تالس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تالس
نگاره‌ای از تالس، ۱۸۷۵ میلادی.
شناسنامه
نام کامل تالس ملطی
حیطه فلسفه غرب
دوره فلسفه دوران باستان
مکتب مکتب ملطی
زادروز
زادگاه میلیتوس، یونان
محل مرگ میلیتوس، یونان

تالِس یا طالِس[۱](به یونانی: Θαληςفیلسوف مکتب مَلَطی بود که در نیمهٔ دوم سدهٔ ششم پیش از میلاد می‌زیست. از او به عنوان آغازگر فلسفه[۱] و نخستین چهرهٔ علم[۱] یاد می‌شود. یونانیان او را در شمار حکمای سبعه آورده‌اند.[۱][۲]

زندگی[ویرایش]

تالس ملطی در حدود سال ۶۲۴ پیش از میلاد در شهر میلیتوس در ایونیا (غرب ترکیه‌ی امروزی) به دنیا آمد.[۲]. پدرش اکسامیس و مادرش کلئوبولینه نام داشت.[۳] او بیشتر عمر خود را در سفر گذراند. مشهور است تالس در ۸۰ یا ۹۰ سالگی، هنگامی که نظاره‌گر یک مسابقه ورزشی بوده‌است، از فرط گرما و تشنگی و ناتوانی جان سپرده‌است.[۲]

حکایات[ویرایش]

داستان‌هایی از آن دست که به آسانی به حکما نسبت داده می‌شود درباره‌ی او روایت شده است. از آن جمله آن است که گفته می‌شود در حالی که به ستارگان خیره شده بود در چاهی افتاد و یا آنکه چون پیش بینی می‌کرد زیتون کمیاب خواهد شد دست به احتکار زیتون زد.[۴]

برخی گفته‌اند که تالس سوداگر تیزهوشی بوده[۵] و ارسطو درباره‌اش چنین گفته‌است:

می‌گویند مهارتی در علم نجوم داشت که هنوز زمستان به سر نرسیده می‌دانست که سال بعد زیتون محصول خوبی خواهد داشت. بنابراین، به بهای اندکی - جون رقیبی نبود که قیمت را بالا ببرد - همهٔ دستگاه‌های روغن‌کشی را از پیش کرایه می‌کرد. فصل برداشت که می‌رسید، ... پول هنگفتی به جیب می‌زد.[۵]

فلسفه[ویرایش]

نظریات فلسفی تالس[ویرایش]

تالس این نظر را مطرح کرد که همهٔ این مواد در یک عنصر نخستین، وحدت بخشید.[۱] او این عنصر نخستین جهان یا را آب دانست.[۱]ارسطو حدس می‌زند که ممکن است مشاهده‌ی این امر که همه‌ی موجودات زنده و آنچه از آن تغذیه می‌کنند مرطوب هستند او را به این نتیجه گیری رهنمون ساخته باشد. [۶] علت محتمل دیگر می‌تواند مشاهده‌ی این خاصیت آب باشد که به وضوح و در برابر چشمان تالس می‌توانسته به صور بخار و یخ درآید و مجدداً به صورت آب ظاهر گردد که حالات سه‌گانه‌ی ماده هستند هر چند که این طبقه‌بندی هنوز در زمان تالس شناخته شده نبود.[۳]علاوه بر این تالس در شهر ساحلی میلتوس زندگی می‌کرده، که آب برای اهالی آن اهمیت زیادی داشته‌است. همچنین زمانی که در مصر به سر می‌برده‌است، یقینآ به حاصلخیزی مزارع بعد از طغیان و فرونشستن آب رودخانه نیل، توجه داشته و دیده‌است که چگونه پس از هر بارندگی، کرم‌ها پیدا می‌شده‌اند.[۳]سیالیت، بی شکل بودن آب و جنبش و پیدایی آن در مظاهر حیات، می‌توانند از دیگر عللی باشند که تالس را به این اندیشه که عنصذ اساسی همه چیز آب است، سوق داده‌اند.[۳]

تالس به روح معتقد بود و معتقد بود که «آهن‌ربا دارای روح است زیرا آهن را حرکت می‌دهد». او هم‌چنین می گفت: «همه چیز پر از خدایان است.» منظور او از این گفته واضح نیست اما بعید است که منظور تالس نوعی همه‌خدایی باشد.[۷]

جایگاه و اهمیت نظریات فلسفی تالس[ویرایش]

تالس، نخستین فیلسوفان به شمار می‌آید.[۱][۸] نظر تالس مبنی بر اینکه خاستگاه همه چیز آب است، بیش از حدس و گمان نبود، و نه او و نه بسیاری که پس از او آمدند، راهی برای آزمودن نظریاتشان نداشتند؛ با این وجود وی از نخستین کسانی است که کوشیدند تا به جای تفسیر اسطوره شناختی، جهان را به روشی عقلانی توصیف کنند.[۱] هم‌چنین او از نخستین کسانی است که مفهوم «وحدت در اختلاف» را درک کرده است.[۹]

مهم‌ترین موضوعاتی که تالس را از نظر فلسفی در تاریخ اندیشه ممتاز می‌کنند، کوشش وی برای شناختن جهان از راه مشاهده و تفکر و واقع بینی، دور انداختن افسانه‌های دینی و تفسیرهای اساطیری، و تلاش جهت فهم جهان بی‌توسل به خدایان و افسانه‌ها و نیروهای نامحدود آنان است.[۳]ارسطو درباره‌ی او گفته است: «طالس کسی است که در سرآغاز فلسفه است.»[۱۰]

ریاضیات و اخترشناسی[ویرایش]

معروف است که تالس وقوع خورشیدگرفتگی سال ۵۸۵ (پیش از میلاد) را پیش بینی کرد. از دیگر فعالیت‌های نجومی‌ای که به تالس نسبت داده شده تهیه‌ی یک تقویم نجومی و معمول ساختن تجربه‌ی فینیقی‌ها در تعیین خط سیر کشتی‌ها به وسیله‌ی دب اصغر است.[۱۱]

در ریاضیات، قضیه تالس را به وی نسبت می‌دهند و مورخی به نام پروکلوس گزارش می‌دهد که تالس توانسته بود با کشف این قضیه، فاصلهٔ کشتیها را از دریا تا ساحل تعیین کند.[۳] همچنین مورخ دیگری به نام دیوگنس لائرتیوس می‌نویسد: «تالس در واقع ارتفاع اهرام مصر را به وسیله سایهٔ آنها اندازه‌گیری کرد و آن از راه مشاهدهٔ زمانی بود که سایه ما مساوی بلندی قامت ماست.»[۳]

سیاست[ویرایش]

زندگی سیاسی تالس بیشتر به درگیری ایونی‌ها در دفاع از آناتولی، در برابر قدرت فزایندهٔ ایرانیان که در آن زمان به تازگی به آن منطقه وارد شده بودند؛ بر می‌گردد.[۲] به این ترتیب، آژی دهاک و کورش کبیر از معاصران تالس در ایران بوده‌اند.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ رجینالد هالینگ دیل. «۸». در تاریخ فلسفه غرب. ترجمهٔ عبدالحسین آذرنگ. تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۸۷. صفحه ۹۲. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ : تالس
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ کانون ايرانی پژوهشگران ٠لس٠ه Ùˆ حکمت - طالس
  4. تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم، صفحه ۳۱
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ کلیفورد کانر، تاریخ علم مردم، برگردان حسن افشار، صفحه ۱۴۳.
  6. تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم، صفحه ۳۲
  7. تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم، صفحه ۳۲
  8. A History of Philosophy, from Thales to the Present Time, Translated from the Fourth German Edition, with Additions - (Vol. ۱, History of the Ancient and Mediaeval Philosophy History of Modern Philosophy, Friedrich Ueberweg, Translated by George S. Morris
  9. تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم، صفحه ۳۲
  10. تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم، صفحه ۳۳
  11. تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم، صفحه ۳۱

منابع[ویرایش]

  • کانر، کلیفورد. تاریخ علم مردم. ترجمهٔ حسن افشار. تهران: نشر ماهی، چاپ اول ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۲۰۹-۰۰۲-۰. 
  • فردریک کاپلستون، تاریخ فلسفه، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، جلد یکم: یونان و روم
  • رجینالد هالینگ دیل، تاریخ فلسفه غرب، ترجمهٔ عبدالحسین آذرنگ، تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۸۷

پیوند به بیرون[ویرایش]