس ترور شد.[۳]
زندگینامه
[ویرایش | اشتراکگذاری]غلامعلی اویسی در ۲۷ فروردین ۱۲۹۷ (خورشیدی) در روستای فردوی قم به دنیا آمد. او در سال ۱۳۱۵ دوره شش ساله دبیرستان نظام مرکز و در سال ۱۳۱۷ دوره دانشکده افسری را به پایان رساند. اویسی درسالهای ۱۳۱۷ تا ۱۳۳۱ در مشاغل گوناگون نظامی (فرماندهی گروهان و گردان و آموزشگاه گروهبانی لشکر ۲، ریاست شعبه بازرسی دژبان مرکز و فرماندهی هنگ ۵۲ دژبان) قرار داشت و در سال ۱۳۳۲ فرمانده هنگ ۱۶ تیپ کازرون بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اویسی به دریافت نشان درجه ۲ رستاخیز نایل شد و به تدریج ترقی وی نیز در هرم دیوانسالاری نظامی آغاز شد. او پس از طی دوره دانشگاه جنگ در تهران و دوره ستاد و فرماندهی در آمریکا در سال ۱۳۳۹ به ریاست ستاد گارد و در سال ۱۳۴۱ به فرماندهی لشکر یک گارد رسید.
او در سال ۱۳۴۸ فرماندهی ژاندارمری کل کشور و در سال ۱۳۵۱ فرماندهی نیروی زمینی ارتش را به عهده داشت. اویسی در جریان انقلاب اسلامی از جمله هنگام کشتار ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ بار دیگر در سمت فرماندار نظامی تهران قرار گرفت و به علت موقعیتش در راس نیروی زمینی، فرمانداری نظامی سایر شهرها را نیز زیر کنترل داشت.
نقش در واقعهٔ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲
[ویرایش | اشتراکگذاری]اویسی در ۱۳۴۱ به فرماندهی لشکر یک گارد رسید و در همین سمت بود که به عنوان فرماندار نظامی تهران به سرکوب قیامکنندگان تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ دست زد.
نقش در ۱۷ شهریور ۱۳۵۷
[ویرایش | اشتراکگذاری]اویسی در جریان انقلاب بار دیگر عهدهدار سمت فرماندار نظامی تهران و حومه شد. وی عامل کشتار ۱۷ شهریور تهران شناخته شد و به علت موقعیتش در رأس نیروی زمینی، فرمانداری نظامی سایر شهرها را نیز تحت کنترل داشت. او کمی بعد از قیام ۱۷ شهریور به محمد باهری گفته بوده است که شلیک به معترضان و کشتار آنها از سوی مجاهدان و فلسطینی ها بوده که به نام سربازان ارتش تمام شد.[۴]
خروج از کشور و فعالیت
[ویرایش | اشتراکگذاری]او در ۱۴ دی ۱۳۵۷ پس از ۴۲ سال خدمت، به بهانه معالجه تقاضای بازنشستگی نمود و رهسپار پاریس شده به شبکهای پیوست که با همراهی بهرام آریانا، اشرف پهلوی، رضا پهلوی و علی امینی سرگرم طرح نقشه کودتا در ایران بودند. آنها اقدام به تشکیل «ارتش آزادیبخش ایران» کردند. در چهارچوب این ارتش یک گروه نظامی در ترکیه پشت مرزهای ایران، و یک گروه نیز در آن سوی مرزهای عراق تدارک دیده شدند.
بنا به ادعای پرویز خسروانی قائم مقام اویسی در «ارتش آزادیبخش ایران» واقع در عراق، آنها فرصتهای خوبی برای نجات ایران داشتند که با تعلل اویسی از بین رفت. بنا به روایت خسروانی، اویسی در پاسخ به اعتراض او درباره تعلل گفته است: کارتر اجازه نمیدهد. خسروانی همچنین مدعی شده است زمانی که قصد خروج از عراق و پیوستن به شاه را داشته است اویسی تلاش داشته جلوی او را بگیرد و به او گفته: راه ما از راه شاه جداست.[۵]
نام غلامعلی اویسی با ذکر مبلغ دویست و هشتاد میلیون تومان در بین خارج کنندگان ارز بود که بهطور ناگهانی از کشور خارج شد[۶]
روابط با صدام حسین
[ویرایش | اشتراکگذاری]درآخر ژوئن ۱۹۸۰ (اوایل تیر ۱۳۵۹) جولیان ایمری و پیتر تمپل موریس، اعضای پارلمان بریتانیا، در پاریس دیدارهایی با اویسی و بختیار داشتند (دو هفته قبل از شکست کودتای نوژه) وگزارشهایی به مقامات بریتانیا ارسال کردند که در آنها دربارهٔ مناسبات اویسی و حکومت صدام آمدهاست:
«ژنرال اویسی چندین دیدار از عراق داشته و ادعا میکند که گفتگوهای خوبی هم با پرزیدنت صدام حسین داشتهاست. شماری از افسران اویسی در عراق حضور دارند. او یک ایستگاه رادیویی در عراق دارد که برای ایران برنامه پخش میکند. او امکاناتی دارد که مردانش تقریباً هر زمانی که بخواهد میتوانند در داخل ایران تردد کنند.»
«اویسی معتقد است که صدام حسین بر اساس سه هراس، او را مورد پشتیبانی قرار میدهد. هراس از تصرف ایران توسط شوروی، در نتیجه سرنگونی رژیم بعثی در عراق، هراس از نفوذ خمینی در جامعه شیعه عراق و هراس از تبعات تجزیه کردستان ایران برای عراق.»
روابط اویسی و بختیار با حکومت صدام حسین پس از آغاز جنگ نیز ادامه یافت. روز ۶ اکتبر/ ۱۴ مهر، (دو هفته پس از آغاز جنگ)، الین شیولینو خبرنگار هفته نامه نیوزویک در تهران اطلاعاتی را دربارهٔ فعالیتهای اپوزیسیون خارج از ایران در اختیار لمپورت گذاشت.
شیولینو عنوان کرد: «اویسی کاملاً مخالف عراق نیست، ولی بختیار همچنان امیدوار است که از عراق به عنوان سکوی پرشی برای بازگشت به قدرت استفاده کند. اخیراً از بختیار پرسیدهاند که همکاری با عراق چگونه با ناسیونالیسم تطابق دارد؟ او گفتهاست: چون او ناسیونالیست است، وظیفه او نخست جنگ با خمینی است و بعد حفظ ایران از تجاوز عراق.»
ترور
[ویرایش | اشتراکگذاری]غلامعلی اویسی در ۱۸ بهمن ۱۳۶۲ در پاریس به همراه برادرش غلامحسین با شلیک گلوله به سر ترور شد. محسن رفیقدوست در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۴۰۳ در گفتوگو با برنامه «تاریخ شفاهی دیدهبان ایران» مدعی شد که شخصا «سفارش قتل» چند نفر از مخالفان جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور را «فرماندهی» کرده است. محسن رفیقدوست، اولین وزیر سپاه پاسداران و رئیس پیشین بنیاد مستضعفان ادعا کرد که ترور تیمسار غلامعلی اویسی، فریدون فرخزاد، شاپور بختیار و شهریار شفیق (پسر اشرف پهلوی) از طرف جمهوری اسلامی سازماندهی شده بود و بخشی از عوامل اجرایی ترور مخالفان حکومت ایران از اعضای جداییطلبان باسک اسپانیا بودند که در ازای دریافت پول اقدام به ترور مخالفان کردهاند. او همچنین مدعی شد که محسن رضایی، فرمانده سابق سپاه پاسداران در این ترورها نقش داشته است.[۳]
مدالها
[ویرایش | اشتراکگذاری]- نشان لیاقت - درجه ۱ و ۲ و ۳
- نشان افتخار - درجه ۱ و ۲ و ۳
- نشان همایون - درجه ۱
- نشان تاج - درجه ۳
- نشان سپاس - درجه ۱
- نشان خدمت - درجه ۱ و ۲ و ۳
- نشان تقدیر ورزشی - درجه ۱
- نشان پاس - درجه ۱ و ۲
- نشان سنتو
- نشان رستاخیز - درجه ۱
- نشان عالی تیر - درجه ۱
- نشان ۲۵ امین سال سلطنت
- نشان تاجگذاری ۱۳۴۶
- نشان ۵۰ امین سال سلطنت پهلوی
- نشان جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی
- نشان اصلاحات ارضی - درجه ۳
- آجودان لشکری شاه
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ "Lodi News-Sentinel - Google News Archive Search". news.google.com. Retrieved 24 November 2018.
- ↑ «۱۴ دی ۱۳۵۷ | ازهاری و اویسی از کشور فرار کردند - تاریخ ایرانی». تاریخ ایرانی. بایگانیشده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۰. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - 1 2 «اعتراف تاریخی اولین وزیر سپاه؛ رفیقدوست میگوید «فرمانده» ترور اویسی، بختیار و فریدون فرخزاد بود». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۰۳-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۳-۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محمد باهری نوار شماره ۲۹
- ↑ تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با پرویز خسروانی نوار شماره ۲
- ↑ خاطرات ژنرال-قره باغی ص۱۰۷.
۸. BBC Persian https://www.bbc.com/persian/articles/cly36p61vvyo[۱]
- اللهیاری، احمد (۱۳۸۷) بهائیان در عصر پهلوی، نیمه پنهان ج ۳۱، شرکت انتشارات کیهان، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۵۸-۲۲۲-۶
- ↑ «اعتراف تاریخی اولین وزیر سپاه؛ رفیقدوست میگوید «فرمانده» ترور اویسی، بختیار و فریدون فرخزاد بود». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۰۳-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۳-۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
- ارتشبدهای ارتش شاهنشاهی ایران
- افراد کشتهشده در خارج از کشور اهل ایران
- افراد مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران
- اهالی ایران در سده ۲۰ (میلادی)
- اهالی قم
- ایرانیتبارهای مهاجرتکرده به فرانسه
- پادشاهیخواهان اهل ایران
- تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در فرانسه
- ترورشدگان توسط حکومت جمهوری اسلامی ایران
- دانشآموختگان دانشکده افسری
- درگذشتگان ۱۳۶۲
- درگذشتگان ۱۹۸۴ (میلادی)
- دور از وطنهای اهل ایران در فرانسه
- زادگان ۱۲۹۷
- زادگان ۱۹۱۸ (میلادی)
- سپهبدهای ارتش شاهنشاهی ایران
- سیاستمداران کشتهشده
- فرماندهان ارتش شاهنشاهی ایران
- کشتهشدگان تروریسم در فرانسه
- کشتگان در پاریس
- کشتهشدگان در فرانسه
- نظامیان ترورشده
- نظامیان کشتهشده توسط جمهوری اسلامی ایران
- وزیران دولت غلامرضا ازهاری
- وزیران کار پهلوی
- وزیران دولت ایران
- محکومان به اعدام غیابی