قمرالملوک وزیری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قمرالملوک وزیری
قمرالملوک وزیری
قمرالملوک وزیری
اطلاعات هنرمند
نام مستعار قمر
هزاردستان آواز ایران[۱]
زادروز ۱۲۸۴
تاکستان، قزوین، ایران Iran flag with emblem 1964-1979.png
اهل کشور ایرانی
درگذشت ۱۴ مرداد، ۱۳۳۸
شمیران، ایران Iran flag with emblem 1964-1979.png
مدفن: گورستان ظهیرالدوله، دربند
سبک‌ها موسیقی سنتی ایرانی
کار(ها) خواننده
ساز(ها) تار.ویولن.سنتور
مدت کار حدود ۳۰ سال
ناشر(ها) کمپانی «هیز ماسترز ویس»
کمپانی «پولیفون» رادیو

قمرالملوک وزیری‌زاده که نام شناسنامه‌ای‌اش پیش‌تر «قمرخانم سید حسین‌خان» بود به سال ۱۲۸۴ خورشیدی به دنیا آمد و در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۳۸ خورشیدی از دنیا رفت. او نخستین زن در دوران تاریخ معاصر ایران بود که به صورت بی‌حجاب، به خوانندگی در حضور مردان پرداخت. از وی به عنوان پرآوازه‌ترین خواننده زن آوازهای سنتی ایران یاد می‌شود.[۲][۳]

زندگی‌نامه[ویرایش]

قمرالملوک در تاکستان به دنیا آمد. برخی به اشتباه گفته‌اند که او در قزوین به دنیا آمده‌است اما به گفته دختر معنوی او، زبیده جهانگیری، قزوین در آن زمان ملکِ آقای "بحرینی "بوده و بانو "قمر" برای فرار از ازدواج به آنجا پناه برده‌است. هنگام تولد پدر نداشت و در ۱۸ ماهگی مادرش هم مرد و از این زمان تحت سرپرستی مادربزرگش که روضه‌خوان زنانه حرم ناصرالدین شاه بود قرار گرفت. او در جایی گفته‌است: «من مدیون تربیت اولیهٔ خودم هستم. چرا که همان پامنبری کردن‌ها به من جرأت خوانندگی داد.»

در جوانی پس از آشنائـی با مرتضی نی‌داود با ردیف موسیقی ملی آشنا شد و راهش را برای کسب تجربیات از استادان دیگر هموار ساخت. کار پیشرفت قمر در مدتی کوتاه به آنجا رسید که کمپانی «هیز ماسترز ویس» به خاطر ضبط صدای او دستگاه صفحه پر کنی به تهران آورد. بعد از آن کمپانی «پولیفون» هم آمد. به گفته ساسان سپنتا ۲۰۰ صفحه از قمر ضبط شده‌است.

قمر نخستین کنسرت خود را در سال ۱۳۰۳ برگزار کرد. روز بعد نظمیه از او تعهد گرفت که بی حجاب کنسرت ندهد. قمر عواید کنسرت را به امور خیریه اختصاص داد. قمر در سفر خراسان در مشهد کنسرت داد و عواید آن را صرف آرامگاه فردوسی نمود. در همدان در سال ۱۳۱۰ کنسرت داد و ترانه‌هایی از عارف خواند. وقتی نیرالدوله والی خراسان چند گلدان نقره به او هدیه کرد آن را به عارف پیشکش نمود. با این که عارف مورد غضب والی و دستگاه رضاشاه بود. در سال ۱۳۰۸ به نفع شیر و خورشید سرخ کنسرت داد و عواید آن به بچه‌های یتیم اختصاص داده شد.

گشایش رادیو ایران در سال ۱۳۱۹ صدای قمر را به عموم مردم رساند. عارف قزوینی و ایرج‌میرزا و تیمورتاش وزیر دربار، شیفته او شده بودند. با این‌همه قمر از گردآوری زر و سیم پرهیز می‌کرد و درآمدهای بزرگ و هدایای گران را به فقرا و محتاجان می‌داد.

قمرالملوک وزیری در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۳۸ در شمیران، بر اثر سکته مغزی درگذشت.[۴] وی در گورستان ظهیرالدوله بین امامزاده قاسم و تجریش شمیران به خاک سپرده شده‌است.

نوشته روی سنگ قبر[ویرایش]

Ghamar.JPG
تنها نه قمر بود هنرمند به عالم روح ملکی بود که در جسم بشر رفت
آتشی درسینه دارم جاودانی عمر من مرگیست نامش زندگانی
رحمتی کن کز غمت جان می‌سپارم بیش از این من طاقت هجران ندارم

بیت اول (تنها نه قمر بود) از استاد عبدالله طالع همدانی است.

در وصف قمر[ویرایش]

این یکی از معروفترین عکس‌های مرحوم قمر در جوانی است که نیمتاج طلا بر سر دارد.

محمدحسین شهریار غزل زیبایی را در مدح این زن خوش صدا سروده‌است. از کوری چشم فلک امشب قمر اینجاست

آری قمر امشب به خدا تا سحر اینجاست

آری قمر آن قمری خوشخوان طبیعت

آن نغمه سرا بلبل باغ هنر این جاست

ای عاشق روی قمر ای ایرج ناکام

برخیز که باز آن بت بیدادگر این جاست

ای کاش سحر ناید و خورشید نزاید

کامشب قمر این جا، قمر این جا، قمر این جاست [نیازمند منبع] غزل شهریار با مطلع «از کوری چشم فلک امشب قمراینجاست»سروده شده.

همچنین بنان در وصف این بانو گفته: "قمرالملوک ام کلثوم ایران است."

با وجود مخالفت دولت جمهوری اسلامی ایران با ذکر نام قمرالملوک وزیری، صدیق تعریف آلبوم ماه بانو را برای بزرگداشت او خواند و منتشر کرد.[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

قمر در محاق؛ یادی از قمرالملوک وزیری در سالمرگش، بی‌بی‌سی فارسی

پانویس[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

شنیدن آثار[ویرایش]