ترکستان غربی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
منطقه ترکستان

ترکستان غربی که به آن ترکستان روس نیز گفته می‌شود، ناحیه‌ای است مشتمل بر جمهوری‌های ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قسمت جنوبی جمهوری قزاقستان و همچنین شمال افغانستان.

محدوده جغرافیایی[ویرایش]

ترکستان غربی یا ترکستان روس منطقهٔ پهناوری است که قسمت اعظم آن در قدیم به‌نام سرزمین تور، توران و خوارزم معروف بود که امروز بین افغانستان و شمال شرقی ایران و قزاقستان روس و ترکستان شرقی و مغولستان خارجی قرار دارد. و جمهوری‌های ترکمنستان و ازبکستان در این ناحیه است. رود سیحون و جیحون در آن جاری است و در حقیقت می‌توان آن‌را حوضه دریاچه ٔ ارال و دو رود یاد شده دانست. قسمت شمال غربی این سرزمین را پیش از مغول٬ ترکستان و قسمت جنوب شرقی آنرا فرغانه می‌نامیدند.[۱]

این منطقه خود به دو منطقه ترکستان جوزجان یا ترکستان جنوبی و ترکستان خوارزم یا ترکستان شمالی تقسیم می‌شود.

ترکستان جوزجان یا ترکستان جنوبی[ویرایش]

ترکستان جنوبی یا ترکستان جوزجان (که به صورت ترکستان گوزگان، ترکستان گوزگانان و ترکستان جوزجانان نیز به کار می‌رفته است) در منطقه شمال افغانستان، جنوب رود جیحون و در غرب سرزمین بلخ قرار داشته است. ولایت‌های جوزجان، سرپل و فاریاب در شمال افغانستان بخشی از این منطقه محسوب می‌شوند.

ترکستان خوارزم یا ترکستان شمالی[ویرایش]

ترکستان شمالی یا ترکستان خوارزم شامل مناطقی از ماوراءالنهر و خوارزم می‌شده است که هم اکنون در کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و ... قرار گرفته است. این منطقه در شمال رود جیهون، شرق دریاچه خزر و جنوب دریاچه آرال واقع شده است.

توران[ویرایش]

نام توران در اوستا و تاریخ ایران آمده‌است. بین فرمانروایان ایران و توران همواره بر سر مذهب و سرزمین زد و خوردهائی بوده‌است ولی پس از زرتشت قسمتی از مردم آن سرزمین دین زرتشت را پذیرفتند.[۲] استاد واسیلی بارتولد این مسئله را چنین توضیح می‌دهد که نام توران در اوستا آمده‌است و چنین بنظر می‌رسد که تورانیان شاخه‌ای از آریائیان بوده‌اند. از سدهٔ ششم میلادی که ترکان به آسیای میانه راه یافتند، شباهت این دو نام سبب شد که بعضی نام توران را با نام ترکان یکی بدانند. حال آنکه رابطه‌ای میان این دو نام موجود نبود.[۳]

پانویس[ویرایش]

  1. لغت‌نامه دهخدا درباره ترکستان غربی.
  2. دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۲۱۵
  3. رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. ص ۵۵ تا ۶۶

منابع[ویرایش]

  • اوشیدری، جهانگیر. دانشنامهٔ مزدیسنا، واژه نامهٔ توضیحی آیین زرتشت. چاپ اول. تهران: نشر مرکز، ۱۳۷۶. ISBN 964-305-307-5. 
  • رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. چاپ اول. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵. 

جستار های وابسته[ویرایش]