قراخانیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قراخانیان
ایلک خانیان
آل افراسیاب

(به ترکی: Karahanlılar)
متصرفات ایلک خانیان
متصرفات ایلک خانیان
پایتخت کاشغر
تاسیس
انحلال
۸۴۰
۱۲۱۱
دولتپادشاهی
 • موسس براق حاجب
مساحتتخمین ۱۰۲۵
 • کل
۳٬۰۰۰٬۰۰۰ km۲ (۱٬۲۰۰٬۰۰۰ sq mi)
 • تراکم
مذهب اسلام

قراخانیان (به ترکی: Karahanlılar) یا ایلک خانیان یا آل افراسیاب سلسله ترک‌نژادی بودند که از ۸۴۰ تا ۱۲۱۱ میلادی بر بخش‌هایی از آسیای میانه، از جمله ناحیه اسپیجاب و نواحی شمالی و جنوبی کوه‌های تیان شان[۱] حکمرانی می‌کردند.

قراخانیان را شرق‌شناسان اروپایی از آن جهت به این نام خوانده‌اند که بیشتر در بخشی از لقب آنها واژه قره یا قرا وجود دارد و گرنه آنها را ایلک‌خانیان می‌نامیدند. به دلیل انتساب آنها به شهریار توران زمین، یعنی افراسیاب، آنها را آل افراسیاب نیز خوانده‌اند.[۲]

تاریخ[ویرایش]

قراخانیان در اتحاد با اقوام ترک‌تبار همسایه قدرتهای کوچک فرارود را شکست دادند و در ۳۹۵ قمری دولت تضعیف‌شده سامانیان را سرنگون ساختند. پایتخت قراخانیان در کاشغر قرار داشت.

قراخانیان در سده ۱۱ (میلادی) اسلام آوردند، در ۱۰۴۱ قلمرو آن‌ها به دو ایالت غربی و شرقی تقسیم شد، ابواسحاق ابراهیم فرمانروای ایالت غربی پایتخت خود را از اوزگند به سمرقند منتقل کرد و شهرهای مرزی از جمله چاچ و بخش‌هایی از فرغانه را تصرف کرد، اما با قدرت گرفتن سلجوقیان همسایهٔ جنوبی آن‌ها، درگیری میان قراخانیان و سلجوقیان در نهایت به تصرف سمرقند توسط سلطان ملکشاه سلجوقی انجامید و قراخانیان خراج‌گذار آنان شدند[۳].

قراخانیان در اواخر قرن یازدهم زیر نفوذ قراختاییان همسایگان شمالی خود نیز درآمدند و در ۱۲۱۱ با شکست در برابر لشکر علاءالدین محمد خوارزمشاه به کلی مضمحل شدند.

فرمانرواها[ویرایش]

فرمانروا سال فرمانروایی
براق حاجب (۶۱۹-۶۳۲)
رکن الدین مبارک خواجه بن براق (۶۳۳-۶۴۸)
قطب الدیم محمد (۶۴۸-۶۵۶)
سلطان حجاج (۶۵۶-۶۶۶)
عصمه الدین قتلغ ترکان (۶۶۶-۶۸۱)
سیورغتمش (۶۸۱-۶۹۱)
پادشاه خاتون (۶۹۱-۶۹۴)
مظفرالدین محمدشاه بن سلطان حجاج (۶۹۴-۷۰۲)
قطب الدین شاه جهان پسر سیورغتمش (۷۰۲-۷۰۳)

منابع[ویرایش]

  1. و.و بارتولد، گزیده مقالات، کریم کشاورز، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۸ ش، ص ۳۳۶
  2. کلیفورد ادموند بوسورث. سلسله‌های اسلامی. ترجمهٔ فریدون بدره‌ای. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی(پژوهشگاه)، ۱۳۷۱. ص۱۷۳. 
  3. Western Karahanli State, Turk Turan Tarihi