هایده
| هایده | |
|---|---|
 هایده در سال ۱۹۸۸
|
|
| اطلاعات هنرمند | |
| نام اصلی | معصومه دده بالا |
| نام مستعار | هایده |
| زادروز | ۲۱ فروردین ۱۳۲۱ تهران، ایران |
| اهل کشور | ایرانی |
| درگذشت | ۳۰ دی ۱۳۶۸ سانفرانسیسکو آمریکا |
| سبکها | موسیقی پاپ فارسی، گلها کلاسیک ایرانی |
| کار(ها) | خواننده |
| گونه(های) آوا | کنترآلتو |
معصومه دده بالا با نام هنری هایده، (۲۱ فروردین ۱۳۲۱ - ۳۰ دی ۱۳۶۸) خواننده ایرانی با صدای کنترآلتو است که بیست و یک سال در زمینه موسیقی دستگاهی و موسیقی پاپ ایرانی فعالیت داشت.
محتویات |
فعالیت حرفهای
هایده در تهران متولد شد. نام اصلی او معصومه دده بالا است.[۱] خواهر کوچکتر او، مهستی نیز از خوانندگان معروف ایرانی است که حدود سه سال پیش از هایده خوانندگی را آغاز کرد.
هایده در ۱۳۴۷، فعالیت حرفهای خود را با خواندن ترانه «آزاده» اثر استادش علی تجویدی که بر روی آخرین سروده رهی معیری ساخته شده بود آغاز کرد[۲]. اجرای ترانه «آزاده» با ارکستر بزرگ گلها در رادیو تهران آغاز کار هایده بود. وی پس از اجرای چندین اثر دیگر از تجویدی و دیگر آهنگسازان در برنامه گلها، از نخستین سالهای دهه ۱۳۵۰ به خواندن ترانههای پاپ علاقهمند شد که بیشتر از ساختههای فریدون خشنود، جهانبخش پازوکی، محمد حیدری و انوشیروان روحانی بودند.
هایده در شهریور ۱۳۵۷ چندین ماه پیش از پیروزی انقلاب ایران را به مقصد بریتانیا ترک کرد. او تا پایان عمر از این رویداد به عنوان تلخترین خاطره زندگی خود یاد میکرد.[۳]
هایده از ۱۳۶۱ در لس آنجلس به فعالیت ادامه داد. یکی از نخستین برنامههای رسمی او در این شهر، کنسرتی در دانشگاه کالیفرنیا در لوس آنجلس (یو.سی.ال.ای) همراه با گروهی از سازهای ایرانی به سرپرستی منوچهر صادقی بود.[۴]
آلبومها
- مقاله اصلی: ترانهشناسی هایده
در دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ آثار هایده در ایران به صورت صفحه گرامافون و نوار کاست منتشر شد. بیشتر این آثار و همچنین کارهایی که هایده در دهه ۱۹۸۰ در آمریکا خواند، در دهه ۱۹۹۰ و همچنین ۲۰۰۰ از نو روی سیدی منتشر شدند. قرار دادن ترانههای او در سیدیها اغلب از نظم ویژهای پیروی نمیکند.
دو آلبوم پایانی هایده «ای زندگی سلام» و «سوگند» رسماً به شکل آلبوم روی نوار و سیدی منتشر شدهاند.
نام سیدیهای منتشر شدهٔ دیگر از هایده که بیشتر نام یکی از ترانههای سیدی را بر خود دارند عبارتند از:
- روزای روشن
- خراباتی
- پادشه خوبان
- خداحافظ
- شب عشق
- فریاد
- گلواژه
- آزاده
- بزن تار
- رفتم
- شانههایت را برای گریه
- آشنایی
- بلبلی که خاموش شد
- ناشنیدهها
- اومدنت محاله
- دشتستانی
- بزم نوروز ۱۳۶۴
سه سیدی نیز از ترانههای هایده همراه با معین، ویگن و مهستی به نامهای «گلهای غربت»، «همخونه» و «اوج صدا» منتشر شدهاست.
کنسرتها
هایده به جز برنامههای معمول خود در کشورهای گوناگون، در دانشگاه یوسیالای در کالیفرنیا، و در تالارهایی با شهرت جهانی مانند رویال آلبرت هال (به رهبری فرنوش بهزاد) در لندن و موزیک هاله (هامبورگ) کنسرتهایی اجرا کرد.
بیشتر ترانههای هایده در سالهای پیش از انقلاب در تلویزیون ملی ایران و پس از انقلاب در تلویزیون جامجم در لس آنجلس و بخشی دیگر نیز در تلویزیون ایرانیان و تلویزیون جنبش ملی ایران در جنوب کالیفرنیا به صورت نماهنگ (موزیک-ویدئو) در آمد.
مرگ
هایده در روز ۲۰ ژانویه ۱۹۹۰ برابر با ۳۰ دی ماه۱۳۶۸ فردای اجرای کنسرت در باشگاه کازابلانکا در حومه سان فرانسیسکو، بر اثر سکته قلبی درگذشت.[۵]
هایده در گورستان وست وود در لوس آنجلس با حضور هزاران نفر از ایرانیان مقیم آمریکا به خاک سپرده شد. هما سرشار (روزنامهنگار)، ویگن (خواننده) و حسن شهباز (مترجم و سردبیر فصلنامه رهاورد) از جمله سخنرانان در مراسم بودند. در تهران نیز علیرغم محدودیتهای بسیار، گروهی از مردم در مسجدالجواد یاد او گرامی داشتند.[۶]
ویدئوی مراسم به فاصله کوتاهی، مخفیانه در ایران پخش شد.
مستند
پژمان اکبرزاده فیلم مستندی درباره فعالیتهای هنری و آثار هایده ساخته که در ژانویه ۲۰۰۹ برای نخستین بار در آمستردام اکران شد.
این مستند یکصد دقیقهای با عنوان «سخن از هایده» دربرگیرنده بررسی فعالیتهای هایده، گزیدهای از اجراهای او در سبکهای گوناگون و گفتگو با دوستان و همکاران نزدیک اوست. مستند در جشنواره فیلم نور در لوس آنجلس نامزد دریافت جایزه بهترین مستند شد [۷] اما به گزارش تلویزیون فارسی بیبیسی، «برخی از بستگان و دوستداران هایده به دلیل بازگویی بی پرده برخی مسایل به آن اعتراض کردند»؛ از سویی در تهران، مستندساز از سوی خبرگزاری فارس به دلیل ساخت فیلم درباره «خواننده معلوم الحال طاغوتی» مورد انتقاد قرار گرفت.[۸]
مستند «سخن از هایده» بیستم ژانویه ۲۰۱۰ در بیستمین سالگرد درگذشت هایده، توسط شبکه ایرانیان هلند منتشر شد و نسخه کوتاه شدهٔ آن نیز از شبکه فارسی تلویزیون صدای آمریکا پخش شد. در ژوئن ۲۰۱۰، کمی پیش از نمایش فیلم در جشنواره ایرانیان سیاتل، «روز آنلاین» در نقدی، مستند را «تلنگری برای یادآوری فضای شوم دهه شصت» خواند.[۹]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ پژمان اکبرزاده. «هفدهمین سالروز درگذشت هایده». رادیوزمانه، ۳۰ دی ۱۳۸۵. بازبینیشده در ۷ سپتامبر ۲۰۰۸.
- ↑ «انوشیروان روحانی و خاطراتی از هایده» (فارسی). وبگاه رادیوزمانه، ۹ بهمن ۱۳۸۷. بازبینیشده در بهمن ۱۳۸۷.
- ↑ پژمان اکبرزاده. «هایده در یک نگاه». پروژه مستند هایده، نوامبر ۲۰۰۸. بازبینیشده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۱.
- ↑ پژمان اکبرزاده. «هایده در یک نگاه». پروژه مستند هایده، نوامبر ۲۰۰۸. بازبینیشده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۱.
- ↑ پژمان اکبرزاده. «هایده در یک نگاه». پروژه مستند هایده، نوامبر ۲۰۰۸. بازبینیشده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۱.
- ↑ پژمان اکبرزاده. «هایده در یک نگاه». پروژه مستند هایده، نوامبر ۲۰۰۸. بازبینیشده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۱.
- ↑ «پروژه مستند هایده» (چکیده فیلم)
- ↑ «معرفی برنامهسازان رادیو زمانه» (خبرگزاری فارس)
- ↑ «نیم نگاه» (مهدی عبداللهزاده/روزآنلاین)
پیوند به بیرون
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ هایده موجود است. |
- سایت مستند «سخن از هایده»
- سالروز درگذشت هایده (برنامه ویژه از پژمان اکبرزاده در رادیو زمانه)
- «سخن از هایده و حنجرهای خدادادی» (هومن خلعتبری، رهبر اپرا در گراتس) (بی بی سی فارسی)
- تریلر فیلم مستند «سخن از هایده» در یوتیوب
- هایده و تلنگری بر فضای شوم دهه شصت... (روز آنلاین)
- سخن از هایده در هلند (رادیو فردا)
- اظهار نظر علی رهبری، رهبر ارکستر در اتریش، درباره هایده و مستند درباره او
- نخستین نمایش مستند "هایده" در آمستردام، ۲۴ ژانویه
- In Memory of the Persian Legendary Diva HAYEDEH
- وُدکا، اسلام، سونامی و صدایی آسمانی: هایده
|
